“MILLIY IQTISODIYOTNI ISLOH QILISH VA BARQAROR RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI”
mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy konferensiyasi
343
Список источников
1.
Указ Президента Республики Узбекистан, от 05.10.2020 г. № УП
-6079
2.
Ким, Д. И. Создание макрорегиональной транспортной логистической системы
для развития торговых и инвестиционных отношений внутри Евразии / Д. И. Ким, Б. М.
Холбоев // Вызовы и решения для бизнеса: синергия компетенций : Сборник материалов
IV Международного
внешнеэкономического научно
-
практического форума, Москва, 23
ноября 2023 года. –
Москва: Российский экономический университет им. Г.В. Плеханова,
2023.
–
С. 83
-86.
–
EDN ZJLHUQ.
3.
https://data.egov.uz/rus/data/6107c7992a2e256d868e8698
O
‘
ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA TURIZM SOHASINI RIVOJLANIB
BORISH TENDENSIYALARINI ST
А
TISTIK T
А
DQIQ QILISHNING N
А
Z
А
RIY-
USLUBIY
А
SOSL
А
RI
Kirgizov Dilshodbek Erkinbaevich
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti h
uzuridagi Statistika
agentligi Ijtimoiy soha va barqaror rivojlanish statistikasi
boshqarmas
i boshlig‘i. Kadrlar malakasini oshirish va
statistik tadqiqotlar instituti mustaqil izlanuvchisi
Turizm sanoati ko‘plab mamlakatlarning iqtisodiy rivojlanishida m
uhim
o‘rin tutadi va O‘zbekiston ham bundan mustasno emas. Tarixiy, madaniy va
me’moriy merosga boy O‘zbekiston turizm uchun ulkan salohiyatga ega
bo‘lib, u
iqtisodiy o‘sish, yangi ish o‘rinlari yaratish va milliy madaniyatni targ‘ib etishga
xizmat qiladi.
O‘zbekistonda turizmni rivojlantirish tendensiyalarini tahlil qilish
o‘sishga ta’sir etuvchi asosiy omillar va takomillashtirish yo‘nalishlarini
aniqlash
uchun turli statistik tadqiqot usullarini o‘zida jamlagan holda mustahkam
nazariy va uslubiy asosga e
ga bo‘lishni talab qiladi.
O‘zbekistonda turizmni rivojlantirishni o‘rganish iqtisodiy o‘sish nazariyasi,
mintaqaviy
rivojlanish
nazariyasi
va
sayyohlik
destinasiyalarining
raqobatbardoshligi nazariyasi kabi ko‘plab nazariy istiqbollarga asoslanadi.
Ushbu tuzilmalar turizmning kengroq iqtisodiyotga qanday hissa qo'shishini va
nima uchun O'zbekistonning ayrim hududlarida bu sektorning boshqalarga
qaraganda tezroq rivojlanishini tushuntirishga yordam beradi.
Iqtisodiy o'sish nazariyasi: Turizm o'sish uchun vosita sifatida qaraladi, u
valyuta ishlab chiqarish, ichki investitsiyalarni rag'batlantirish va transport,
mehmondo'stlik va chakana savdo kabi boshqa tarmoqlarni rivojlantirish
qobiliyatiga ega.
Mintaqaviy rivojlanish nazariyasi: Bu nazariya dolzarbdir, chunki
O‘zbekistonning Toshkent, Samarqand, Buxoro, Xiva kabi turli mintaqalari o‘ziga
xos sayyohlik salohiyatiga ega. Har bir hududning rivojlanishi uning
infratuzilmasi, tarixiy ahamiyati va resurslardan foydalanish imkoniyatiga
bog‘liq.
