Перемещение жены Халила Султана в государственную деятельность

Направления: История
Тип источника: Конференция
inLibrary
Google Scholar
Выпуск:
CC BY f
202-210
0
0
Поделиться
Бегимкулова L. (2023). Перемещение жены Халила Султана в государственную деятельность. Актуальные проблемы истории Узбекистана, 1(1), 202–210. извлечено от https://inlibrary.uz/index.php/history-of-uzbekistan/article/view/16495
Л Бегимкулова, Ферганский государственный университет

доцент кафедры истории Узбекистана в.б.

0
Цитаты
Crossref
Сrossref
Scopus
Scopus

Аннотация

В данной статье комментируются ошибки Халила Султана в его государственном управлении, влияние Шод Мулька на систему управления. Также было проанализировано на основе исторических источников, что не было динамичного роста его политической активности и что он не уделял должного внимания экономическому положению страны.

Похожие статьи


background image

Actual problems of the history of Uzbekistan / Актуальные проблемы истории Узбекистана

202

18.

Mashrabovna, B. L. (2022). Relations Between the Children of the Temuri

Queens After the Death of Amir Temur.

International Journal of Formal

Education

,

1

(10), 127-133.

19.

Usmonov B. A. On the dates of the military clashes between sultan Ahmad

Mirza and Umarshaikh Mirza //Asian Journal of Multidimensional Research

(AJMR). – 2020. – Т. 9. – №. 5. – С. 397-404.

20.

Bahriddin U. Ferghana in the period of Amir Timur's struggle for power

(1360-1370) //International Journal of Innovative Technology and Exploring

Engineering. – 2019. – Т. 9. – №. 1. – С. 3180-3187.

21.

Usmonov B. A. A Study of Political Processes in the Fergana Valley In

1371-1376 //Design Engineering. – 2021. – С. 6174-6187.

22.

Musaev A. THE FERGHANA VALLEY IN THE FIRST HALF OF THE

17TH CENTURY AS VIEWED BY RESEARCH HISTORIANS: https://doi.

org/10.47100/conferences. v1i1. 1234 //RESEARCH SUPPORT CENTER

CONFERENCES. – 2021. – №. 18.05.

23.

Abdurasulovich N. A. THE HISTORY OF THE SHEIBANID PERIOD OF

THE FERGANA VALLEY IN FOREIGN HISTORIOGRAPHY.

24.

Musayev A. B. Political processes in the Fergana valley at the turn of the

XVI-XVII centuries //Asian Journal of Multidimensional Research (AJMR). –

2020. – Т. 9. – №. 11. – С. 16-21.

XALIL SULTONNING DAVLATCHILIK FAOLIYATIGA XOTINI

SHODMULK OG‘ONING TA’SIR O‘TKAZISHI

Begimqulova L.M.

FaDU, O‘zbekiston tarix kafedrasi dotsenti v.b.

begimqulova@internet.ru

Annotatsiya: Ushbu maqolada

Xalil Sultoning davlatchilik faoliyatidagi xatolari,

boshqaruv tizimiga Shodmulk og‘oning ta’sir doirasi borasida mulohazalar bildirilgan.
Shuningdek, uning siyosiy faoliyatida dinamik o‘sish yuz bermagani, mamlakatning iqtisodiy
ahvoliga ham yetarli darajada e’tibor qaratmagani tarixiy manbalar asosida tahlil qilingan.

Kalit so‘z va iboralar:

Xalil Sulton, Shodmulk, Mirzo Shohrux, Shayx Nuriddin,

Xudoydod Xusayniy, Shoxmalik,

Sham’i Jahon,

Bobo Tarmish, Arg‘unshoh, Ollohdod, Laduniyo

tarxon,

Hisor, Jizzax,

Mazondaron, Xuroson, Movarounahrda, Bodg‘is, Samarqand, Sheroz.


background image

Actual problems of the history of Uzbekistan / Актуальные проблемы истории Узбекистана

203

Аннотация: В данной статье комментируются ошибки Халила Султана в его

государственном управлении, влияние Шод Мулька на систему управления. Также было
проанализировано на основе исторических источников, что не было динамичного роста
его политической активности и что он не уделял должного внимания экономическому
положению страны.

