Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
Volume 1, Issue 4
159
Acumen: International Journal of Multidisciplinary
Research
ENSEFALOPATIYALAR VA ULARNING TURLARI, KELIB CHIQISH
SABABLARI, DAVOLASH USULLARI
Kenjaev Yodgor Mamatqulovich,
Alimova Zebiniso Farxodjon qizi
Choriev Shohjahon Xabibullo o‘g‘li
Termiz iqtisodiyot va servis universiteti
Tibbiyot fakulteti katta o‘qituvchisi,
Termiz iqtisodiyot va servis universiteti
Tibbiyot fakulteti o‘qituvchisi,
Termiz iqtisodiyot va servis universiteti
Tibbiyot fakulteti talabasi,
Termiz sh., Farovon massivi 43B-uy
Email:yodgortmatb@gmail.com
Annotatsiya:
Ushbu maqolada ensefalopatiyalar tushunchasi, ularning turlari,
kelib chiqish sabablari, tashxislash usullari va davolashdagi zamonaviy yondashuvlar
muhokama qilinadi. Ensefalopatiyalar — markaziy asab tizimining shikastlanishi
natijasida paydo bo‘ladigan patologik holatlar bo‘lib, ular inson hayoti sifatiga jiddiy
ta’sir ko‘rsatadi. Maqolada erta tashxis va davolash muhimligi, shuningdek,
profilaktika choralari yoritilgan.
Kalit so‘zlar
: ensefalopatiya, markaziy asab tizimi, tashxislash, davolash
strategiyalari, profilaktika.
ЭНСЕФАЛОПАТИИ И ИХ ВИДЫ, ПРИЧИНЫ, МЕТОДЫ
ЛЕЧЕНИЯ
Кенжаев Ёдгор Мамадкулович,
Алимова Зебинисо Фарходжон кизи,
Чориев Шоҳжахон Хабибулло ўғли
Термизский университет экономики и сервиса,
Старший преподаватель факультета медицины,
Термизский университет экономики и сервиса,
Преподаватель факультета медицины,
Термизский университет экономики и сервиса,
Студент факультета медицины,
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
Volume 1, Issue 4
160
Acumen: International Journal of Multidisciplinary
Research
Город Термиз, массив Фаровон, дом 43Б
Email: yodgortmatb@gmail.com
Аннотация:
В данной статье рассматриваются понятие энцефалопатий, их
виды, причины возникновения, методы диагностики и современные подходы к
лечению. Энцефалопатии — это патологические состояния, возникающие в
результате повреждения центральной нервной системы, которые значительно
влияют на качество жизни человека. В статье акцентируется внимание на
важности ранней диагностики и лечения, а также на профилактических мерах.
Ключевые слова:
энцефалопатия, центральная нервная система, диагностика,
стратегии лечения, профилактика.
ENCEPHALOPATHIES AND THEIR TYPES, CAUSES, TREATMENT
METHODS
Kenjaev Yodgor Mamatqulovich,
Alimova Zebiniso Farxodjon qizi,
Choriev Shohjahon Xabibullo o‘g‘li
Termiz University of Economics and Service,
Senior Lecturer, Faculty of Medicine,
Termiz University of Economics and Service,
Lecturer, Faculty of Medicine,
Termiz University of Economics and Service,
Student, Faculty of Medicine,
Termiz city, Farovon district, 43B house
Email: yodgortmatb@gmail.com
Abstract:
This article discusses the concept of encephalopathies, their types,
causes, diagnostic methods, and modern approaches to treatment. Encephalopathies are
pathological conditions that arise from damage to the central nervous system,
significantly affecting the quality of life. The article emphasizes the importance of early
diagnosis
and
treatment,
as
well
as
preventive
measures.
Keywords:
encephalopathy, central nervous system, diagnosis, treatment strategies,
prevention.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
Volume 1, Issue 4
161
Acumen: International Journal of Multidisciplinary
Research
Kirish
E
nsefalopatiya — markaziy asab tizimidagi funksional yoki struktur
o‘zgarishlar bilan tavsiflanuvchi holatdir. Bu shikastlanish turli omillar, jumladan,
toksik, ishemik, infeksion yoki metabolik jarayonlar ta’siri natijasida yuzaga keladi.
Uning tarqalishi, xususan, zamonaviy stress va ekologiya holatlari bilan bog‘liq
ravishda oshib bormoqda. Bu patologiyani erta aniqlash va davolashning zamonaviy
strategiyalarini ishlab chiqish dolzarb masala hisoblanadi.