“MILLIY IQTISODIYOTNI ISLOH QILISH VA BARQAROR RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI”
mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy konferensiyasi
344
Raqobatbardoshlik
nazariyasi: Bu nazariya O‘zbekiston o‘zining tarixiy Ipak
yo‘li aloqalari, o‘ziga xos madaniyati va rivojlanayotgan infratuzilma
sidan
foydalanib, mahalliy va xalqaro sayyohlarni jalb qilgan holda qanday qilib jahon
miqyosida o‘zini raqobatbardosh turizm yo‘nalishi sifatida ko‘rsatishi
mumkinligini o‘rganadi [1].
O'zbekistonda turizmni rivojlantirish tendensiyalari bo'yicha statistik
tadqiqotlar olib borish uchun bir qator uslubiy yondashuvlar qo'llaniladi. Ushbu
usullar turistik faoliyat, tashrif buyuruvchilar demografiyasi va iqtisodiy ta'sir
bilan bog'liq ma'lumotlarni to'plash, tahlil qilish va sharhlashda yordam beradi.
Ta'riflovchi statistik ma'lumotlar
. Bu usul turistlar soni, ularning kelib
chiqishi, qolish muddati va ular afzal ko'rgan turar joy turi bo'yicha
ma'lumotlarni to'plashni o'z ichiga oladi. Masalan, 2021 yildan 2022 yilgacha
O‘zbekistonga xalqaro sayyohlar kelishi
35 foizga oshgani, bu sohada
pandemiyadan keyingi tiklanish kuzatilganini ko‘rsatadi.
Vaqt seriyasining tahlili.
Vaqt o'tishi bilan turizm ma'lumotlarini tahlil qilish
naqsh va tendentsiyalarni aniqlash imkonini beradi. Bu usul global iqtisodiy
tanazzul, s
iyosiy oʻzgarishlar yoki COVID
-
19 pandemiyasi kabi sogʻliqni saqlash
inqirozi kabi voqealar Oʻzbekiston turizmiga qanday taʼsir
qilganini tushunish
uchun juda muhimdir.
Ekonometrik modellashtirish
. Ushbu yondashuv turizm va turli iqtisodiy
ko'rsatkichlar, masalan, YaIM, bandlik darajasi va infratuzilmaga investitsiyalar
o'rtasidagi munosabatni o'rganish uchun ishlatiladi. Tadqiqotchilar regressiya
tahlilidan foydalanib, turizm O‘zbekistonda iqtisodiy o‘sishga qanchalik hissa
qo‘shishini baholashi mumkin. Ma
salan, 2022-
yilda turizm O‘zbekiston yalpi
ichki mahsulotiga taxminan 2,5 foiz hissa qo‘shgan.
Geofazoviy tahlil
. Bu usul O'zbekistondagi mintaqaviy turizm
tendentsiyalarini tushunish uchun juda muhimdir. Geomekanik vositalar turistik
oqimlarni xaritalashi mumkin, qaysi hududlar eng ko'p tashrif buyuruvchilarni
jalb qilishini va qaysi hududlarni yanada rivojlantirish kerakligini aniqlaydi.
Ushbu turdagi tahlil siyosatchilarga turizm salohiyatini oshirish uchun
infratuzilmani rivojlantirishni qayerga yo'naltirish kerakligi haqida ma'lumot
berishi mumkin.
So'rov usullari
: Turistlarga qaratilgan so'rovlar ularning afzalliklari,
tajribalari va qoniqish darajasi haqida sifatli ma'lumotlarni to'plashga yordam
beradi. Bu maʼlumotlar sayyohlar Oʻzbekistonni manzil sifatida qanday qabul
qilishini tushunish va xizmatlar, foydalanish imkoniyati yoki axborot mavjudligi
kabi yaxshilashni talab qiladigan sohalarni aniqlash uchun juda muhimdir [3].
O'zbekistondagi turizm tendentsiyalari bo'yicha statistik tadqiqotlar turli
milliy va xalqaro ma'lumotlar manbalariga tayanadi.
O‘zbekiston
Respublikasi Turizmni rivojlantirish davlat qo‘mitasi
. Ushbu
agentlik turistlarning kelishi, mehmonxonalar bilan bandlik ko‘rsatkichlari va
turizm bilan bog‘liq xarajatlar to‘g‘risidagi ma’lumotlarni to‘playdi va bu soha
faoliyatini tahlil qilish uchun mustahkam asos yaratadi [2].