Ключевые слова и фразы: Халил Султан, Шод Мульк, Мирза Шахрух, Шейх

Нуриддин, Худойдад Хоссейни, Шохмалик, Шами Джахан, Баба Тармиш, Аргуншах,
Аллахдад, Ладуния Тархан, Хисар, Джизак, Мазондаран, Хорасан, Мовароунахрда,
Боджис, Самарканд, Шираз

Annotation: This article feedbacks on Khalil Sultan's errors in his statecraft, Shodmulk's

influence on the management system. Also, analyzes based on historical sources that there was
no dynamic growth in his political activity and that he did not pay enough attention to the
country's economic situation.

Keywords and phrases: Khalil Sultan, Shodmulk, Mirza Shahrukh, Sheikh Nuriddin,

Khudoidad Hosseini, Shokhmalik, Sham'i Jahan, Baba Tarmish, Arghunshah, Allahdad,
Laduniya Tarkhan, Hisar, Jizzakh, Mazondaran, Khorasan, Movarounahrda, Bodgis,
Samarkand, Shiraz

Xalil Sultoning davlatchilik faoliyatida dinamik o‘sish ko‘zga tashlanmaydi.

Xalil Sulton mamlakatning iqtisodiy ahvoliga ham yetarli e’tibor qarata bilmadi.

Amir Shayx Nuriddin va amir Xudoydod Husayniyning Zarafshon vohasini bir

necha bor talon-taroj qilishi davlatning iqtisodiy ahvoliga ham o‘zining sezilarli

ta’sirini o‘tkazdi. Lekin, davlat tamonidan bunday vaziyatda xalqni qo‘llab-

quvvatlash uchun yetarli choralar ko‘rilmadi. Xorijdan ko‘chirib keltirilganlarning

qaytib ketishi esa soliq to‘lovchilarning bir muncha kamayishiga sabab bo‘ldi.

Amir Temur davrida saltanat tarkibidagi o‘lkalar to‘lagan soliqlar bilan to‘lib

toshgan xazinadan rejasiz ishlatilayotgan mablag‘lar o‘rnini Zarafshon va

Qashqadaryo vohasining daromadi bilan qoplash imkonsiz edi. Bunga urinish esa

xalqning ahvolini yomonlashuviga, norozilikning kuchayishiga olib keldi. Davlat

tomonidan xalqning iqtisodiy qo‘llab-quvvatlashga e’tibor qaratilmaganligi,

ayniqsa, 1406

1407 yillarda bo‘lib o‘tgan qahatchilik paytida yaqqol sezildi.

Xurosonda Mirzo Shohrux davlat omborlaridagi g‘alla hisobidan xalqqa bozor

narxidan uch barobar arzon bug‘doy sotishni yo‘lga qo‘yganligi vaziyatida, bu

ishlarning Movarounahrda amalga oshirilmaganligi Xalil Sultonning xalq orasida

obro‘sizlanishiga, Mirzo Shoruxning esa xalqsevar hukmdor sifatida Samarqandda

ham shuhrat topishiga olib keldi. V.V. Bartold ham Xalil Sultonga nisbatan Mirzo


background image

Actual problems of the history of Uzbekistan / Актуальные проблемы истории Узбекистана

204

Shohrux aynan shu vaziyatda davlat rahbari sifatida o‘zini ko‘rsatganligini

ta’kidlagan

[2: 86].

Xalil Sultonning davlatchilik faoliyatidagi eng katta xatolaridan biri

boshqaruv tizimiga xotini Shodmulk og‘oning ta’sir o‘tkazishiga yo‘l qo‘yishi edi.

Bu haqda o‘sha vaqtda Samarqandda yashagan ibn Arabshoh quyidagicha hikoya

qiladi: “Shodmulkning ra’yisiz Xalil Sultondan biron farmon sodir bo‘lmay,

podshohlik siyosati uning zakosi nurisiz yorug‘lik ko‘rmay qoldi. Uning

(Shodmulkning) ilgaridan bir xizmatkori bo‘lib, fuqaroning quyi tabaqasidan

bo‘lib, oldinlari bo‘z va kanop (kiyimlik) sotar edi. U Bobo Tarmish deb atalib,

uning ko‘zi shilpiq, yuzi sepkilli, surati qabohatli, xulqi atvori yoqimsiz edi”

[3

:52].