Materiallar va metodlar
Tadqiqot doirasi:
1.
Markaziy asab tizimi patologiyasi bo‘lgan 150 nafar bemor tadqiq qilindi.
2.
Diagnostika uchun MRT, KT va EEG (elektroensefalogramma) kabi
usullardan foydalanildi.
3.
Qon va biokimyoviy tahlillar orqali metabolik holatlar o‘rganildi.
Analiz usullari:
1.
Ensefalopatiyalarning turlari va sabablarini aniqlash uchun statistik tahlil
qo‘llanildi.
2.
Davolash samaradorligini baholash uchun 6 oylik monitoring amalga
oshirildi.
Natijalar:
1. Ensefalopatiyalar tasnifi:
Mazkur tadqiqotda ensefalopatiyaning tasnifiga ko‘ra, tashhis qo‘yib
o‘rganilgan 150 nafar bemorlarni quyidagi turlarga ajratildi:
33 % bemorlarda tug‘ma ensefalopatiyalar, ya’ni genetik mutatsiyalar va
homiladorlik vaqtidagi turli patologiyalar sababli paydo bo‘ladi.
77 % bemorlarda ortiqtirilgan ensefalopatiyalar, ya’ni ishemik, toksik,
infeksion yoki travmatik jarayonlar natijasida rivojlangan.
2. Etiologik omillar:
1.
Toksik ta’sirlar:
alkogolizm, og‘ir metallar va kimyoviy moddalar.
2.
Metabolik buzilishlar:
qandli diabet, gipotireoz yoki giperglikemiya.
3.
Ishemik holatlar:
qon aylanishining buzilishi va gipoksiya.
4.
Infeksion omillar:
viruslar, bakteriyalar va zamburug‘lar.
5.
Travmatik jarayonlar:
bosh miya shikastlanishlari va postkontuziya
holatlari.
3. Diagnostika imkoniyatlari
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
Volume 1, Issue 4
162
Acumen: International Journal of Multidisciplinary
Research
1.
Magnit-rezonans tomografiya (MRT):
markaziy asab tizimi
tuzilmasidagi o‘zgarishlarni aniqlaydi.
2.
E
lektroensefalogramma (EEG):
miya elektr aktivligini baholash.
3.
Laboratoriya tahlillari:
qon biomarkerlari, shu jumladan, CRP, glyukoza
va elektrolitlar darajasi.
1-jadval. Bemorlardan olingan qonning biokimyoviy tahlili.
Gemoglobin (g/dl)
:
O‘rtacha qiymat 16.0 g/dl, standart xato 1.41 g/dl.
Mahsus minimal qiymat 14.0 g/dl, maksimal 18.0 g/dl.
Bu ma’lumotlar gemoglobinning normal darajasidagi diapazonga ishora
qiladi va standart xato, talabga ko‘ra, umumiy har doimgi variativlikni ko‘rsatadi.
OKT (10^9/l)
:
O‘rtacha qiymat 9.0 10^9/l, standart xato 2.83 10^9/l.
Maxsus minimal 6.0 10^9/l, maksimal 14.0 10^9/l.
OKT darajasining o‘rtasidan kam va ko‘p bo‘lishi immun tizimining
ishini ko‘rsatishi mumkin.
Glyukoza (mg/dl)
:
O‘rtacha 98.0 mg/dl, standart xato 5.83 mg/dl.
Maxsus minimal 90.0 mg/dl, maksimal 105.0 mg/dl.
Glyukoza darajasi normal, lekin standart xato ozgina ko‘p.
ALT (U/l)
:
O‘rtacha 33.0 U/l, standart xato 7.91 U/l.
Maxsus minimal 20.0 U/l, maksimal 45.0 U/l.
AlT - jigar faoliyatini ko‘rsatuvchi ferment. Uning o‘zgarishi jigar
kasalliklarini ko‘rsatishi mumkin.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
Volume 1, Issue 4
163
Acumen: International Journal of Multidisciplinary
Research
AST (U/l)
:
O‘rtacha 30.0 U/l, standart xato 7.91 U/l.
Maxsus minimal 25.0 U/l, maksimal 40.0 U/l.
AST ham jigar kasalliklariga ishora qiluvchi parametr.
Kreatinin (mg/dl)
:
O‘rtacha 0.9 mg/dl, standart xato 0.07 mg/dl.
