Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
Volume 1, Issue 3
79
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
CHET TILLARINI O‘RGANISHDA MULOQOTNING AHAMIYATI
Termiz davlat pedagogika instituti Tillar fakulteti 3-kurs
talabasi
Ergasheva Malohat Yo’ldosh qizi
Annotatsiya:
Tezisda muallif tomonidan til o‘rganish orqali shaxs o‘z
madaniyatini shakllantirishi, insoniy fazilatlarini takomillashtirishi, boshqa xalq
madaniyatini tushunish orqali hozirgi davrda muhim bo‘lgan tolerantlik fazilatlariga
ega bo‘lishi mumkinligi yoritilgan.
Abstract:
In the thesis, the author explains that by learning a language, a person
can form his own culture, improve his human qualities, and acquire the qualities of
tolerance, which are important nowadays, by understanding other people's culture.
Аннотация:
В диссертации автор поясняет, что, изучая язык, человек
может формировать собственную культуру, совершенствовать свои
человеческие качества, приобретать важные в наше время качества
толерантности, понимая культуру других народов.
Kalit so‘zlar:
Chet tilini o‘rganish, muloqotning ahamiyati, talaffuzni
yaxshilash, so‘z boyligini oshirish, madaniy kontekst, real muloqot, til o‘rganish
samaradorligi, amaliyot, jonli suhbat.
Key words:
Learning a foreign language, the importance of communication,
improving pronunciation, increasing vocabulary, cultural context, real
communication, effectiveness of language learning, practice, live conversation.
Ключевые слова:
Изучение иностранного языка, важность общения,
улучшение произношения, увеличение словарного запаса, культурный контекст,
реальное общение, эффективность изучения языка, практика, живая беседа.
Til o'rganish nafaqat alifbo, lug'at va grammatikani o'z ichiga olgan murakkab
jarayon bo'lib, matn mazmunini, masalan, xulq-atvor va madaniy me'yorlarini
o'rganishni o‘z ichiga qamrab olishi zarur. Yangi axborot texnologiyalari tufayli ish
jarayonlari, kundalik hayot tarzi, ta’lim va kundalik muloqot jarayonlarida
madaniyatlararo o‘zaro ta’sirning barcha xususiyatlari ko‘z o‘ngimizda o‘zgarib
bormoqda. Masalan, o‘quvchilar qandaydir yangi tilni o'rganayotganlarida yangi til
mazmuni haqida va bu tilni o'rganish jarayonida ushbu til xususiyatlari bilan birgalikda
madaniyat bilan ham bevosita muloqot qilish qobiliyatiga ega bo‘ladilar. Har qanday
tilni o'rganish uchun ular nafaqat tilni, balki u bilan bog‘liq barcha xususiyatlarni: joy,
makon, tarix va madaniyatni o‘rganish jarayonidan o‘tadilar. Shunday qilib, ular tilda
gaplashish orqali o'sha til madaniyatiga, ya'ni til va madaniyat o'rtasidagi o'zaro
bog'liqlik kuchi va mohiyatiga avtomatik ravishda singib ketishlari mumkin. Chet tilini
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
Volume 1, Issue 3
80
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
o‘rganish jarayonida muloqot eng muhim omillardan biridir. Teoretik bilimlarni
mustahkamlash, so‘z boyligini oshirish va talaffuzni yaxshilashda muloqotning roli
beqiyosdir. Quyida muloqotning chet tilini o'rganishga ta'sir qiluvchi asosiy jihatlari va
uning samaradorligi haqida batafsil ma'lumot beramiz.
1
Tilni amalda qo‘llash va real hayotdagi muloqotning ahamiyati. Chet tilini
o‘rganishda nafaqat grammatik qoidalarni o‘zlashtirish, balki amaliyotda uni ishlatish
ham muhimdir. Kitoblarda yoki o'quv materiallarida o‘rganilgan so‘zlar va iboralarni
haqiqiy suhbatlarda ishlatib ko'rish ularni yaxshiroq eslab qolishga yordam beradi.
Haqiqiy muloqotda inson qoidalarni chuqurroq tushunadi va gapirishda tabiiyroq bo'lib
boradi. Tilni faqat nazariy o‘rganish cheklangan samara beradi, chunki bu holda inson
u tilning jonli tomonlarini his qila olmaydi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, chet tilida
muloqot qilgan o‘quvchilar tilni faqat kitobiy yo‘llar bilan o‘rganganlarga qaraganda
ancha tezroq o‘zlashtiradilar. Masalan, intervyu, suhbat yoki muhokama paytida
so‘zlarni to‘g‘ri kontekstda ishlatish tilni ong ostida mustahkamlaydi va so‘z boyligini
oshiradi.
Muloqot orqali talaffuz va aksentni yaxshilash. Til o‘rganish jarayonida talaffuz
va aksent katta ahamiyatga ega. O‘rganuvchilar ko‘pincha qoidalarni bilsalar-da,
o‘zlarining aksentlari yoki talaffuzlari sababli tushunilmasliklaridan xavotirga
tushadilar. Doimiy muloqot orqali bu muammolarni bartaraf etish mumkin. Muloqot
vaqtida odamlar bir-birlarining talaffuzini eshitadilar va o‘zlarini moslashtirishadi.
Masalan, mahalliy aholi yoki yaxshi talaffuz qiluvchi kishilar bilan suhbatlashish
orqali o‘quvchi to‘g‘ri talaffuzni eshitib, o‘z nutqini yaxshilaydi. Bu usul ayniqsa tilni
o‘rgana boshlagan paytda juda muhim hisoblanadi, chunki bu vaqtda talaffuzni to‘g‘ri
o‘zlashtirish kelgusida xatolarning oldini oladi.
