Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 3
70
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
MAKTAB O’QITUVCHILARINI INKLUZIV O’QITISHNING TASHKILIY
-
PEDAGOGIK SHARTLARI.
Nosirov Po’lat Raximovich
OSIYO XALQARO UNIVERSITETI MAGISTRANTI
ANNOTATSIYA:
Maqolada inklyuziv ta’lim tizimida o'qituvchilarning kasbiy
mahorati oshirish va alohida ehtiyojli bolalar bilan ishlashning o'ziga xos xususiyatlari
ko’rib chiqilgan va interaktiv texnologiyalar yordamida yanda rivojlantirish
tamoyillari ko’rib chiqilgan.
Kalit so’zlar:
inklyuziv, intellectual, dialektik, individual, mentalitet,
individualizatsiya, motivatsiya.
ABSTRACT:
The article discusses the specifics of improving the professional
skills of teachers in the inclusive education system and working with children with
special needs, as well as the principles of further development using interactive
technologies.
Keywords:
inclusive, intellectual, dialectical, individual, mentality,
individualization, motivation.
KIRISH
Mavzuning dolzarbligi. Inklyuziv ta’lim tizimida o'qituvchilarning kasbiy
mahorati va hamkorligi, avvalo, alohida ehtiyojli bolalar bilan ishlashning o'ziga xos
xususiyatlari bilan bog'liq. Inklyuziv ta’lim nogironligi bo’lgan bolalarga nisbatan har
qanday holatlarni istisno etadigan, barcha uchun teng muomalani ta’minlaydigan, lekin
maxsus ta’lim extiyojiga ega bolalar uchun zarur sharoit yaratadigan mafkuraga
asoslanadi.
O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida barcha uchun ta’lim olish huquqi
kafolatlangan. Milliy qonunchiligimizda ham nogironligi bo’lgan shaxslar uchun
salohiyatlarini yuzaga chiqarishda teng huquqlar belgilangan.
Bugungi kunda nogironligi va rivojlanishida nuqsonlari bo’lgan bolalar sifatli
ta’lim olishlari va keyinchalik munosib ish topishlari uchun ularga haqiqiy inklyuziv
sharoitlarni yaratish bo’yicha mamlakatimizda bir qancha ishlar amalga oshirilmoqda.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 3
71
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Maqsad.
Inklyuziv ta'limning muhim muammolaridan biri bo’lgan alohida ta’lim
ehtiyojga ega bo’lgan bolalar guruhini aniqlab, ularga sifatli ta’lim shakllarida bilim
berish va salohiyatini oshirishdan iboratdir. Inklyuziv ta'limni rivojlantirishda ustuvor
yo’nalishlarga ega bo’lgan tamoyillari va yo'nalishlar muhim ahamiyat kasb etadi.
Bu maxsus ta’lim ehtiyojlariga ega bo’lgan maktabning ta'lim faoliyatiga,
yo'nalishlariga, hamda imkoniyatlarga (jismoniy, intellektual) mos kelishi maqsadga
muvofiqdir.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA
Umumiy ta'lim dasturining muvaffaqiyatli rivojlanishi uchun nogiron
o'quvchilarga maxsus sharoitlar yaratib berilishi kerak. Avvalo, biz mashg’ulotga
yondashuvlarni individualizatsiya qilish, xususan, mashg'ulotni tashkil etish uchun
shart-sharoitlarni tanlash, vazifalarni bajarish shaklini individuallashtirish va
natijalarni taqdim etishning maqbul usullarini tanlash, natijalarni sifatli baholashga
yondashish talab qilinadi
Inklyuziv ta'lim tizimida o'qituvchilarni ishlashga tayyorlashning bilim
to’siqlaridan biri bu hatti-harakatlarida passiv rivojlanish va tuzatishga qaratilgan
ishlarini amalga oshirishga qaratilgan asoslar to'g'risidagi bilimlardir.
Ushbu bilimlar orqali alohida ehtiyojga ega bolalarni o'qitish va tarbiyalashni
tashkil qilishda pedagogik faoliyatning dolzarb vakolatlarini shakllantirishdir. Shu
munosabat bilan o'qituvchining psixologik bilimlari va pedagogik vakolatlarini
oshirishga qaratilgan maxsus treninglarni tashkil etish alohida muhim rol o'ynaydi.
MUHOKAMA
Ushbu treninglarning vazifalariga pedagogik vakolatlarni motivatsiyali ravishda
amalga oshirish kiradi. rivojlanishi uchun uning natijalarining maksimal samaradorligi
bilan tashkil etish ko'nikmalarini shakllantirish. Vazifalari. Alohida ta’limga extiyoji
bo’lgan bolalar va rivojlanishida nuqsoni bo'lgan bolani maxsus sinflarga va integral
sinflarga qo’yish (ko'chirish) ota-onalarning (qonuniy vakillarning) iltimosiga binoan
amalga oshiriladi va ta'lim muassasasi rahbarining buyrug'i bilan rasmiylashtirish
asosiy vazifalardan biri hisoblanadi.
