240
and ongoing support can empower educators to harness the full potential of game technology and
integrate it effectively into their teaching practice.
In conclusion, game technology offers exciting possibilities for enhancing preposition teaching
in schools. By leveraging the motivational power of games, educators can create dynamic learning
experiences that engage students, deepen understanding, and foster language proficiency. While
challenges such as equity and access remain, the potential benefits of game-based preposition
teaching make it a compelling avenue for innovation and advancement in education.
REFERENCES
1.
Harmer, Jeremy. How to Teach English. Harlow: Longman, 1998
2.
Rinvolucri, Mario. Grammar Games: Cognitive, Affective and Drama Activities for EFL
Students. Cambridge: University Press, 1992
3.
Ur, Penny. Grammar Practice Activities: A practical guide for teachers. University of
Cambridge: Cambridge university press, 1988.
4.
Van Eck, R. (2006). Digital Game-Based Learning: It's Not Just the Digital Natives Who
Are Restless. EDUCAUSE Review, 41(2), 16–30.
5.
Wright, Andrew. David Betteridge and Michael Buckby. Games for Language Learning.
University of Cambridge: Cambridge university press, 1984.
AKADEMIYALIQ LICEYLERDIŃ QARAQALPAQ TOPARLARINA NEMIS TILI
PÁNI BOYINSHA
„HABEN/ SEIN“ – „
IYE BOLIW
“ JÁRDEMSHI FEYILIN OQITIW
Sadikova Azada – NMPI 1-kurs doktoranti
„Haben“
feyili qaraqalpaq tilinde “bir nársege iye bolıw, bar bolıw” degen mánini bildiredi.
Gápte tolıq feyillerdey mánini bildirmeydi. Nemis tilinde bet, san, máhál, dáreje, meyil
kategoriyaların bildiredi. Gápte feyil- bayanlawısh bolıp,
Akkusativ
sepligin basqaradı, yaǵnıy
ózinen keyin keletuǵın gápte hámme waqıt anıq emes artikl menen baylanısıp turadı.
1. Das Baby hat Bauchschmerzen. Balanıń qarnı awırıp tur.
2. Sie hat ein Auto. Onıń avtomashinası bar
3. - Er hat keine Zeit und kein Geld. Onıń waqtı hám de pulı joq.
Joqarıdaǵı úsh mısaldaǵı sepleniwdegi gáp tolıǵı menen Nominativ(ataw) hám
Akkusativ(tabıs) sepliginde birdey qollanıladı. Al bul gáptegi mısalımızdan túsinip alıwımızǵa
boladı: Das Baby hat Bauchschmerzen. Haben sózinen keyin kelgen kóplikte turǵan atlıq
sózimizge anıq emes artikl qollanılmaydı.
Haben feyili Nominativ (ataw) hám Akkusativ(tabıs) sepliginde kóbirek qollanıladı.
„Haben, sein“ feyili
túrlengende/ betlegenimizde óz forması ózgerip jazıladı.
„Haben,
sein“ feyili
Präsens- házirgi máhál tómendegishe betlenedi.
Birlik (Singular)
Kóplik (Plural)
Birlik (Singular)
Kóplik (Plural)
ich
habe
du
hast
er
sie }
hat
es
wir
haben
ihr
habt
sie
haben
Sie
haben
(Húrmet mánisinde)
ich
bin
du
bist
er
sie }
ist
es
wir
sind
ihr
seid
sie
sind
Sie
sind
(Húrmet mánisinde)
“Haben hám sein” járdemshi feyili betlik kategoriyaların ózine qabıl etken waqtında, yaǵnıy
betlengende óziniń túbirin pútkilley ózgertip jiberedi. Bunday jaǵdayda “haben hám sein” járdemshi
feyilin betlewde ayırım oqıwshılarǵa qıyınshılıq tuwdırıwı múmkin. Sebebi betlewdi jaqsı túsinbese
mánisin túsine almaydı. Betlik almasıǵındaǵı birlik hám kóplikte kelgen
sein
feyili arqalı jasalǵan
qaǵıydamızdagı bin, bist, ist, sind, seid sózleri qaraqalpaq tilimizde
–man, -men, -pan,-pen
degen
qosımtanı ańlatadı. Mıs:
241
Ich bin Student- Men Studentpen.
Haben
Singular
Plural
Ich habe ein Buch.- Mende kitap bar.
