Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 4
125
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
HARBIY PEDAGOGIKA
Niyazov Erkin Shamsiyevich
Buxoro davlat pedagogika instituti dotsenti
Harbiy ta'lim fakulteti
Annotatsiya:
Mazkur maqolada harbiy pedagogika fanining nazariy asoslari,
tarixiy shakllanish bosqichlari va zamonaviy talablarga mos rivojlanish yo‘nalishlari
atroflicha tahlil etilgan. Harbiy pedagogika harbiy xizmatchilarning bilim, ko‘nikma
va malakalarini shakllantirish, ularni yuksak ma’naviy-axloqiy qadriyatlar asosida
tarbiyalash, harbiy intizom va jangovar tayyorgarlik darajasini oshirishda muhim omil
sifatida qaraladi. Maqolada harbiy pedagogikaning umumiy pedagogika bilan o‘zaro
aloqasi, o‘ziga xos tamoyillari, metodlari, shakl va vositalari chuqur tahlil qilinadi.
Jumladan, harbiy ta’lim jarayonida interfaol metodlardan, axborot-kommunikatsiya
texnologiyalaridan foydalanish imkoniyatlari, ularning samaradorligi misollar bilan
asoslab berilgan. Shuningdek, harbiy-patriotik tarbiyaning mazmuni, yoshlar ongida
Vatanga sadoqat, fidoyilik, mas’uliyat kabi fazilatlarni shakllantirishdagi o‘rni
yoritilgan. Maqola davomida harbiy o‘qituvchining kasbiy mahorati, didaktik
yondashuvi va pedagogik mahorati bilan bog‘liq masalalarga ham alohida e’tibor
qaratilgan. Bugungi globallashuv davrida harbiy ta’lim tizimini zamonaviylashtirish,
ilg‘or xorijiy tajribalarni tahlil qilib, milliy an’analar bilan uyg‘unlashtirish yo‘llari
taklif etilgan. Shuningdek, maqolada harbiy jamoalarda psixologik muhit, liderlik,
jamoa ichidagi ijtimoiy munosabatlar, kommunikatsiya madaniyati kabi omillar harbiy
pedagogika doirasida o‘rganilishi lozim bo‘lgan muhim yo‘nalishlar sifatida ko‘rsatib
berilgan. Mazkur ilmiy maqola harbiy ta’lim muassasalari professor-o‘qituvchilari,
harbiy tarbiyachilar, pedagogika fanining tadqiqotchilari hamda amaliyotchi harbiy
mutaxassislar uchun nazariy va amaliy jihatdan foydali bo‘lishi mumkin. U harbiy
ta’lim tizimini takomillashtirish va milliy xavfsizlikka xizmat qiladigan malakali,
vatanparvar kadrlarni tayyorlashga o‘z hissasini qo‘shadi.
Kalit so‘zlar:
harbiy pedagogika, harbiy ta’lim, harbiy tarbiya, harbiy xizmatchi
shaxsiyati, pedagogik jarayon, harbiy-patriotik tarbiya, harbiy jamoa, intizom va
ma’suliyat, jangovar tayyorgarlik, harbiy o‘qituvchi, kasbiy kompetensiya, pedagogik
metodlar, innovatsion texnologiyalar, interfaol metodlar, didaktik yondashuv, axloqiy
tarbiya, Vatanga sadoqat, fidoyilik ruhida tarbiya, psixologik tayyorgarlik, harbiy
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 4
126
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
liderlik, harbiy kommunikatsiya, milliy g‘oya va ma’naviyat, harbiy ta’limda
motivatsiya, harbiy xizmat sharoitlari, o‘quv-dala mashg‘ulotlari, pedagogik
monitoring, xavfsizlik va mudofaa, jismoniy tayyorgarlik, harbiy xizmatga moslashuv,
harbiy xulq-atvor, pedagogik nazorat, harbiy psixologiya asoslari, harbiy sotsiologiya
elementlari, milliy qadriyatlar asosida tarbiya, harbiy kasbiy faoliyat, jamoaviy
ishchanlik, harbiy axloqiy me’yorlar, harbiy etika, harbiy-professional madaniyat.