Shodmulkning talabi bilan Bobo Tarmish bosh vazirlik lavozimiga ko‘tarildi.

U boshqaruv tizimini to‘liq ixtiyoriga olib, uning ruxsatisiz biror bir ish amalga

oshishini taqiqlab qo‘ydi. Ibn Arabshoh Bobo Tarmish devonda bo‘lmagan vaqtlari

har bir masala uchun uni kutishga majbur bo‘linganligini ta’kidlaydi. Aynan Bobo

Tarmishning ta’sirida Xalil Sulton uchun katta xizmat qilgan davlat arboblari,

jumladan, amir Arg‘unshoh va amir Ollohdodlar nohaqliklarga duchor bo‘lgan

edilar. Bobo Tarmishning davlat boshqaruvidagi bu nufuzi 1407-yildan

boshlanganligini e’tiborga olsak

[4: 53],

Xalil Sulton davlatchiligining inqirozi

aynan shu vaqtdan yaqqol ko‘zga tashlanganligi bejiz emasligi ma’lum bo‘ladi.

Sharafuddin Ali Yazdiy ham Xalil Sulton hokimiyatining inqirozida

xotinining ta’siri juda katta bo’lganligini alohida ta’kidlagan edi: “Shodmulk otliq

amir Hoji Sayfuddinning tamg‘alaridin erdi, anga oshiq bo‘lub, hazrat

sohibqirondin yashura ani nikoh qilib olib erdi. Ammo qo‘rqunchdin aning

visolig‘a yeta olmas edi. Podshoh bo‘lg‘anda farog‘at bilan aning bila ayshu ishrat

qilur erdi. Va aning sehridin aslo chiqmas erdi. Va nekim, ul maslahat ko‘rsa erdi,

o‘shandoq qilur erdi va o‘z ixtiyorini anga berdi. Va isrof elikin ochib, andoq

xazinani oz fursatda talaf qildi. Va andoq kishilarni tarbiyat ettikim, viloyat alar

jihatidin xarob bo‘ldi. Va bir jamoat yotlarni o‘ziga muharram qilib, alarni bek etti.


background image

Actual problems of the history of Uzbekistan / Актуальные проблемы истории Узбекистана

205

Va ul nokaslarning dimog‘lari haybat paydo qilib, base fasod qilur erdilar”

[5:

307-308].

Yuqoridagilardan ko‘rinadiki, davlat xazinasining kamayib borishi, iqtisodiy

vaziyatdagi muammolar, lashkarning bir qismini tashkil etgan Qaro totorlarining

o‘z vatanlariga qaytib ketishi, davlat hayotiga Shodmulk va uning gumashtalari

aralashuvi ta’sirining oshib borishi natijasida o‘z vaqtida Xalil Sulton

hokimiyatining

tayanchi

bo‘lgan

kuchlarning

e’tibordan

chetlatilishi

Movarounnahrda hokimiyat uchun kurashni yanada keskinlashtirdi.

Bu sharoitda Xalil Sultonga ochiq dushmanlik munosabatida bo‘lgan amirlar

Xudoydod Husayniy, Shayx Nuriddin hamda Xuroson hukmdori Mirzo Shohrux

Samarqand hukumatidagi norozi kuchlar bilan yaqinlasha boshladilar. Ibn

Arabshoh Xalil Sultondan norozi bo‘lgan amirlar bo‘lmish Allohdod va

Arg‘unshoh Xudoydod Husayniy bilan aloqaga chiqqanligini ta’kidlaganligi ham

bejiz emas.

Birinchi bo‘lib Mirzo Shohrux harakat boshladi. U 1409-yilning mart oyida

Movarounnahrning janubiy chegaralariga yaqin joylashgan Xurosonning

shimolidagi Bodg‘is yaylovida qo‘shin to‘play boshladi. Xalil Sulton ham tezda

o‘z lashkari bilan Kesh viloyatiga yetib keldi. Bu qulay vaziyatdan foydalangan

Xudoydod Husayniy Xalil Sultonga qarshi navbatdagi yurishni boshladi. Xalil

Sulton o‘zi Keshda qolgani holda amirlar Allohdod va Arg‘unshohni Xudoydod

Husayniyga qarshi yuboradi

[6: 146].