Du hast ein Buch. – Sende kitap bar
Er (sie, es) hat ein Buch. –Onda kitap bar
wir haben ein Buch.- Bizlerde kitap bar
ihr habt ein Buch. – Sizlerde kitap bar
sie haben ein Buch. – Olarda kitap bar
Sie haben ein Buch. –Sizde kitap bar.(Húrmet
mánisinde)
Sein
Singular
Plural
Ich bin Student/in.- Men studentpen.
Du bist Student/in. – Sen studentseń
Er (sie, es) ist Student/in . Ol student
wir sind Studenten.- Bizler studentpiz.
ihr seid Studenten. – Sizler studentsiz
sie sind Studenten. – Olar student.
Sie sind Studentinnen. – Sizler studentsiz
(Húrmet mánisinde).
„ Haben
hám
sein“
feyiliniń soraw formasın
betlik almasıǵınan aldın qollanamız.:
Birlik
(Singular)
Kóplik
(Plural)
Birlik (Singular)
Kóplik (Plural)
Soraw forması
Habe
ich? - Ja,
ich habe ein Buch.
Hast
du? - Ja,
du hast ein Buch.
Hat er/sie? Ja,
er /sie hat ein Buch.
Haben
wir?
Ja, wir haben
ein Buch.
Habt
ihr?
Ja, ihr habt ein
Buch
Haben
sie?
Ja, sie haben
ein Buch.
Haben
Sie?
Ja, Sie haben …
ein Buch.
Bin ich Studentin?
-
Ja, ich bin Student/in.
Bist
du Student/in? -
Ja, du bist Studentin.
Ist
sie/ er Student/in?
Ja, sie / er Student/in
Sind
wir Studenten?
Ja, wir sind Studenten.
Seid
ihr Studenten?
Ja, ihr seid Studenten
Sind
sie Studenten?
Ja, sie sind Studenten.
Sind
Sie Studenten?
Ja, Sie sind Studentinnen
Bolımsızlıq forması
I.
Ich habe
kein
Buch.- Mende
kitap joq
II.
Du hast
kein
Buch. - Sende
kitap joq
III.
Er (sie, es) hat
kein
Buch.-
Onde kitap joq
I.
Wir haben
kein
Buch.
Bizlerde
kitap joq
II.
Ihr habt
kein
Buch.
– Sizlerde
kitap joq
III.
Sie
haben
kein
Buch. -
Olarda
kitap joq
III.Sie
haben
kein
Buch. -
I.
Ich bin nicht
Student/in.- Men
studentpen.
II.
Du bist nicht
Student/in. – Sen
studentseń
III.
Er (sie, es) ist
nicht Student/in .
Ol student
I.
wir sind nicht
Studenten.- Bizler
studentpiz.
II.
ihr seid nicht
Studenten. – Sizler
studentsiz
III.
sie sind nicht
Studenten. – Olar
student.
III.Sie
sind
nicht
Studentinnen. – Sizler
studentsiz
(Húrmet mánisinde).
242
Sizde kitap
joq
Nemis tilindegi kóplegen gáplerimizde
„Haben, sein“ feyili
tez-tez ushırasadı. Gápte
kómekshi feyil sıpatında qollanılıp, óz aldına qaǵıydaǵa tiykarlanıp bir-birinen parq etedi. Sonday-
aq bul feyiller nadurıs feyiller toparına kiredi. Tiykarǵı úsh formanı jasawshı feyillerge
haben, sein,
werden, stehen, gehen, tun, bringen
feyilleri bolıp, tómendegishe betlenedi
:
Infinitiv
Imperfekt (Präteritum)
Partizip II
sein
War
Gewesen
haben
Hatte
Gehabt
werden
Wurde
geworden
stehen
Stand
gestanden
tun
Tat
Getan
bringen
Brachte
gebracht
Gehen
Ging
gegengen
„Haben, sein“ feyili
tez-tez ózgermeli gápte qollanǵanlıǵın ushıratamız. Qaǵıyda boyınsha bilip
alıwımızǵa boladı.
Haben+ Nomen (atlıq) ------ sein+Adjektiv(kelbetlik)
Subjekt
Verb
Nomen
Subjekt
Verb
Adjektiv
Das kleine
Kind
hat
großen Durst
Das kleine Kind
ist
sehr durstig.
Die Männer
haben
keinen
Hunger.
Die Männer
sind
nicht hungrig.
Das Mädchen
hat
oft Angst
Das Mädchen
ist
sehr ängstlich.
Die alte Frau
hat
keine Kinder
Die alte Frau
ist
Kinderlos
sein+ Nomen (atlıq) gáp bayanlawısh bolıp kelse
Erfurt ist eine Blumenstadt.