“MILLIY IQTISODIYOTNI ISLOH QILISH VA BARQAROR RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI”
mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy konferensiyasi
345
Jahon sayyohlik tashkiloti.
UNWTO
aʼzosi sifatida Oʻzbekiston xalqaro turizm
maʼlumotlaridan foydalanadi, bu esa boshqa mamlakatlar va mintaqala
r bilan
qiyosiy tahlil qilish imkonini beradi.
O‘zbekiston Markaziy
banki
. Turizmdan tushgan valyuta tushumlari
to‘g‘risidagi ma’lumotlar xalqaro
sayyohlarning moliyaviy ta’sirini tushunish
imkonini beradi, ichki turizm ma’lumotlari esa sektorning iqtisodi
yotga
qo‘shgan hissasi haqida har tomonlama tasavvur beradi.
O‘zbekistonda turizmni rivojlantirish bo‘yicha statistik tadqiqotlar bir
qancha muam
molarga duch kelmoqda, jumladan, ma’lumotlarning mavjudligi,
metodologik muammolar va aniq prognozlash modellar
iga bo‘lgan ehtiyoj kabi.
Ma'lumotlar to'plashda sezilarli yaxshilanishlar mavjud bo'lsa-da, ayniqsa
Turizmni rivojlantirish davlat qo'mitasi kabi idoralar orqali, ayrim sohalar,
masalan, norasmiy turizm (masalan, ro'yxatdan o'tmagan uyda qolish) haqidagi
ma'lumotlarni kuzatish qiyinligicha qolmoqda.
Oʻzbekistonda turizm mavsumiy xarakterga ega boʻlib, qulay ob
-havo
sharoiti tufayli eng yuqori tash
riflar bahor va kuzda sodir boʻladi. Ushbu
mavsumiylik yillik tendentsiyalarni aniq bashorat qilishni qiyinlashtiradi.
O‘zbekiston hali ham yirik ma’lumotlar tahlili kabi ilg‘or ma’lumotlar yig‘ish
vositalarini integratsiyalashning dastlabki bosqichida, bu esa real vaqt rejimida
sayyohlarning xatti-
harakatlari va afzalliklari haqida ma’lumot berishga yordam
beradi.
O‘zbekistonda turizmni rivojlantirish tendentsiyalarini statistik o‘rganishga
nazariy va uslubiy yondashuvlar ushbu sohadagi o‘sish sur’atlarini
ta’minlovchi
omillar to‘g‘risida tanqidiy fikrlarni beradi. Turli metodologiyalarni, jumladan
tavsiflovchi statistika, ekonometrik modellashtirish va geofazoviy tahlilni
qo'llash orqali tadqiqotchilar turizm sanoati dinamikasini yaxshiroq
tushunishlari va siyosat va investitsiyalar bo'yicha dalillarga asoslangan
tavsiyalar berishlari mumkin. Ma'lumotlar mavjudligi va aniqligi bilan bog'liq
qiyinchiliklarga qaramay, turizm bo'yicha tadqiqotlar uchun statistik bazani
doimiy ravishda rivojlantirish O'zbekistonga o'zining boy madaniy va tarixiy
boyliklaridan foydalangan holda o'zini raqobatbardosh mamlakat sifatida
joylashtirish imkonini beradi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
1.
Zulfikarov, F., & Ismailov, Z. (2023). The Impact of Tourism on Economic
Development in Uzbekistan: A Statistical Analysis of Post-Pandemic Recovery. Journal of
Central Asian Studies, 12(1), 45-61.
2.
State Committee for Tourism Development of the Republic of Uzbekistan (2023).
Tourism in Uzbekistan: Annual Statistical Report 2022. Tashkent: State Committee for
Tourism Development, pp. 1-120.
3.