Kirish.
Bugungi kunda dunyo miqyosida sodir bo‘layotgan siyosiy, ijtimoiy va harbiy
jarayonlar har bir davlatdan kuchli mudofaa tizimini yaratishni, milliy xavfsizlikni
ta’minlashni talab qilmoqda. Shu nuqtai nazardan qaraganda, harbiy sohaga oid ta’lim
va tarbiya masalalariga ilmiy yondashuvni yo‘lga qo‘yish dolzarb ahamiyat kasb etadi.
Ayniqsa, harbiy kadrlarni tayyorlash, ularning bilim va kasbiy malakasini oshirish,
vatanparvarlik ruhida tarbiyalash harbiy pedagogika fanining asosiy vazifalaridandir.
Harbiy pedagogika – bu harbiy xizmatchilarni har tomonlama tayyorlash, ularni
jismoniy, ruhiy, ma’naviy, axloqiy va intellektual jihatdan yetuk shaxs sifatida
shakllantirishga qaratilgan ilmiy-nazariy va amaliy fan hisoblanadi. U umumiy
pedagogikaning tarkibiy qismi bo‘lib, o‘ziga xos tamoyillari, metodlari, vositalari va
shakllariga ega. Harbiy pedagogika boshqa fanlar – psixologiya, sotsiologiya, etika,
menejment va strategik rejalashtirish bilan bevosita bog‘liq holda harbiy ta’lim
jarayonini samarali tashkil etishni ko‘zda tutadi. O‘zbekiston Respublikasi Mudofaa
doktrinasi, Harbiy xizmatga doir qonunlar, ta’lim standartlari va ilg‘or xorijiy tajribalar
asosida bugungi harbiy pedagogika tizimi bosqichma-bosqich takomillashib
bormoqda. Harbiy ta’lim muassasalarida zamonaviy interfaol metodlar, axborot-
kommunikatsiya texnologiyalari, simulyatsion mashg‘ulotlar va amaliy dala o‘quv
mashg‘ulotlaridan foydalanish orqali o‘quvchilarning harbiy tayyorgarligini oshirishga
alohida e’tibor qaratilmoqda. Ayniqsa, yoshlar ongida Vatanga sadoqat, fidoyilik,
harbiy burchni ado etishga mas’uliyat bilan qarash, ijtimoiy faollik kabi fazilatlarni
shakllantirish harbiy-patriotik tarbiyaning asosiy yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Shu
bois, ushbu maqolada harbiy pedagogika fanining mohiyati, uning pedagogik
jarayondagi o‘rni, maqsadi va vazifalari, harbiy o‘qituvchining kasbiy kompetensiyasi,
shuningdek, zamonaviy harbiy ta’lim tizimidagi dolzarb muammolar va ularning
yechimlari atroflicha yoritiladi. Maqola harbiy ta’lim sohasida faoliyat yuritayotgan
mutaxassislar, pedagoglar hamda tadqiqotchilar uchun nazariy va amaliy jihatdan
muhim ahamiyat kasb etadi.
