CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
154
HAQ TO‘LANADIGAN STAJIROVKA
Fayziyev Xayriddin Sirojiddinovich
Yuridik fanlar doktori,
YMOM ko’nikmalarni rivojlantirish kafedrasi mudiri
Tel: +998 97 432 12 58
ORCID:
Toshkent, O’zbekiston
Nurnazarov Shaxzod Abbos o’g’li
Toshkent davlat yuridik universiteti magistri
E-mail: shaxzodnurnazarov@gmail.com
ORCID
Toshkent, O’zbekiston
https://doi.org/10.5281/zenodo.15688236
Annotatsiya
Ushbu maqolada zamonaviy mehnat bozorida haq to‘lanadigan
stajirovkalarning yosh mutaxassislar kasbiy tayyorgarligi, moliyaviy mustaqilligi
hamda ijtimoiy tenglikni ta’minlashdagi o‘rni tahlil qilinadi. Stajirovkalar ta’lim
va ishlab chiqarish o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlikni ta’minlab, yoshlar uchun real
amaliy tajriba, ishga joylashish imkoniyati va moliyaviy barqarorlik yaratadi.
Maqolada haq to‘lanadigan amaliyotlarning ijtimoiy-iqtisodiy ahamiyati,
ularning afzalliklari hamda xalqaro tajribalar misolida tahliliy yondashuvlar
keltirilgan.
Kalit so‘zlar: stajirovka, amaliyot, mehnat bozori, moliyaviy mustaqillik,
kasbiy tayyorgarlik, yoshlar bandligi.
Zamonaviy globallashuv sharoitida ta’lim tizimining asosiy vazifalaridan
biri — mehnat bozorida raqobatbardosh, amaliy ko‘nikmaga ega, tashabbuskor
yosh mutaxassislarni yetishtirishdir. Biroq nazariy bilimlar bilan amaliyot
o‘rtasidagi tafovut bu jarayonda muhim to‘siqlardan biri bo‘lib qolmoqda. Aynan
shu muammoni hal qilishda stajirovkalar, ayniqsa haq to‘lanadigan stajirovkalar
muhim vosita sifatida namoyon bo‘lmoqda. Bu maqolada stajirovkaning yosh
mutaxassislar kasbiy shakllanishidagi o‘rni, ularning mehnat bozoriga
integratsiyasi va moliyaviy mustaqilligi bilan bog‘liq jihatlar tahlil qilinadi.
Stajirovkaning maqsadi va turlari
Stajirovka — bu ma’lum muddat davomida yosh mutaxassisning real ish
sharoitida amaliy bilim va ko‘nikma orttirishiga xizmat qiluvchi o‘quv-mehnat
jarayonidir. Odatda stajirovkalar quyidagicha tasniflanadi:
Haq to‘lanadigan stajirovka – ish beruvchi tomonidan stajyorning mehnati
moddiy rag‘batlantiriladi;
Haq to‘lanmaydigan stajirovka – stajyor ish haqi olmagan holda, faqat
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
155
tajriba orttirish imkoniyatiga ega bo‘ladi.
Ilmiy tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, aynan haq to‘lanadigan stajirovkalar
ishtirokchilar tomonidan yuqori baholanadi, ularda motivatsiya kuchli bo‘ladi va
bu ko‘p hollarda doimiy ish o‘rinlariga olib keladi. (Brown & Green, 2021).
Haq to‘lanadigan stajirovkaning afzalliklari
1.Kasbiy tayyorgarlik va real tajriba
Haq to‘lanadigan stajirovkalar talaba yoki bitiruvchiga o‘rganayotgan
sohasi bo‘yicha real ish muhitini his qilish, nazariy bilimlarni amaliyot bilan
bog‘lash imkonini beradi. Bu jarayonda texnik va “soft skills” ko‘nikmalar —
jamoada ishlash, muammolarni hal qilish, kommunikatsiya, vaqtni boshqarish
singari qobiliyatlar rivojlanadi (Smith, 2020).
