CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
105
ЧЕТ ДАВЛАТГА УЗОҚ МУДДАТГА КЕТГАН ШАХСЛАР БИЛАН
ИШЛАШ ФАОЛИЯТИ
Нарзиев Шахзодбек Зойирович
ИИВ Академияси “Ҳуқуқбузарликлар профилактикаси фаолияти”
кафедраси ўқитувчиси,
Нормуродов Асилбек Бекмурод ўғли
ИИВ Академияси 3-ўқув курси 311-гуруҳ курсанти,
https://doi.org/10.5281/zenodo.14138906
Аннотация:
Мазкур мақолада чет давлатга узоқ муддатга кетган
шахслар билан ишлашнинг асосий йўналишлари, тамойиллари, ишлаш
методологияси, шу билан бир қаторда, чет давлатда узоқ муддат яшаган
шахсларнинг ўз ҳуқуқлари ва уларнинг ижтимоий мослашувидаги
қийинчиликлар ҳамда уларни ҳал қилиш усуллари чуқур таҳлил қилинган.
Калит сўзлар:
Чет
эл, узоқ муддат, фуқаро.
Чет давлатга узоқ муддатга кетган шахслар билан ишлаш фаолияти,
глобализация жараёнлари билан боғлиқ равишда тобора долзарб бўлиб
бормоқда. Халқаро миграция, иқтисодий сабаблар, ўқиш ёки иш излаш
мақсадида чет элга чиқаётганлар сонининг ортиши, бу шахсларнинг янги
ижтимоий ва маданий муҳитга интеграция қилиш заруратини келтириб
чиқаради.
Узоқ муддатли миграция, кўпинча шахслар ва уларнинг оилаларига
турли муаммоларни юзага келтиради, шу жумладан, психологик стресс,
маданий мослашув, ижтимоий алоқаларнинг ўзгариши ва ҳуқуқий
муаммолар. Шунингдек, чет элга узоқ муддатга кетган шахслар ўз
ватанлари билан алоқаларни сақлаб қолиш ва қайта интеграция
жараёнларига дуч келишади.
Чет Давлатга узоқ муддатга кетган шахслар тушунчаси бу доимий
яшаш жойидан 3 ой ва ундан ортиқ муддатга чет элга кетган шахсларга
нисбатан қўлланиладиган тушунчадир.
Фуқароларнинг узоқ муддатга чет эл давлатларига кетишининг
сабаблари турлича бўлиши мумкин. Масалан бунга мисол сифатида
қуйидагиларни келтирамиз:
–
Иқтисодий сабабларга кўра
: Яхши иш имкониятлари, юқори
даражадаги маош ва ҳаёт сифатининг яхшиланиши мақсадида чет элга
кетиш.
– Таълим ва малака ошириш:
Ўқиш, малака ошириш ёки илмий
тадқиқотлар учун чет элга кетиш.
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
106
– Яхши ҳаёт шароитларини излаш
: Сиёсий, иқтисодий, экологик ёки
ижтимоий омиллар туфайли юртидан кетишга мажбур бўлганлар.
–
Сиёсий бошпана ёки қочқинлик
: Уруш, зўравонлик, сиёсий
репрессия ёки инсон ҳуқуқлари бузилиши сабабли бошпана изловчилар.
Чет элда узоқ муддат яшаётган шахслар билан ишлаш нафақат
уларнинг ўзларининг фаровонлигини таъминлаш, балки уларнинг
ватанига ёки янги жамиятга қайтишининг самарали бўлиши учун ҳам
муҳимдир. Бундай шахсларни қўллаб-қувватлашнинг бир неча муҳим
жиҳатлари мавжуд:
–
Эмотсионал ва психологик ёрдам
: Узоқ муддатли миграция кўплаб
руҳий муаммоларни келтириб чиқаради, масалан, ўз уйидан узоқлашиш,
малакасиз иш билан шуғулланиш, ижтимоий алоқалар ёки ўз маданияти
билан боғлиқ муаммолар. Бу шахслар кўпинча уйга қайтиш истаги,
ёлғизлик ва маданий мослашувдаги қийинчиликлар билан юзлашадилар.
Психологик ёрдам ва маслаҳатлар, ижтимоий қўллаб-қувватлаш
тизимлари муҳим ўрин тутади.
–
Маданий ва ижтимоий мослашув
: Чет давлатда яшовчи шахслар
янги маданиятга мослашиш жараёнида қийинчиликларга дуч келиши
мумкин. Уларнинг янги жамиятда ижтимоий алоқалар ўрнатиши, янги
тилни ўрганиши ва кундалик ҳаётга мослашиши керак. Шунинг учун
маданий мослашув дастурлари ва ижтимоий хизматлар тақдим этиш
муҳимдир.
– Ижтимоий ва иқтисодий интегратсия
: Чет элда узоқ муддат
яшаётган шахслар ўз янги жамоаларида иш топиш, уй-жой масалалари ва
иқтисодий мустаҳкамликни таъминлашда муаммоларга дуч келишлари
мумкин. Уларнинг иқтисодий интегратсияси, таълим олиш ва малака
ошириш имкониятлари жамиятда муваффақиятли ўз ўрнини топишга
ёрдам беради.
