“MILLIY IQTISODIYOTNI ISLOH QILISH VA BARQAROR RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI”
mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy konferensiyasi
307
XALQARO MOLIYA INFRATUZILMASI TAJRIBALARI: O‘ZBEKISTON
UCHUN TAKOMILLASHTIRISH YO‘LLARI
Jumaniyazov Nodirbek Odilbek o’g’li
Toshkent Davlat Iqtisodiyot universiteti,
To’rtko’l
fakulteti, assistent-
o’qituvchi
Bugungi global iqtisodiy sharoitda milliy moliya infratuzilmasini xalqaro
tajribalarga asoslanib takomillashtirish dolzarb masalalardan biridir.
Mamlakatlararo integratsiya jarayonlari, moliya texnologiyalari va infratuzilma
xizmatlari samaradorligini oshirishda xalqaro moliya tizimlari tajribasini
o'rganish va O'zbekiston sharoitiga moslashtirish katta ahamiyat kasb etadi.
Xalqaro moliya infratuzilmasi rivojlanishining asosiy maqsadi
–
global moliyaviy
barqarorlikni ta’minl
ash va davlatlararo kapital oqimlarini tartibga solishdan
iborat. O‘zbekiston bu jarayonlarga moslashish uchun o‘z milliy moliya tizimini
isloh qilish va raqamli texnologiyalarni
joriy etishi kerak [1]. O‘zbekistonning
global iqtisodiyotga integratsiyalashuv jarayoni tezlashgan sari xalqaro moliya
infratuzilmasi, uning mamlakat iqtisodiy rivojlanishiga ta’siri va ushbu sohadagi
islohotlar masalalari dolzarblashmoqda. Xalqaro moliya tizimi global kapital
oqimlarini samarali boshqarish, iqtisodiy barqarorlikn
i ta’minlash va moliyaviy
rivojlanishni rag‘batlantirishda muhim rol o‘ynaydi.
Asosiy qism: Xalqaro moliya infratuzilmasining asosiy komponentlari.
Xalqaro moliya infratuzilmasi
banklar, to‘lov tizimlari, moliyaviy bozorlar,
sug‘urta kompaniyalari va investitsiya fondlari kabi ko‘plab tashkilotlardan
iborat bo‘lib, ular xalqaro moliyaviy xizmatlar ko‘rsatishda ishtirok etadi.
Xususan, rivojlangan davlatlarda moliya infratuzilmasi, raqamlashtirish va
fintech texnologiyalariga keng asoslanadi. Mamlakatlar bu infratuzilmalarni
iqtisodiy samaradorlikni oshirish uchun modernizatsiya qilmoqda.
Mamlakatning global moliya tizimiga integratsiyasi moliyaviy shaffoflik va
ochiqlikni ta’minlas
h orqali amalga oshirilishi lozim. Shaffoflik xalqaro moliya
institutlari bilan samarali hamkorlikni kengaytirish uchun zarur shartlardan
biridir [2].
Xalqaro moliya infratuzilmasi mohiyati va asosiy elementlari.
Xalqaro
moliya infratuzilmasi o‘z ichiga xa
lqaro moliya institutlari, banklararo tizimlar,
to‘lov tizimlari, sug‘urta kom
paniyalari va kredit reyting agentliklarini oladi.
Ushbu tizimning asosiy maqsadi moliyaviy barqarorlikni ta'minlash,
davlatlararo va transmilliy moliyaviy operatsiyalarni osonlashtirish hamda
kapitalning samarali taqsimlanishini yo‘lga qo‘yishdir. Xalqaro
valyuta
jamg‘armasi (XVJ), Jahon banki va Osiyo taraqqiyot banki kabi tashkilotlar
rivojlanayotgan mamlakatlarga yordam ko‘rsatishda muhim ahamiyatga ega.
Jahon tajribalari va u
larning O‘zbekiston uchun samaradorligi.