NATIJA
Maxsus va yaxlit sinfda ta'lim (TPK) tomonidan tavsiya etilgan umumta'lim
dasturlari va chuqur dinamik psixologik-pedagogik imtihon ma'lumotlari asosida sinf
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 3
72
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
rahbarlari va Kengash a'zolari tomonidan birgalikda ishlab chiqilgan individual
yo'naltirilgan o'quv rejalari va dasturlari bo'yicha amalga oshiriladi.
Nogiron bolani rivojlanishi uchun uni qayta ijtimoiylashtirish jarayonlariga
qo'shilishi mumkin bo'lgan sharoitlarni yaratish kerak.
Bunday muhit o'quv jarayonining barcha ishtirokchilarini birlashtirishga,
shuningdek, rivojlanishida nuqsoni bo’lgan kamchiliklarni bartaraf etishda psixologik
yordam ko'rsatishga xizmat qiladi.
Inklyuziv ta'limda ishlash uchun o'qituvchilarning kasbiy kompetentsiyasining
tarkibiy qismlariga quyidagilar kiradi. - o'qitishning moslashuvchan shakllariga,
interfaol o'qitish uslublariga ega bo'lish; - bilish faoliyati mustaqilligini rag'batlantirish
qobiliyati; - jamoada ishlash qobiliyati, alohida ehtiyojli bolalar ta'limi uchun
psixologikpedagogik yordamni yaratish uchun mutaxassislar bilan o'zaro aloqada
bo'lish;
Nogiron bolalarni psixologik va pedagogik qo'llab-quvvatlash o'qituvchining har
xil turdagi sog'lig'i bilan bog'liq muammolarga duch kelgan bolalarning sog'lom
tengdoshlari bilan birgalikdagi va individual faoliyatini tashkil etish qobiliyatini
taxmin qiladi har bir bolaning tarixi to'g'risida dastlabki ma'lumotlarni to'plash ularni
qobiliyati haqidagi bilimlarni oshirishga hizmat qiladi.
Inklyuziv ta'lim o'qituvchisining kasbiy faoliyatiga qo'yiladigan talablardan biri
bu bolaning hissiy barqarorligini nazorat qilish talabidir.
Inklyuziv ta'lim o'qituvchisi mentalitetining (Mentalitet-ijtimoiy yoki etnik
guruhga, millatga, xalqqa, millatga xos bo'lgan aqliy, hissiy, madaniy xususiyatlar,
qiymat yo'nalishlari) tarkibiy xususiyatlari bu munosabatdir: bolaning qadr-qimmatiga,
uning qobiliyatlari va yutuqlaridan qat'iy nazar, har kimning tengdoshlari bilan
muloqot qilish, qo'llab-quvvatlash va do'stlik qilish huquqidir.
Nogironligi bo’lgan bolalarni psixologik qo'llab-quvvatlash shakllari ularda
texnologiyalarining xilma-xilligi ularning imkoniyatlarini cheklash turlari va darajasi
O'quv faoliyatining mazmuni quyidagilarga qaratilgan: o'qituvchilar inklyuziya
falsafasini qabul qilishlari; bolani kuzatish, uning xulq-atvori va ta'limidagi
o'zgarishlarni qayd etish malakalarini oshirish; pedagogik muammolarni hal qilishda
bolaning ota-onasi bilan yaqin hamkorlikni yo'lga qo'yish va bu o'zaro ta'sirni bolabilan
belgilanishi bilan ifodalanishi mumkin, umuman olganda amalga oshirilgan texnologik
ketma-ketlik umumiy xususiyatlarga ega.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 3
73
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
INKLYUZIV
TA'LIMDAGI
PSIXOLOGIK
YORDAMNING
TEXNOLOGIK KETMA-KETLIGI
Ta'lim jarayonini tashkil etish bosqichlari
Yordamchi mutaxassislarning harakatlari
Treningni tashkil etish shaklini aniqlash
Ota-onalarga maslahat berish. Oldingi
mashg'ulotlar tahlili va uning natijalari bilan
tanishtirish.
PTK konsiliumini o'tkazish
Bola
rivojlanishining
majmuali
diagnostikasi. Trening uchun tavsiyalar
tuzish va optimal o'qitish usullarini tanlash
hamda ta'limning o'zaro ta'siri uslubi,
bilimlarni sinash shakllarini qo’llash.