Asosiy qism.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 4
127
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Harbiy pedagogika fanining mohiyati va o‘rni. Harbiy pedagogika – bu harbiy
xizmatchilarni maqsadli, tizimli va samarali o‘qitish, tarbiyalash, rivojlantirish hamda
ularda kasbiy harbiy ko‘nikmalar va fazilatlarni shakllantirishga yo‘naltirilgan
pedagogika sohasi hisoblanadi. U pedagogika fanining mustaqil yo‘nalishi bo‘lib, ayni
paytda harbiy xizmat sharoitlariga moslashtirilgan maxsus didaktik va tarbiyaviy
metodlarni qamrab oladi. Harbiy pedagogika umumiy pedagogikaning nazariy
asoslariga tayangan holda, o‘ziga xos tamoyillar, metodlar, mazmun va vositalar
tizimini ishlab chiqqan. Bu fan harbiylar shaxsiyatini shakllantirishda pedagogik
yondashuvni asoslaydi, harbiy xizmatchilarning kasbiy va ma’naviy jihatdan yetuk
bo‘lishini ta’minlovchi ta’lim-tarbiya texnologiyalarini ishlab chiqadi. Shuningdek,
harbiy jamoalarda psixologik muvozanatni saqlash, jamoaviy ruhni shakllantirish,
rahbar va bo‘ysunuvchilar o‘rtasidagi munosabatlarni pedagogik mezonlar asosida
tartibga solish harbiy pedagogikaning amaliy yo‘nalishlari sirasiga kiradi. Harbiy
pedagogikaning asosiy vazifalari. Harbiy pedagogika fanining asosiy vazifalari
quyidagilardan iborat: harbiy kadrlar tayyorlash tizimining pedagogik asoslarini ishlab
chiqish, harbiy xizmatchilarning shaxsiy va kasbiy sifatlarini shakllantirish,
vatanparvarlik, fidoyilik, intizom va sadoqat tuyg‘ularini tarbiyalash, harbiy
jamoalarda o‘zaro hurmat, birdamlik, rahbarlik va itoatkorlik madaniyatini
rivojlantirish, harbiy o‘quv mashg‘ulotlari samaradorligini oshirishga qaratilgan
metodik usullarni ishlab chiqish, ilg‘or texnologiyalar asosida interfaol va innovatsion
ta’lim shakllarini joriy etish. Ushbu vazifalarning bajarilishi harbiy ta’lim
muassasalarining ilmiy-metodik salohiyati, o‘qituvchilarning kasbiy kompetensiyasi
hamda zamonaviy pedagogik yondashuvlarning amalda qo‘llanilishiga bevosita
bog‘liq. Harbiy o‘qituvchining roli va pedagogik kompetensiyasi. Harbiy
pedagogikaning markaziy figuralaridan biri — bu harbiy o‘qituvchi hisoblanadi. U
nafaqat bilim beruvchi mutaxassis, balki harbiy xizmatchilarning axloqiy-ma’naviy,
psixologik va jismoniy jihatdan shakllanishida asosiy yo‘lboshchi sifatida faoliyat
yuritadi. Zamonaviy harbiy o‘qituvchi quyidagi kompetensiyalarga ega bo‘lishi kerak:
pedagogik va psixologik bilimlarga ega bo‘lish, o‘quvchilar bilan samarali muloqot
olib borish ko‘nikmasi, innovatsion texnologiyalarni dars jarayoniga qo‘llay olish,
jamoa bilan ishlash, liderlik fazilatlariga ega bo‘lish, o‘z fani va kasbiy sohasidagi
yangiliklardan xabardor bo‘lish. Bu kompetensiyalar orqali o‘qituvchi harbiy xizmatga
tayyorlanayotgan shaxslarning ruhiy tayyorgarligi, ma’naviy barqarorligi va intizomga
sodiqligini shakllantirishda hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Zamonaviy pedagogik
texnologiyalar va innovatsiyalar, Harbiy ta’limda zamonaviy pedagogik
yondashuvlardan foydalanish — bu ta’lim jarayonining samaradorligini sezilarli
darajada oshiradi. Jumladan, quyidagi usullar harbiy pedagogikada keng qo‘llaniladi,
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 4
128
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
interfaol metodlar (munozara, rol o‘ynash, keys-stadiylar), multimedia va videodarslar,
stimulyatsion mashg‘ulotlar (simulyatorlar, trenajyorlar orqali), dala o‘quv
mashg‘ulotlari va harbiy-sport o‘yinlari, motivatsion psixologik treninglar. Bu
texnologiyalar harbiy xizmatchilarning mustaqil fikrlash, tezkor qaror qabul qilish,
jamoa bilan harakat qilish, ruhiy va jismoniy tayyorgarlik darajasini oshirishga xizmat
qiladi. Harbiy-patriotik tarbiya va ma’naviy omillar. Yoshlarni harbiy xizmatga
tayyorlash jarayonida eng muhim jihatlardan biri — bu ularning qalbida yuksak
vatanparvarlik, fidoyilik va Vatanga sadoqat tuyg‘ularini shakllantirishdir. Harbiy
pedagogika bu borada quyidagi yondashuvlarni ilgari suradi: milliy qadriyatlar asosida
tarbiya berish, tarixiy meros va harbiy jasorat namunalarini targ‘ib qilish, Vatan
himoyasi sharafli burch ekanligini tushuntirish, oila, maktab va jamoatchilikning
hamkorligini yo‘lga qo‘yish. Bu kabi tarbiyaviy ishlar harbiy xizmatchilarning ruhiy
bardamligini, kasbiy sadoqatini, ijtimoiy faolligini mustahkamlashga yordam beradi.