Muloqotda til boyligini oshirish. Chet tilida muntazam ravishda muloqot qilish
so‘z boyligini kengaytirish uchun juda foydali. Til o‘rganuvchilar o‘zlarining kundalik
hayotlarida kerakli so‘z va iboralarni ishlatish orqali ularni eslab qolishadi.
Shuningdek, ular bilmagan yangi so‘zlarni suhbat davomida o‘rganishlari mumkin.
Shu tarzda so‘zlar doimiy ravishda takrorlanadi va mustahkamlanadi. Muloqot turli
kontekstlarda yangi so‘zlar va ifodalarni o‘rganishga imkon beradi. Misol uchun, ish
joyidagi, do'kondagi yoki do‘stlar bilan bo‘ladigan suhbatlar turli xil so‘zlarni
ishlatishni talab qiladi. Bu jarayon til o‘rganuvchini turli mavzularda erkin gapirish
qobiliyatiga ega qiladi. Muloqot, uning ishtirokchilarining kommunikativ
qobiliyatlaridagi madaniy jihatdan aniqlangan shunday sezilarli farqlar sharoitida
1
https://doi.org/10.5281/zenodo.7423802
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
Volume 1, Issue 3
81
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
amalga oshiriladi, bu farqlar kommunikativ hodisaning muvaffaqiyati yoki
muvaffaqiyatsizligiga sezilarli darajada ta'sir qiladi. Bunda kommunikativ
kompetentsiya deganda muloqotda qo‘llaniladigan ramziy tizimlar va ularning ishlash
qoidalari, shuningdek, kommunikativ o‘zaro ta’sir tamoyillari haqidagi bilim
tushuniladi.
2
Madaniy va lingvistik kontekstni chuqur tushunish. Chet tilini o‘rganishda
muloqotning yana bir muhim jihati madaniy kontekstni o‘zlashtirishdir. Til faqat
so‘zlardan iborat emas; u o‘sha til sohiblarining madaniyati, qadriyatlari va turmush
tarzi bilan uzviy bog‘liq. Muloqot orqali bu kontekstni chuqurroq tushunish mumkin
bo‘ladi. Misol uchun, turli mintaqaviy iboralar, hazillar yoki rasmiy va norasmiy
gapirish uslublarini tushunish faqat real muloqot orqali amalga oshiriladi. Madaniyatni
tushunish esa tilni tabiiyroq va aniqroq ishlatishga yordam beradi. Masalan, xitoy tilida
hurmat ifodalash muhim rol o‘ynaydi, fransuz tilida esa ba'zi iboralar faqat norasmiy
doiralarda qo‘llanadi. Bu nozik jihatlarni faqat kitoblardan o‘rganish qiyin; ular
muloqot davomida tabiiy ravishda anglashiladi.
Tarmoq yaratish va tilni yanada chuqur o‘rganish imkoniyati. Muloqot chet tilini
o‘rganishda yangi imkoniyatlar eshigini ochadi. Chet ellik do‘stlar yoki hamkasblar
bilan muloqot qilish o‘rganuvchiga tilni yanada ko‘proq o‘rganish uchun motivatsiya
beradi. Ayniqsa, tillararo tarmoq yaratish — bu o‘rganuvchining nafaqat yangi do‘stlar
orttirishi, balki turli madaniyatlarni o‘rganishi va global nuqtai nazardan fikrlash
qobiliyatini shakllantirishga yordam beradi. Shuningdek, onlayn platformalar orqali
chet ellik o‘rganuvchilar bilan muloqot qilish, xalqaro tarmoqlarga qo‘shilish va dunyo
bo‘ylab til hamjamiyatlarining bir qismi bo‘lish ham juda samarali. Masalan, Tandem
yoki HelloTalk kabi platformalar til o'rganuvchilarni bog'lab, ularning bir-biridan
o‘rganishlariga imkon yaratadi.
Xulosa qilib aytadigan bo’lsak, chet tilini o‘rganish jarayonida muloqot
qilishning ahamiyati nihoyatda katta. Doimiy muloqot qilgan holda chet tilini o‘rganish
nafaqat tezroq natija beradi, balki o‘rganuvchini tilga nisbatan qiziqishini ham oshiradi.
Shu sababli, til o‘rganishda muloqot imkoniyatlarini kengaytirish va unga ko‘proq
e'tibor qaratish har bir til o‘rganuvchisi uchun juda muhimdir. Til oʻrganish yoki
oʻqitish o‘quvchilarning kommunikativ kompetensiyasini rivojlantirishga qaratilgan
boʻlib, u faqat o‘rganilayotgan chet tilining grammatik, leksik va fonologik
2
https://doi.org/10.5281/zenodo.7902837
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
Volume 1, Issue 3
82
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
xususiyatlarini bilish va tushunish bilan cheklanib qolmasligi, balki oʻsha til
madaniyatini oʻrganish yoki oʻrgatish bilan ham shugʻullanishi kerak.
3
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Bardos Canale va Swain.“Language”.1980 54-55-b
2. Byram & Gerundy. Context and Culture in Language Teaching and Learning.
2003 – yildagi maqola - 57-b
3. https://doi.org/10.5281/zenodo.7423802
4. https://doi.org/10.5281/zenodo.7902837
3
https://doi.org/10.5281/zenodo.7423802
