Алис, использование угроз в антисемитских подразделениях

CC BY f
123-125
54
16
Поделиться
Көмекбаева P. (2022). Алис, использование угроз в антисемитских подразделениях. Развитие лингвистики и литературоведения и образовательных технологий в эпоху глобализации, 1(1), 123–125. извлечено от https://inlibrary.uz/index.php/dllseteg/article/view/5494
П Көмекбаева, Magistratura bólimi qaraqalpaq tili hám ádebiyatı baǵdarınıń 1- basqısh magistrantı

Ilimiy basshı: A. Pirniyazova filologiya ilimleriniń doktorı (DSc), docent 

0
Цитаты
Crossref
Сrossref
Scopus
Scopus

Аннотация

В каракалпакском фольклоре к роду патия относятся «белая патия» (спасибо) и «отрицательная патия». Требуется надлежащее исследование и координация Семь Есть популярная поговорка: «Не плачь, спасибо». Приближается День Благодарения, а это значит, что сезон отпусков в самом разгаре. коптский И старые, и старые наслаждаются вечеринкой. Кто бы это ни был Если нам будет трудно, мы будем очень веселиться. Выяснить " Наркомания тоже наркотик Есть виды. Пожелание на свадьбу, пожелание в дорогу, пожелание на замужество, пожелание для владельцев города, на похороны Пожелания паре, пожелания родителям, пожелания жениху и невесте и многое другое разделить на виды


background image

Globallashuv davrida tilshunoslik va adabiyotshunoslik taraqqiyoti hamda ta’lim texnologiyalari

123

ALǴÍS, ǴARǴIS MÁNILI BIRLIKLERDE TEŃEWLERDIŃ QOLLANÍLÍWÍ

P. Kómekbaeva –

Magistratura bólimi qaraqalpaq tili hám ádebiyatı baǵdarınıń 1-

basqısh magistrantı

Ilimiy basshı: A. Pirniyazova filologiya ilimleriniń doktorı (DSc), docent

Qaraqalpaq folklorında pátiya janrınıń “aq pátiya” (alǵıs) hám “teris pátiya”

(ǵarǵıs ) túri óz aldına salmaqlı orın iyelewi menen birge tiyisli izertlew jumısın talap
etedi. Xalıqta gáp bar: “Ǵarǵıs alma, alǵıs al” – dep jasúlkenler óz tárbiyasında aqıl-
násiyat túrinde kóplep qollanadı. Alǵıs penen ǵarǵıstıń parqı júdá úlken. Kópti
kórgen jası úlkenler de, jası kishiler de pátiyanı keńnen paydalanadı. Kimge bolsa da
qattı kewlimiz tolıp, múshkilimizdi ańsatlastırsa ol insanǵa raxmet sıpatında “Bereket
tap”, “Quday siylasın” hám basqa da alǵıslardı paydalanamız. Alǵıstıń da bir neshe
túrleri bar. Toy jıyınǵa, jol tilegi, kóship-qonıwda tilek, shańaraq iyelerine tilek, jas
jubaylarǵa tilek, ata-anaǵa tilek, jas kelinge arnalǵan tilek hám basqa da kóplegen
túrlerge bólinedi.

Alǵıs aq pátiya haqqında Qaraqalpaq folklorınıń 100 tomlıǵında betlerinde aq

pátiya (alǵıs), teris pátiya (ǵarǵıs)tıń kóplegen túrlerin ushıratıwǵa boladı [5: 531-
554-b]. “Ǵarǵıs urǵan”, “Ǵarǵısı tiygen”, “Quday urǵan” degen turaqlı sóz dizbekleri
qollanıladı. Ǵarǵıs – birewge jamanlıq tilep aytılǵan biyádep sózler, jaman tilek,
ǵarǵıs alıw, birewge jamanlıq tilep aytqan sózlerine iye bolıw ǵarǵısqa ushıraw –
ǵarǵıstıń aqıbetin shegiw, jaman nárselerge ushıraw – degendi bildiredi.

Bul janrlar boyınsha ilimpazlar N.Dawqaraev [4], S.Bahadirova [2], J.Xoshniyazov

[6] hám de A.Bekbergenovalardıń [3] ilimiy izertlewlerinde qaraqalpaq folklorında
janrdıń qáliplesiwi, rawajlanıwı hám jaslardı tárbiyalawdaǵı aqmiyeti haqqında keń
túsinik berilgen. Al qaraqalpaq til biliminde bul másele frazeologizmlerdiń quramında
alǵıs, ǵarǵıs mánileriniń beriliwi haqqında sóz etilgen [5].

Qaraqalpaq tilinde jaqsı tilekler «Aq» komponenti menen kelgen

frazeologizmlerde kórinedi. Aq pátiya – ata -ananıń perzentlerge, tuwısqanlarına
bildiretuǵın jaqsı tilekleri. Aq jawlıq – perzentlerdi tárbiyalap, qatarǵa qosqan
analardıń nıshanı. Tilek hám alǵıs mánili frazeologizmler jasúlkenler tárepinen úrp-
ádetlerge baylanıslı aq pátiya beriwde qollanıladı: Túbiń bir, shaqań mıń bolsın;
abırayıń assın, mártebeń tassın t.b.