Máhál forması:
Hár bir tilde bolǵanınday, nemis tilinde de
máhál kategoriyası
bar bolıp,
sein
feyili ótken
máhálde , yaǵnıy Perfekt(Imperfekt) te
war/ waren
formasında, Partizip II da bolsa
gewesen
formasına ózgeredi. Mıs:1. Gestern war ich krank. Keshe men awırdım.
2. Sie
ist
Schüler
gewesen
-Ol oqıwshı qız edi.
Nemis tilinde
Perfekt
máhálinde
haben
feyili
(haben+Partizip II)
menen qollanıladı.
Perfekt(Ótken máhál)
máhálde ótken zamanda tamam bolǵan is-háreket kórsetiledi hám neni?
degen sorawǵa juwap beriledi gáp dúziledi. Mıs: Ich
habe
dieses Buch
ge
lesen. Men bul kitaptı
oqıdım.
Neni
oqıdıń?
Bul kitaptı oqıdım.
Zeitform
Position I
Verb 1
Mittelfeld
Verb 2
Präsens
Herr Müller
hat
vier Schwester
Perfekt
Meine Frau
hat
heute morgen viel Pech
gehabt
Präteritum
Herr Karl
hatte
gestern in Berlin keinen
Erfolg
Plusquamperfekt
Unsere
Kinder
hatten
schon oft sehr viel Glück
gehabt
243
Ekinshiden haben feyiliniń ózi gápte Partizip II arqalı da qollanıladı.
Ich
habe
diese Aufgabe gut
gehabt
. Men bul tapsırmanı jaqsı orınladım.
Nemis tilinde
Präteritum
hám
Plusquamperfekt
máhálinde
haben
feyili
(hatte +Partizip II )
menen qollanıladı.
Rolf
hatte
am Wochenende kein Glück.
Plusquamperfekt – bul da ótken máháldiń qospa forması bolıp, ótken zamanda eki waqıyanıń burın
bolǵan waqıyasın bildiredi.
Plusquamperfekt = hatten (Imperfekt) + Partizip II
waren
Ich
bin
im Sommer nach Taschkent
gefahren.
Men Tashkentke jazda
bardım.
(Perfekt)
war –(sein) feyiliniń ótken máháldegi forması. Yaǵnıy
sein
feyilinde qollanılatuǵın
háreketti, bir jerden ekinshi jerge barıwdı bildirip turıwshı feyiller qatnasındagı gápimiz arqalı
qollanılǵanda .
Ich
war
im Sommer nach Taschkent
gefahren
.
Men Tashkentke jazda
barǵan edım
(Plusquamperfekt)
war –(sein) feyiliniń ótken máhál forması
Er
hat
heute seinem Freund einen Brief
geschrieben
. (Perfekt)
Ol dostısına xat
jazdı
.
Er
hatte
heute seinem Freund einen Brief
geschrieben
. (Plusquamperfekt)
Ol dostısına xat
jazǵan edı
.
“Haben hám sein” feyiliniń qollanılıwı
Sein
feyili
Wer, Was?, Wie?, Wo?
sorawlarına juwap beredi. Bul járdemshi feyilimiz atlıqta,
kelbetlikte hám ráwishte kelgen gáplerimiz benen baylanısadı.
Mıs: Ich
bin
Lehrer
. (Wer?)
Lehrer + atlıq
Ich
bin
glücklich.
(Wie?)
glücklich+ kelbetlik
Ich
bin
hier
(Wo?)
hier+ ráwish
2. Háreketti, bir jerden ekinshi jerge barıwdı bildiretuǵın feyillerde:
gehen,kommen, laufen,
springen, fahren, schwimmen
usw.
3. bir haldan ekinshi halǵa ótiwdi bildiretuǵın feyillerde:
aufstehen, begegnen, gefallen,
erwachsen, wachsen, einschlafen
usw.
4.
sein, werden, bleiben, passieren, geschehen
feyillerinde qollanıladı.
Seit 2023 ist Nukus viel schöner geworden.
1. Haben feyili
barlıq modal feyiller menen qollanıladı:
Mıs: Er
hat gewollt
.
2. Barlıq ózlik feyiller qatnasında: Ich
habe mich
gut
erholt
.