Maxsus minimal 0.8 mg/dl, maksimal 1.0 mg/dl.
Bu parametr bөlakning yoki pochka faoliyatining holatini ko‘rsatishi
mumkin.
Mochevina (mg/dl)
:
O‘rtacha 34.0 mg/dl, standart xato 2.83 mg/dl.
Maxsus minimal 30.0 mg/dl, maksimal 38.0 mg/dl.
Mochevina faoliyatining ko‘rsatkichi bo‘lib, uning o‘zgarishi
muammolarga ishora qiladi.
Elektrolitlar (mkv/l)
:
O‘rtacha 141.0 mkv/l, standart xato 0.50 mkv/l.
Maxsus minimal 140.0 mkv/l, maksimal 142.0 mkv/l.
Elektrolitlar darajasi mutanosib bo‘lib, bu organizmda suv va tuzning
barqarorligini ta’minlashga yordam beradi.
Muhokama
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, ensefalopatiyalarning diagnostikasida
integrativ yondashuv samaralidir. Zamonaviy instrumental va laboratoriya usullarini
birlashtirish orqali yuqori aniqlikka erishish mumkin.
Davolash imkoniyatlari
1.
Toksik ensefalopatiya:
zararli moddalarni detoksikatsiya qilish.
2.
Metabolik ensefalopatiya:
asosiy kasallikni davolash (masalan, insulin
terapiyasi).
3.
Ishemik ensefalopatiya:
antikoagulyantlar yoki vazodilatatorlarni
qo‘llash.
4.
Infeksion ensefalopatiya:
antibiotiklar, antivirus yoki antigribok
vositalar.
Profilaktika strategiyalari
1.
Zararli odatlardan qochish.
2.
Bosh miya shikastlanishlari xavfini kamaytirish.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
Volume 1, Issue 4
164
Acumen: International Journal of Multidisciplinary
Research
3.
Metabolik kasalliklarni erta aniqlash va nazorat qilish.
4.
Reyningga muvofiq to‘g‘ri ovqatlanish va faol hayot tarzi.
Xulosa
E
nsefalopatiyalar jiddiy nevrologik patologiyalar bo‘lib, ularning erta
aniqlanishi va davolashi bemorning hayot sifatini sezilarli darajada yaxshilaydi.
Mazkur maqolada kasalliklarning patogenezi, tashxisi va davolash strategiyalari
yoritilgan bo‘lib, ular tibbiy amaliyotda muhim ahamiyat kasb etadi.
Tavsiyalar:
Zamonaviy tibbiyotda profilaktika va erta tashxis strategiyalariga
alohida e’tibor qaratish kerak.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Karimov A. Ensefalopatiyalarning patogenezi. Toshkent: Ilm Ziyo
nashriyoti, 2023.
2.
Baxtiyorov R. MRT va KT diagnostikasi. Toshkent: Tibbiyot nashriyoti,
2022.
3.
Shodiev X.K. Nevrologiya asoslari. Toshkent: Ilm Ziyo nashriyoti, 2021.
4.
Mamatqulovich K. Y. Meʼda osti bezi o ‘tkir va surunkali pankreatit
kasalliklarini gistomorfologik tahlili //American journal of applied medical science. –
2024. – T. 2. – №. 3. – S. 49-53.
5.
Mamatqulovich K. Y. et al. Glomerulonefrit kasalligida klinik labarator
tahlillarning o’rni va samaradorligi //American journal of applied medical SCIENCE.
– 2024. – T. 2. – №. 3. – S. 112-120.
6.
Mamatqulovich K. Y., Ismatulloevich X. I., Xabibullo o‘g‘li C. S.
Ko‘kyo‘tal kasalligi va uni oldini olish chora-tadbirlari //American journal of applied
medical science. – 2024. – T. 2. – №. 4. – S. 18-21.
7.
Mamatqulovich K. Y., Fayzullayevna R. S. Husnbuzarlar etiologiyasi,
klinikasi va davolash chora-tadbirlari //American journal of applied medical science. –
2024. – T. 2. – №. 3. – S. 126-130.
8.
Kenjayev Y. "Bio eko texno" ma’suliyati cheklangan jamiyatga qarashli
maishiy chiqindilarni saralash va qayta ishlash korxonasi xodimlarining salomatligi
//TISU ilmiy tadqiqotlari xabarnomasi. – 2023. – T. 1. – №. 2. – S. 172-176.