Jahonning rivojlangan davlatlaridagi moliya infratuzilmasi tajribalari
O‘zbekistonga islohotlar va rivojlanish strategiyalarini ishlab chiqishda muhim
“MILLIY IQTISODIYOTNI ISLOH QILISH VA BARQAROR RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI”
mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy konferensiyasi
308
darslar bera oladi. Singapur va Shveysariya tajribasi shuni ko‘r
satadiki, moliya
markazi sifatida rivojlanish uchun davlat qonunchilik va moliyaviy boshqaruv
tizimlarini takomillashtirish orqali investorlar uchun qulay sharoit yaratishi
lozim [3]. Masalan, Singapur va Shveysariya kabi davlatlar xalqaro moliyaviy
markazlar sifatida shakllangan va ular moliya infratuzilmasini zamonaviy
texnologiya
lar, qat’iy qonunchilik va to‘g‘ri boshqaruv orqali takomillashtirgan.
Ushbu tajribalarni tahlil qilish orqali O‘zbekiston o‘z moliya tizimini shaffoflik,
xalqaro standartlarga moslashish va investorlar uchun qulay muhit yaratish
yo‘nalishlarida rivojlanti
rishi mumkin.
Yevropa Ittifoqi moliya infratuzilmasi tajribasi.
Yevropa Ittifoqi (YI)
moliya infratuzilmasi raqamli texnologiyalarning keng ko'lamli qo'llanilishi va
integratsiyalashgan moliyaviy tizim bilan ajralib turadi. YIda umumiy to'lov
tizimlari (SEPA), moliyaviy regulyatorlar va yagona bozor sharoitlari tufayli
o‘zaro almashinish va investitsiya jarayonlari yuqori darajada samaradorlik
bilan amalga oshirilmoqda. O‘zbekiston moliya tizimi YI tajribasidan to‘lov
tizimlari va kapital bozorini modernizatsiya qilishda foydalanishi mumkin.
Osiyo mamlakatlarining moliya infratuzilmasi yutuqlari.
Osiyo
mamlakatlari, xususan Janubiy Koreya va Singapur, moliya infratuzilmasini
rivojlantirishda
ilg'or
texnologiyalarga
asoslangan
raqamlashtirish
yondashuvlarini qo'llamoqda. Janubiy Koreya moliya bozorlarida fintech, sun'iy
intellekt, va blokcheyn texnologiyalari yordamida real vaqt rejimida moliyaviy
operatsiyalarni amalga oshiradigan ilg'or platformalar joriy qilmoqda.
O‘zbekiston bu yondashuvni o‘z moliya tizim
iga moslashtirish orqali ichki va
xalqaro moliyaviy operatsiyalar samaradorligini oshirishi mumkin.
O‘zbekistonda moliya infratuzilmasini rivojlantirishda mavjud
muammolar.
O‘zbe
kiston moliya sektori hozirgi paytda faol rivojlanayotgan
bo‘lsa
-da, hali ham
ba’zi muammolar mavjud. Bularga quyidagilar kiradi:
•
Moliya tizimining shaffofligi pastligi va korruptsiya xavfi.
•
Valyuta bozorining erkin emasligi va kapital oqimlarini cheklash.
•
Raqamli moliya xizmatlari infratuzilmasining yetarli darajada
rivojlanmaganligi.
•
Tashqi investitsiyalarni jalb qilishdagi byurokratik to‘siqlar va
qonunchilikdagi muammolar.
O‘zbekiston moliya infratuzilmasini takomillashtirish yo‘llari va
tavsiyalar.
O‘zbekistonning moliyaviy infratuzilmasini takomillashtirishda
raqobatni oshirish
va investitsiyalarni jalb qilish uchun to‘g‘ri huquqiy baza
yaratish muhim ahamiyatga ega. Buning uchun xalqaro tajribalardan foydalanish
lozim [4].
O‘zbekiston moliya infratuzilmasi xalqaro tajribalarga asoslanib
rivojlanishi uchun quyidagi yo‘nalishlar
muhimdir:
•
Moliya bozorlarining erkinligi va shaffofligini oshirish.