2.Moliyaviy mustaqillik va iqtisodiy barqarorlik
Yoshlar uchun haq to‘lanadigan stajirovka daromad manbai bo‘lishi bilan
birga, ularni iqtisodiy jihatdan mustaqil qiladi. Bu esa o‘qish, ish va shaxsiy
hayotni muvozanatda ushlab turish imkonini beradi. Shu bilan birga, moliyaviy
savodxonlik: byudjet yuritish, tejash, sarf-harajatlarni rejalashtirish kabi
ko‘nikmalar shakllanadi (Kumar, 2022).
3.Motivatsiya va mas’uliyat hissi
Stajyorning qilgan ishi uchun haq olishi uning o‘z faoliyatiga nisbatan jiddiy
va mas’uliyatli yondashuvini oshiradi. Bu esa sifatli natija, innovatsion fikrlash
va ishga bo‘lgan sadoqatni shakllantiradi (Lee, 2018).
4.Ishga joylashish imkoniyatlari
Ko‘plab tashkilotlar stajyorlar orasidan kelajakdagi ishchi kuchini tanlaydi.
Haq to‘lanadigan stajirovka davomida tashkilot vakillari stajyorning malakasini
baholash, u bilan uzoq muddatli hamkorlikni yo‘lga qo‘yish imkoniga ega bo‘ladi
(Nguyen, 2020).
Xalqaro tajriba
AQSh, Germaniya, Janubiy Koreya kabi davlatlarda haq to‘lanadigan
stajirovkalar oliy ta’lim dasturlarining majburiy komponenti hisoblanadi.
Masalan, Germaniyada “Dual System” asosida talaba haftaning yarmi korxonada,
yarmi esa universitetda o‘qiydi. Natijada bitiruvchi ishga tayyor holda bozorga
chiqadi. Bunday yondashuv O‘zbekistonda ham keng joriy etilayotgan “ishlab
chiqarish amaliyoti” konsepsiyasiga mos keladi.
Ijtimoiy adolat va inklyuzivlik
To‘lanmaydigan stajirovkalarda ishtirok etish ko‘pincha iqtisodiy
imkoniyati yaxshi bo‘lgan yoshlarga nasib etsa, haq to‘lanadigan stajirovkalar
ijtimoiy tenglikni ta’minlaydi. Har qanday ijtimoiy qatlam vakili mehnat orqali
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
156
rivojlanish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Bu esa ijtimoiy harakatchanlik va inklyuziv
o‘sishga olib keladi (Jones, 2019).
Xulosa
Haq to‘lanadigan stajirovkalar yosh mutaxassislar uchun nafaqat ish
tajribasi, balki moliyaviy mustaqillik, kasbiy o‘sish va bandlikni ta’minlashda
strategik vosita hisoblanadi. Bunday stajirovkalar orqali ta’lim va ishlab
chiqarish o‘rtasidagi integratsiya mustahkamlanadi, yoshlar o‘z salohiyatini
to‘liq namoyon qilish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Shuningdek, stajirovka orqali
kompaniyalar o‘ziga mos va tayyor kadrlarga ega bo‘lishi mumkin. Shu sababli,
O‘zbekistonda ham haq to‘lanadigan stajirovka tizimini keng joriy qilish, uni
davlat va xususiy sektor tomonidan qo‘llab-quvvatlash muhim strategik
yo‘nalishdir.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.Smith, J. (2020). The Role of Internships in Career Development. Journal of
Vocational Studies.
2.Jones, A. (2019). Internship Types and Their Impact. Career Journal.
3.Brown, L., & Green, P. (2021). Paid vs. Unpaid Internships: A Comparative
Study. International Labor Review.
4.Lee, S. (2018). Motivation and Learning Outcomes in Paid Internships.
Educational Research Quarterly.
5.Kumar, R. (2022). Financial Independence through Internships. Journal of
Student Employment.
6.Nguyen, T. (2020). Organizational Benefits of Paid Internships. Business
Insights.