Hár kúngi tań azanǵı dasturqan basındaǵı pátiya, tilek –bulardıń barlıǵı da

frazeologizmler arqalı aytılǵan[5:33-b.].

Qaraqalpaq folklorındaǵı pátiya janrınıń “aq pátiya” (alǵıs) janrında troplardıń

qollanılıw ózgesheligin tómendegi mısallarda kóriwge boladı.

Teńewge keyingi waqıtta lingvokulturologiyalıq tárepten úlken dıqqat

qaratılmaqta. Bul boyınsha ilimpazlar V.A.Maslova, D.Xudoyberganova óz
pikirlerinde teńew janrı bir xalıqtıń dúnyatanımın, sonday-aq adam múshelerine,
sırtqı kórinisine, minezine hám basqa da bir neshe túrlerge ajıratıp úyrengenligi
haqqında óz miynetlerinde keltirip ótken. Teńewdiń túrleri kúndelikli turmısta kóp
qollanıladı. Shınında da qanday da bir real shınlıqtı jetkeriw ushın teńewdiń ornı
ahmiyetli. Mısal ushın

qoyday

juwas,

qumırıday

biyazar sıyaqlı teńewler minezi

juwas adamlarǵa aytıladı.


background image

Respublika ilmiy-amaliy konferensiya

124

Teńew

arqalı predmet yamasa qubılıs óz-ara salıstırılıp, olardıń birewi

ekinshisine teńestiriw arqalı anıqlanadı, túsindiriledi. Teńewler – day// dey/, tay//tey
affiksleri arqalı hám siyaqlı, yańlı, misli, mısalı, kibi h.t.b. tirkewishler arqalı
bildiriledi [5:103-b.].

Qayıńday

biyik bol,

Qandımday

iyik bol! [536-б]

Qayıń

- degen bul aq qabıqlı, japıraqlı aǵash júzimdey iyilmeytuǵın mıqlı aǵash,

jáne de uzın boladı.

Qandim

bolsa japıraqları izbe-iz jaylasqan hám tez tógiletuǵın

sonıń menen birge jerge jayılıp tóselip ósetuǵın ósimlik bolıp esaplanadı. Bul tilek
nárestege arnalǵan salt–dástúr tilegi bolıp bóbektiń ayaq- qolın sozǵanda aytatuǵın
bolǵan. Jańa tuwılǵan bópeni qayıńday dep qayıńǵa teńegen. Qayıń ózi uzın hám
iyilmeytuǵın, sınbaytuǵın aǵash bolǵanı ushın jańa tuwılǵan náresteni boyı uzın
bolsın, qáddi-qáwmeti, sın–sımbatı kelisken hám mıqlı perzent bolsın dep tilek
aytatuǵın bolǵan. Al qándim–bul jatıq jerge jatıp tóselip ósetuǵın bolǵan, sol ushın da
jańa nárestege aqıl -násiyat aytıp, minezi jatıq, álpayim bólsın degen mániste
qollanılǵan.

Tawday

bay bolsın,

Teńızdey

oy bolsın. [537-б]

Taw – aynalasındaǵı jerden kóterińki, biyiklik, oǵada biyik taslı jer degen

mánisti ańlatadı. Teńiz – bir sheti qurǵaqlıq penen tutasıp jatırǵan úlken kólemli suw.
Tawdıń kólemi úlken, tawsılmaytuǵın, úlken biyik shıń bolıp, baylıǵıń sol dárejede
kóp bolsın, tawday mártebeń biyik bolsın tawsılmasın dep, al teńizdey oy bolsın
degende teńizdıń tereńligin bul jerde adamnıń oyın, aqıllıǵın, danalıǵın túsinsek
boladı. Xalıqta danalıq gáp bar: Jeti ólshep bir kes – degenindey adam óziniń aqıllıǵı
menen kóp qıyınshılıqlardı, mashaqatlardı jeńe aladı. Sonıń menen birge
jetiskenliklerge erisedi. Qaraqalpaq ádebiyatınıń kórnekli wákili bolǵan Asan
qayǵınıń shıǵarmalarında keltirilgen tómendegi qatarlarındaǵı qatarlar usı pikir
menen ushlasadı.

Taza minsiz hasıl tas suw túbinde jatadı
Taza minsiz hasıl sóz oy túbin jatadı.