Moliya
sektorida raqobatni oshirish va qonunchilikni takomillashtirish orqali
korruptsiyaning oldini olish zarur.
“MILLIY IQTISODIYOTNI ISLOH QILISH VA BARQAROR RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI”
mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy konferensiyasi
309
•
Xalqaro moliya institutlari bilan hamkorlikni kengaytirish.
Jahon
banki, XVJ va Osiyo taraqqiyot banki bilan sheriklikni mustahkamlash,
moliy
aviy islohotlarni qo‘llab
-quvvatlashga yordam beradi.
•
Raqamli moliya texnologiyalarini rivojlantirish.
Fintex kompaniyalari
va raqamli to‘lov tizimlari infratuzilmasini kengaytirish orqali
moliyaviy
xizmatlarning ommabopligini ta’minlash mumkin.
•
Xalqaro kredit reyting agentliklari bilan ishlash.
O‘zbekiston xalqaro
moliya bozorlariga integratsiyalashuvi moliyaviy barqarorlik va iqtisodiy
rivojlanishni ta'minlash uchun zarur. Bu jarayonda xalqaro moliya
institutlari va kredit reyting agentliklari bilan hamko
rlik alohida o‘rin
tutadi [5].
O‘zbekistonning xalqaro moliya bozorlaridagi ishonchliligini
oshirish uchun reytinglarni yaxshilashga yo‘naltirilgan siyosat yuritilishi
lozim.
•
Raqamlashtirishni kengaytirish.
To‘lov tizimlarini raqamlashtirish
orqali ichki va xalqaro moliyaviy operatsiyalarda tezlik va samaradorlikni
oshirish.
•
Regulyativ islohotlar.
Xalqaro moliya standartlariga mos keladigan
qonunchilik bazasini takomillashtirish va regulyativ siyosatni qayta ko'rib
chiqish.
•
Investitsiya muhitini yaxshilash.
Kapital bozorlarini rivojlantirish va
xorijiy investitsiyalar uchun qulay sharoitlar yaratish.
Xulosa:
Shunday qilib xalqaro moliya infratuzilmasi tajribalari O‘zbekiston
uchun moliyaviy xizmatlarni takomillashtirishda katta imkoniyatlar yaratadi.
Xalqa
ro moliya infratuzilmasi tajribalari O‘zbekistonga moliyaviy islohotlarni
jadallashtirish, xorijiy investitsiyalarni jalb qilish va iqtisodiy barqarorlikni
mustahkamlashda yordam berishi mu
mkin. Bu yo‘lda O‘zbekiston xalqaro
standartlarga mos keluvchi moliya infratuzilmasini shakllantirishi, raqamli
texnologiyalarni keng joriy qilishi va moliyaviy shaffoflikni oshirishi lozim.
Ushbu o‘zgarishlar mamlakatning global moliya tizimidagi o‘rnini
mustahkamlashga yordam beradi Moliya bozorlarini raqamlashtirish, fintech
texnologiyalarini joriy etish va regulyativ islohotlar orqali O‘zbekiston moliyaviy
sektorida raqobatbardoshlikni oshirish mumkin. Bu esa iqtisodiy o‘sishni
jadallashtirish va xalqaro integratsiyani kuchaytirishga xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Raximov A.O., "Moliyaviy bozorlar va xalqaro moliya." Toshkent, 2018
2.
Abdulxayev N.T., "Xalqaro moliyaviy tashkilotlar bilan hamkorlikning o‘ziga xos
xususiyatlari." Toshkent, 2021
3.
Yo
‘ldoshev A.X., "O‘zbekistonda moliya bozorlari ri
voji: nazariya va amaliyot." Toshkent,
2019
4.
Mirziyoyev SH.M., "O‘zbekistonning rivojlanish strategiyasi." Toshkent, 2017
5.
To‘laganov O.B., "Xalqaro moliya tizimi va rivojlanish istiqbollari." Toshkent, 2020
6.
Абдулазизова Ў. Роль финансовой инфраструктуры в повышении уровня жизни
населения //
Nashrlar.
–
2023.
–
С. 177
-179.