Xulosa:
Xulosa qilib aytganda, harbiy pedagogika – bu nafaqat harbiy xizmatchilarni
tayyorlashga qaratilgan ta’limiy jarayon, balki ularni Vatanga sadoqatli, ma’naviy
jihatdan yetuk va kasbiy jihatdan malakali shaxs sifatida shakllantirishga xizmat
qiluvchi muhim fan sohasidir. Mazkur fan harbiy jamoalarda pedagogik jarayonlarni
samarali tashkil etish, harbiy o‘qituvchilarning kasbiy kompetensiyasini rivojlantirish,
shuningdek, zamonaviy ta’lim texnologiyalarini qo‘llash orqali harbiy ta’lim tizimini
takomillashtirishga keng yo‘l ochadi. Maqolada ko‘rib chiqilganidek, harbiy
pedagogikaning asosiy vazifalari – bu harbiy xizmatchilarning shaxsiy fazilatlarini
shakllantirish, ularda intizom, fidoyilik va mas’uliyat tuyg‘ularini rivojlantirish, o‘quv-
tarbiyaviy ishlar samaradorligini oshirishdan iborat. Ayniqsa, harbiy-patriotik
tarbiyaning zamonaviy shakl va usullarini ishlab chiqish bugungi globallashuv davrida
alohida ahamiyat kasb etadi. Shu nuqtai nazardan, harbiy pedagogikani chuqur
o‘rganish, uni amaliyotda tatbiq etish va doimiy ravishda yangilab borish orqali harbiy
kadrlar salohiyatini yanada oshirish, ularni milliy xavfsizlik va mudofaa tizimining
tayanch kuchiga aylantirish mumkin. Ushbu maqola esa harbiy pedagogika
yo‘nalishida ilmiy izlanish olib borayotgan tadqiqotchilar, harbiy o‘qituvchilar va
amaliyotchi mutaxassislar uchun nazariy va metodik asos bo‘lib xizmat qilishi
mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.Features of pedagogical technologies
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 4
129
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
E.Sh.Niyazov
2.11th International Conference" SCIENCE AND PRACTICE: A NEW LEVEL OF
INTEGRATION IN THE MODERN WORLD". Sheffield, UK 30, 28, 2020
3.Niyazov Erkin Shamsiyevich, . (2023). THE ROLE OF HISTORICAL MILITARY
LEADERS IN THE FORMATION OF THE FACULTY OF MILITARY
EDUCATION. European International Journal of Multidisciplinary Research and
Management Studies, 3(05), 133–135.
4.Абдуганиевич, В. А. ., Шамсиевич, Н. Э. ., & угли, А. А. С. . (2022). Уровень
Кибербезопастности В Узбекистане. Miasto Przyszłości, 30, 57–58. Retrieved from
http://miastoprzyszlosci.com.pl/index.php/mp/article/view/837