Jasıńa jas qosılsın,
Asıńa as qosılsın,

Arıstay

jigit bolıp,

Basıńa bas qosılsın,
Áwmiyin, Allaxıw ákbar! [538-б]
Arıs –sózi arbanıń eki qaptalınıń uzın aǵashı, arbanı atqa, ógizge jegiwge eń

kerekli jaqlaw aǵashı. Bul jerde biz úydiń er azamatın, otaǵasın adamlardın kóz
aldımızǵa keltirsek boladı. Úydegi áke, aǵa, ini – shańaraqtıń arısı. Sebebi shańaraqtı
basqaratuǵın, súyreytuǵın, arın arlap, jırın jırlaytuǵın, qorǵaytuǵın súyenishi, aybatı
azamatlar.

Juwmaqlap aytqanda, qaraqalpaq folklorında alǵıs janrında kórkemlew

qurallarınıń biri teńewler qaharmannıń obrazların ashıp beriw, sonday-aq tárbiyalıq
kóriniste jaqsı tileklerin ózine tán stillik sheberligi menen qollanǵanlıǵın kóriwge
boladı. Qaharmanlardıń táriyipleniwi arqalı olardı oqıwshıǵa anıq, tásirli hám
túsinikli etip jetkerip bergen. Alǵısta qaharmannıń sawlatın, minezin ózine say etip


background image

Globallashuv davrida tilshunoslik va adabiyotshunoslik taraqqiyoti hamda ta’lim texnologiyalari

125

teńew, sonıń menen birge keleshegi jaqsı bolsın dep jaqsı tilekler aytqan. Teńew –
obrazlılıqtı ele de bayıtıw ushın ahmiyeti ullı ekenin kóriwge boladı. Bul boyınsha
tereńirek izleniw talap etiledi.


Ádebiyatlar:

1. Бахадырова С. Қарақалпақ халық творчествосында пәтия жанры.

ϴзРИАҚБ Хабаршысы. 2003, №3-4.

2. Бекбергенова А. Қарақалпақ фолъклорында пәтия жанрыныӊ гейпара

мәселелери ϴзРИАҚБ Хабаршы. 2014, № 4.

3. Дәўқараев Н. Шығармаларыныӊ толық жыйнағы III. Т. Нөкис, 1977.
4. Қарақалпақ фольклоры. 77-87-том. Нөкис: Илим, 2015.
5. Пирниязова А. Қарақалпақ тили фразеологиялық системасы ҳәм оныӊ

стилистикалық имканиятлары. Монография. Нөкис: Qaraqalpaqstan, 2020.

6. Сейдуллаева Д. Тил билими терминлериниӊ тʏсиндирме сөзлиги Нөкис:

Билим, 2018. 103-б.

7. Хошниязов Ж. Қарақалпақ халық прозасы жанрларыныӊ атамалары ҳәм

критериялары мәселелери. ϴзРИАҚБ Хабаршы. 2014, № 1.

Библиографические ссылки

Бахадырова С. Қарақалпақ халық творчествосында пәтия жанры. ϴзРИАҚБ Хабаршысы. 2003, №3-4.

Бекбергенова А. Қарақалпақ фолъклорында пәтия жанрыныӊ гейпара мәселелери ϴзРИАҚБ Хабаршы. 2014, № 4.

Дәўқараев Н. Шығармаларыныӊ толық жыйнағы III. Т. Нөкис, 1977.

Қарақалпақ фольклоры. 77-87-том. Нөкис: Илим, 2015.

Пирниязова А. Қарақалпақ тили фразеологиялық системасы ҳәм оныӊ стилистикалық имканиятлары. Монография. Нөкис: Qaraqalpaqstan, 2020.

Сейдуллаева Д. Тил билими терминлериниӊ тʏсиндирме сөзлиги Нөкис: Билим, 2018. 103-б.

Хошниязов Ж. Қарақалпақ халық прозасы жанрларыныӊ атамалары ҳәм критериялары мәселелери. ϴзРИАҚБ Хабаршы. 2014, № 1.

Hepagreen - восстановление нормальной работы печени Androgard — препарат для настоящих мужчин Androgard — препарат для настоящих мужчин Byutivit - Натуральный продукт для женщин любого возраста Byutivit - Натуральный продукт для женщин любого возраста Byutivit - Натуральный продукт для женщин любого возраста Maksimus - Натуральный продукт, для бодрости и энергии Lactovita - Номер один в естественном улучшении иммунитета Lactovita - Номер один в естественном улучшении иммунитета Avicenna’s Lab inLibrary — это научная электронная библиотека UACD - Антикоррупционный дайджест Узбекистана inConference - научно-практические конференции inScience - Журнал Общество и инновации Gulyamov - Гулямов Саид Саидахрарович MUVI24 - Смотрите фильмы онлайн, большая коллекция, новинки кинопроката Megatorg - Доска объявлений Megatorg.net: сайт бесплатных частных объявлений Skinormil - Космецевтика активного действия Pils - Интернет-аптека >METAMED - Фармацевтическая компания с полным спектром услуг All.Tube - Смотрите онлайн видео бесплатно в хорошем качестве Dexaflu - от симптомов гриппа и простуды UMAR PROEKT - Комплексное проектирование UZDA - Ассоциации стоматологов Узбекистана