O'qituvchini tayinlash
O'qituvchiga
bolaning
rivojlanish
xususiyatlari, uning imkoniyatlari va
cheklovlari to'g'risida maslahat berish
Pedagogik test
O'qituvchiga yordam berish
Shaxsiy jadvalni yaratish
Tavsiyalarni qabul qilsih. Ota-onalarga
o'quv jarayonidagi ishtiroki to'g'risida
maslahat berish
Shaxsiy ta'lim dasturini tuzish
Bolaning qiziqishlarini rejalar bilan bog'liq
holda amalga oshirish. Sog’lomlashtirish va
rivojlantirish va ijtimoiylashuv bolaning
muvaffaqiyati shartlari bo'yicha sinf
rahbariga maslahat berish
O'quv mashg'ulotlarini o'tkazish
Darsda o'qituvchiga yordam berish.
O'qituvchining
individual
maslahati.
Ta'limning o'zaro ta'sirining eng samarali
shakllarini tahlil qilish. Ota-onalar bilan
ishlash (o'qitish va maslahat berish)
Sertifikatlash ishlarini olib borish
Yetarli
nazorat
usullarini
topish.
Sertifikatlash ishlariga yordam berish
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 3
74
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Inklyuziv ta'limda pedagogik muammolarni muvaffaqiyatli hal qilishga imkon
beradigan o'qituvchining shaxsiy xususiyatlariga yaxshi o'zini o'zi boshqarish va o'zini
tuta bilish, qat'iyatlilik va qiyin vaziyatlarni hal qilish qobiliyati kiradi.
XULOSA
Xulosa qilib shuni aytish mumkinki, inklyuziv ta'limda pedagogik jarayonning
mazmun komponenti alohida ehtiyojli bolalarning individual xususiyatlarini hisobga
olgan holda tarkibning o'zgaruvchanligini ta'minlashdan iboratdir. Har qanday
jamiyatda kelajak vorislari bo’lmish farzandlarni ma’suliyatini his etadigan, ularni
davlat taraqqiyoti va gullab yashnashiga salmoqli ulush qo’shadigan munosib fuqarolar
bo’lib yetishishlariga kata umid bilan qaraladi. Ko’plab mamalakatlarda bo’lgani kabi
O’zbekistonda ham imkoniyati chaklangan bolalar uchun maxsus tashkil etilgan
maktablar mavjud ularning vazifasi esa ularni maxsus o’quv yurtlariga tayyorlash
hamda ijtimoiy hayotga moslashuviga shart-sharoit yaratishdir.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Ахмедов, Б. А. (2021). Задачи обеспечения надежности кластерных
систем в непрерывной образовательной среде. Eurasian Education Science and
Innovation Journal, 1(22), 15-19.
2. Akhmedov, B. A., Shuhkrat, K, (2020). Cluster methods of learning english
using information technology. Scientific Progress, 1(2), 40-43.
3. Akhmedov, B. A. (2021). Development of network shell for organization of
processes of safe communication of data in pedagogical institutions. Scientific
progress, 1(3), 113-117.
4. Akhmedov, B. A., Majidov, J. M. (2021). Practical ways to learn and use the
educational cluster. Экономика и социум, 2(81).
5. Akhmedov, B. A. (2021). Cluster methods for the development of thinking of
students of informatics. Academy, 3(66), 13-14.
6. Akhmedov, B. A. (2021). Innovative cluster model for improving the quality
of education. Academic Research in Educational Sciences, 2(3), 528-534.
7. Ахмедов, Б. А. (2021). Динамическая идентификация надежности
корпоративных вычислительных кластерных систем. Academic Research in
Educational Sciences, 2(3), 495-499.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 3
75
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
8. Majidov, J. M., Akhmedov, B. A. (2021). Use of multimedia technologies as a
means of increasing students motivation to learn a foreign language. Ekonomika i
sotsium, 3(82).
9. Akhmedov, B. A. (2021). Information technologies in Cluster systems: a
competence approach. Universum: технические наук, 4 (85).
10. Kudratilloev, N. A., Akhmedov, B. A. (2021). Application of
communicationcluster technologies in pedagogical institutions: interactive methods of
processing graphic data. Scientific Progress, 1(5), 191-198.
11. Kudratilloev, N. A., Akhmedov, B. A. (2021). Methods of use of web-
applications on the basis of innovative methods. Ekonomika i sotsium, 3(82).
12. Yusupov, M., Akhmedov, B. A., & Karpova, O. V. (2020). Numerical
simulation of nonlinear vibrations of discrete mass with harmonic force perturbation.
Acta of Turin Polytechnic University in Tashkent, 10 (4), 71-75.
13. Ахмедов, Б.А., Якубов, М. С., Карпова, О. В., Рахмонова, Г.С., &
Хасанова, С. Х. (2020). Геймификация образовательного процесса кластерный
подход. INTERCONF, 2 (38), 371-378.
