75
ALLERGIK RINITLARNI KONSERVATIV DAVOLASHNING QIYOSIY
XARAKTERISTIKASI
Murodova Sarvinoz 2-kurs klinik ordinatori Toshkent Davlat Stomatologiya
inistituti.
Ilmiy raxbar: Prof. t.f.d. Mahkamova N.E
Allergik rinitlarni konservativ davolashning qiyosiy xarakteristikasi
Allergik rinit – nafas olish tizimining eng keng tarqalgan allergik kasalliklaridan biri
bo’lib, u asosan mavsumiy va doimiy shakllarda uchraydi. Kasallikning belgilari burun bitib
qolishi, burundan suyuqlik oqishi, qichishish va inson hayot faoliyatining qisman buzilishi
shaklida namoyon bo’ladi. Allergik rinitni davolashda konservativ usullar asosiy o‘rinni
egallaydi. Allergik rinitni rivojlanish mexanizmi. Nafas olinganda burun bo'shlig'i shilliq
pardasiga turli yot jism zarrachalari o'rnashib qoladi. Shilliq pardadagi mukotsilliar tizimining
ta'siri tufayli ular me'yorda taxminan 15-20 daqiqada burun bo'shlig'idan chiqariladi. Ammo
allergenlar molekulalari juda tez so'rilish xususiyatiga ega, shuning uchun bir daqiqadan so'ng
bemorda o'ziga xos klinik belgilar yuzaga keladi. Allergenni (o'simlik changi,uy
changi,zamburug'lar sporasi kabi .) immunoglobulinga (IgE) mansub antitanachalar bilan
o'zaro ta'siri natijasida allergik reaksiya yuz beradi. Biologik faol moddalar qon tomirlarni
kengaytirish, qon tomirlar o'tkazuvchanligini oshirish xususiyatiga ega bo'lganligi sababli
burun bo'shlig'i shilliq pardasi shishib, bemorda burun bitishi, aksirish, burundan shilimshiq
ajralma oqish belgilari kuzatiladi
Ushbu tezisda, allergik rinitni konservativ davolashning asosiy usullari, ularning
samaradorligi va o‘zaro farqlari qiyosiy tarzda ko‘rib chiqiladi.
1.
Antigistaminlar
Antigistaminlar – allergik reaksiyalarni kamaytirish va burun bo‘shlig‘ini
yengillashtirish uchun ishlatiladi. Ushbu dorilar gistamin molekulalarining ta'sirini blokirovka
qiladi, bu esa allergik simptomlarni, jumladan, burun oqishini va qichishishni kamaytiradi.
Antigistaminlarning birinchi va ikkinchi avlodi mavjud. Birinchi avlod preparatlari (masalan,
difenhidramin) asosan uyquni keltirib chiqaradi, bu esa bemorning kundalik faoliyatiga ta'sir
qilishi mumkin. Ikkinchi avlod preparatlari (loratadin, cetirizin) esa ancha xavfsiz va kundalik
hayotga kamroq ta'sir qiladi. Ikkinchi avlod dori vositalari samarali va kamroq yon ta'sirga
ega, shuning uchun ko‘proq tavsiya etiladi.
2.
Decongestantlar (burun tomchilari -vazokonstriktiv ta'sirga ega.)
Decongestantlar burun to‘lib qolishini -bitishini yengillashtiradi. Ular burun
tomchilarida yoki spreylara mavjud bo‘lib, qon tomirlarini toraytirish orqali shishishni
kamaytiradi. Biroq, ularni uzoq muddat ishlatish tavsiya etilmaydi, chunki bu vositalar burun
bo‘shlig‘ining qarshi ta'sirini kuchaytirishi mumkin. Nafas olishni yaxshilash uchun qisqa
muddatli qo‘llanilishi ma'qul.
3.
Kortikosteroidlar
Kortikosteroidlar – allergik rinitning asosiy va samarali davosi hisoblanadi. Burun
spreylari sifatida ishlatiladi va yallig‘lanishni kamaytiradi, shuningdek, immun tizimining
reaksiyasini kamaytiradi. Ularning ta'siri vaqt o‘tishi bilan rivojlanadi, shuning uchun
76
muntazam ravishda qabul qilinishi kerak. Ularning foydali tomonlari ko‘pligi bilan birga, uzoq
muddatli ishlatilganda yon ta'sirlari bo‘lishi mumkin, masalan, burun qonashligi yoki
bo‘shliqlarda zararlanish. Ammo bu vositalar allergik rinitni boshqarishda eng samarali
hisoblanadi.
4.Immunoterapiya
Immunoterapiya – allergik rinitni davolashning uzoq muddatli, lekin samarali usulidir.
Bu usulda bemor o‘zining allergiyasiga sabab bo‘layotgan moddaga qo‘shilib, unga nisbatan
immunitetni rivojlantirishga yordam beradi. Biroq, bu usul vaqt talab qiluvchi va qimmat
bo‘lishi mumkin. Immunoterapiya allergik rinitni to‘liq davolay olmasada, uni boshqarish
imkonini beradi.
Xulosa
Allergik rinitni konservativ davolashda ko’plab usullar mavjud. Har bir dori vositasi
o’zining afzalliklari va kamchiliklariga ega. Antigistaminlar allergik simptomlarni tezda
kamaytirishga yordam beradi, ammo uzoq muddatli ta'sir ko’rrsatmaydi. Decongestantlar
burun bitishini yengillashtirsada, uzoq muddatli foydalanish zararli bo‘lishi mumkin.
Kortikosteroidlar esa eng samarali bo‘lib, uzoq muddatli davolashda yordam beradi.
Immunoterapiya esa alohida hollarda qo’llanilishi mumkin. Eng samarali davolash usulini
tanlash uchun bemorning holati va kasallikning og‘irligi inobatga olinishi lozim.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Рустамова, X. М., Расулова, И. Р., Райимова, Н. Н., & Шахизирова, И. Д. (2022).
Осложненный лангергансоклеточный гистиоцитоз: клинический случай.
2.
Абдурахманова, С., Сулейманова, Н., Ходжаева, З., & Назарова, Д. (2022).
Особенности ультразвуковых и допплерометрических изменений у женщин с миомой
матки и/или аденомиозом и их роль в выборе метода лечения. in Library, 22(1), 44-47.
3.
Agzamova, S. A., F. Akhmedova, and E. A. Shamansurova. "Evaluation of potentially
removable risk factors of arterial hypertension in children of Uzbekistan." European science
review 7-8 (2018): 76-79.
4.
Ахмедова, Ф. М., and Ш. А. Агзамова. "Оценка параметров систолического и
диастолического
артериального
давления
у
детей
младшего
школьного
возраста." АРТЕРИАЛЬНАЯ ГИПЕРТОНИЯ: ОТ ТЕОРИИ К ПРАКТИКЕ. 2015.
5.
Агзамова, Ш. А., and Ф. Р. Бабаджанова. "ВРОЖДЕННЫХ ПОРОКОВ СЕРДЦА
У ДЕТЕЙ ХОРЕЗМСКОЙ ОБЛАСТИ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН." Вестник
национального детского медицинского центра 2 (2022): 11-15.