– Ватан билан алоқаларни сақлаб қолиш
: Узоқ муддатга кетган
шахсларнинг
ватан
билан
алоқалари,
ўз
маданияти
ва
идентификациясини сақлаб қолишлари кўпинча қийин кечади. Бироқ,
улар ҳали ҳам ўз юртларига ҳисса қўшиш, ўз оиласи ва жамият билан
алоқаларни сақлашни хоҳлайдилар. Бу шахсларни ижтимоий ва маданий
жиҳатдан қўллаб-қувватлаш, уларнинг ижтимоий ҳаётини яхшилашга
ёрдам беради.
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
107
Узоқ муддатга кетган шахслар билан ишлашда бир нечта ёндашувлар
ва методлар мавжуд. Уларнинг самарали ишлашини таъминлаш учун
қуйидаги асосий стратегияларни кўриб чиқиш мумкин:
– Психологик ва эмотсионал қўллаб-қувватлаш:
Психотерапия: Чет давлатга узоқ муддатга кетган шахслар кўпинча
стресс, депрессия ва уйга қайтиш истаги билан муаммоларга дуч
келадилар. Психологик маслаҳатлар ва психотерапия ёрдамида улар ўз
ҳиссиётлари ва ҳис-туйғуларини бошқаришни ўрганишлари мумкин.
Группавий
ёндашувлар:
Миграция жараёнида
бир-бирининг
тажрибасини баҳам кўрган шахслар бир-бирига ёрдам беришлари мумкин.
Группавий сеанслар, муаммоларни биргаликда ҳал қилиш учун самарали
восита ҳисобланади.
– Маданий мослашув дастурлари:
Тил ўрганиш курслари: Чет давлатда яшовчи шахслар кўпинча янги
тилни ўрганишга мажбур бўладилар. Тил ўрганиш курслари, маданий ва
ижтимоий интеграция учун зарур воситадир.
Маданиятлараро алоқалар: Чет элда яшовчи шахслар учун маданий
тадбирлар, миллий анъаналарни сақлаш ва бошқалар билан алоқалар
ўрнатиш имкониятларини тақдим этиш муҳимдир.
– Ижтимоий қўллаб-қувватлаш:
Ижтимоий хизматлар: Мигрантларни қўллаб-қувватлаш учун давлат
ва хусусий сектор томонидан кўрсатиладиган ижтимоий хизматлар
(юридик ёрдам, ишга жойлашиш, уй-жой таъминоти ва бошқалар)
ёрдамида уларнинг янги жамиятга интеграциясини таъминлаш мумкин.
Оила ва яқинлар билан алоқаларни сақлаш: Узоқ муддатга кетган
шахсларнинг оила аъзолари ва жамият билан алоқаларини сақлаш учун
турли технологиялар ва дастурлар (видео қўнғироқлар, онлайн
платформалар) ёрдамида уларнинг психологик ҳолатини яхшилаш.
Чет давлатга узоқ муддатга кетган шахслар билан ишлашда баъзи
хавфлар ва муаммолар мавжуд. Бу, уларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш,
қонунларга риоя қилиш ва шахсий хавфсизлигини таъминлашни ўз ичига
олади:
Хавфсизлик ва юридик масалалар
: Чет элда юридик ёрдам,
миграция қонунлари ва ҳуқуқларни ҳимоя қилиш билан бог'лиқ
муаммолар юзага келиши мумкин.
–
Стереотиплар ва дискриминатсия
: Мигрантлар кўпинча чет элда
дискриминацияга учрайдилар, бу эса уларнинг ижтимоий интеграциясини
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
108
қийинлаштиради. Стигматизация ва ирқий муаммоларни ҳал қилиш учун
мувофиқлаштирилган ёндашувлар зарур.
Чет давлатга узоқ муддатга кетган шахслар билан ишлаш — бу фақат
индивидуал ёки оилавий ҳаёт сифатини яхшилаш учун эмас, балки
жамиятнинг барқарорлиги ва ижтимоий ривожланиши учун ҳам муҳим
вазифадир. Миграция жараёни кўплаб мураккабликларни келтириб
чиқаради, хусусан, янги маданиятга мослашиш, психологик стресс,
ижтимоий алоқалар ва иқтисодий интеграция соҳаларида. Бу шахслар
кўпинча турли хил муаммолар билан юзлашадилар, масалан, маданий
мослашувдаги қийинчиликлар, меҳнат бозоридаги ўрнини топиш, тилни
ўрганиш ва янги ижтимоий тизимга интеграция қилиш.
Бундай шахсларнинг муваффақиятли ижтимоий ва иқтисодий
интеграцияси
учун
ижтимоий
хизматлар,
психологик
ёрдам,
маданиятлараро ўзаро тушуниш ва юридик маслаҳатлар каби қўллаб-
қувватлаш тизимлари зарур.