3. barlıq bolımlı feyillerde, neni?, kimdi? degen sorawlarǵa juwap bererde:
Er
hat
von deinem Freund aus Usbekistan
einen Brief
bekommen. Neni aldı? – xattı
4. Is-hárekettiń dawam etip atırǵanlıǵın bildirgende:
Die Studenten
haben
heute im Garten viel
gearbeitet
.
5. Tábiyat qubılısındaǵı gápte qollanıwımızda: Es
hat
gestern stark
geregnet.
6. haben
feyiliniń ózi kelgende: Wir
haben
diese Aufgabe
gemacht.
7.
Eger
eki feyil
yáki onnan artıq feyiller bolsa gáptegi eki feyilimiz
infinitiv formasında
jazıladı.
Ich
habe
ihn in die Schule
kommen sehen
.
8. Tınıshlıq halattı ańlatıwshı kóplegen ótimsiz feyiller: schlafen, sitzen, liegen, stehen, arbeiten,
leben, wohnen, antworten.
244
z.B Wir haben geschlafen. Wir haben lange gewartet.
Übung 1
1.
haben/ Kind/das/keine/Geschwister.
2.
sein/Erwin/nicht/verheiratet.
3.
es/den ganzen Tag/haben/geregnet.
4.
Ich/9 Uhr/haben/bis/geschlafen.
5.
sein/was/geschehen?
Übung 2
1.
Der Vater ... mit seinem Sohn nach Leningrad gefahren. 2. Hamid Olimshon ...viele
interessante Gedichte geschrieben. 3. Im Sommer ...wir viel gebadet. 4. Mein Freund Obid ... sich
ein wenig verspätet.5. ...du früh gekommen?.
Übung 3
1.
Walter
ist
/hat seit zwei Wochen krank.
2.
Meine Lieblingssportart
ist
/hat Fußball.
3.
Meine Schwerpunktfächer
sind
/haben Deutsch, Muttersprache, Literatur und
Geschichte.
4.
Morgenstunde
hat
/ist Gold im Munde.
5.
Ich
habe
/ bin wenig Zeit.
Oqıwshılar eń baslısı usı qaǵıydalardı túsinip, úyrenip almasa gáp dúzip sóyley almaydı. Sonıń
ushın nemis tili sabaǵın ótken waqıtımızda grammatikalıq qaǵıydalardıń ápiwayı gáplerden
quramalıraq gáplerge baǵdarlaytuǵın taqırıpqa baylanıslı shınıǵıwlardı orınlatıp úyretiwimiz kerek.
Akademizalıq liceydiń qaraqalpaq toparında tálim alıp oqıp atırǵan oqıwshılarǵa nemis tili
sabaǵında ótilgen materiallar klass kóleminde usınılıp oqıtılıp atırǵan temaǵa tiykarlanıp alıp barıladı.
Olarǵa qosımsha grammatikalıq qaǵıydalrdı hám shınıǵıwlardı úyretiwde baǵdarlamaǵa tiykarlanıp
oqıtıladı.
PAYDALANILǴAN ÁDEBIYATLAR:
1.
Sh. Kuvanova. Nemis tili grammatikası. 2013
2.
A.K. Kurbanbaev, M.T. Avezov Nemis tiliniń grammatikası 1988
3.
A. Narshabaeva. Deutsch. 2022
4.
S.Saidow. Deutsche grammatik in Übungen. 2003
5.
Langenscheidts Kursgrammatik. Deutsch. Dr. Heinz. F. Wendt. 1996
6.
Deutsch lernen-mit Spaß. Zardinova Bashorat. Toshkent- 2005
INTENSIVE METHODS OF LEARNING ENGLISH IN MOODLE DISTANCE
LEARNING SYSTEM
Shatieva Nazira - 4
th
year student
Nukus SPI named after Ajiniyaz, Nukus
The Moodle distance learning system has revolutionized the way people can acquire knowledge
and skills remotely. One domain that has greatly benefited from this system is language learning,
particularly English language learning. In this modern era, where English has become the lingua
franca of the global community, intensive methods of learning English have gained significant
popularity. This paper aims to explore the various intensive methods of learning English that can be
efficiently incorporated into the Moodle distance learning system. By harnessing the interactive and
collaborative features of Moodle, learners can experience a dynamic and immersive learning
environment that enhances their language acquisition process. From virtual classrooms to
gamification techniques, the Moodle platform offers a plethora of opportunities for learners to rapidly
develop their English language skills. This paper seeks to explore and evaluate these intensive
methods, highlighting their advantages and challenges, in order to provide educators and learners
with valuable insights on how to effectively utilize Moodle for English language learning. In today's