Jizzaxda raqib bilan yuzlashgan Xalil Sulton

amirlari uning o‘zini ham yordamga chorlaydilar. Keshdan yo‘lga chiqib

Samarqandga yetib kelgan Xalil Sulton Sheroz qo‘rg‘onida Xudoydod Husayniy

tomonidan asir olinadi. Jizzaxda turgan amirlarning xiyonati oqibatida Xalil

Sultonning Samarqand yaqinidagi Sheroz qo‘rg‘onida ekanligidan xabar topgan.

Xudoydod Husayniy Jizzaxdan yashirincha yo‘lga chiqqanligi uchun ham o‘z

niyatiga yetgan

[7: 135].

Manbalarda Xalil Sulton asir olingan joy haqida turlicha

ma’lumot berilgan. Abdurazzoq Samarqandiy ushbu voqea Samarqand yaqinidagi

Sheroz qo‘rg‘onida, Ibn Arabshoh esa Sultoniya qo‘rg‘onida yuz berganligini


background image

Actual problems of the history of Uzbekistan / Актуальные проблемы истории Узбекистана

206

ta’kidlagan

[8: 88].

V.V. Bartold Abdurazzoq Samarqandiyga tayangan holda Xalil

Sulton 1409-yil 30-mart kuni asir olinganligini qayd etgan.

.

Shu o‘rinda yuqoridagi voqealar bo’yicha ba’zi bir mulohazalarni bildirish

lozim topildi. Abdurazzoq Samarqandiy Mirzo Shohrux 1409-yil 22-mart kuni

Bodg‘is tomon yo‘lga chiqqanligini va lashkar to‘plashga farmon berganligini

ta’kidlagan

[10: 145-146].

Xalil Sultonning 1409-yil 30-mart kuni asir olinganidan

kelib chiqsak, Mirzo Shohruxning Bodg‘isda qo‘shin to‘plashi fevral oyining oxiri

yoki martning boshlaridan boshlangan bo‘lishi kerak. Chunki, Xuroson

qo‘shinlarining Bodg‘isda yig‘ilayotganligidan xabar topgan Xalil Sultonning

Keshga kelishi, so‘ngra Xudoydod Husayniyning hujumidan xabar topib o‘z

amirlarini Jizzax tomon jo‘natishi, Jizzaxga yetib borgan Samarqand lashkari

yordam so‘ragach, o‘zi ham Kesh tomon yo‘lga chiqishi hamda Sherozda asir

olinishi voqealarining bir hafta ichida (1409- yil 22-30-mart) bo‘lib o‘tishi mumkin

emas. Bu esa X.Fayziyev ta’kidlaganidek, Xudoydod Husayniyning yurishi Mirzo

Shohrux tomonidan rejalashtirilganligini ko‘rsatadi

[11: 27].

Amir Xudoydod Husayniy Xalil Sultonni asir olgach, uning nomidan farmon

berish orqali deyarli butun Movarounnahrni o‘ziga bo‘ysundirdi. Albatta, bu Mirzo

Shohruxning rejalariga mos emas edi. U tartib o‘rnatuvchi, o‘zaro nizolarga chek

qo’yuvchi sifatida Movarounnahrga kirib keldi. Xudoydod Husayniy Samarqandda

Mirzo Shohruxning noibi bo‘lishga tayyorligini bildirdi. Mirzo Shohruxning

Movarounnahrga kirib kelgan vaqtda Shayx Nuriddin ham Buxoro shahriga hujum

boshladi. Lekin u kutilmaganda Xudoydod Husayniy tomonidan mag‘lubiyatga

uchratildi

[12: 89].

Ushbu muvaffaqiyatdan ruhlangan Xudoydod Husayniy

Amirak Ahmad mirzo va Saydi Ahmad mirzolarni Hisorni zabt etishga yubordi.

Lekin ular Mirzo Shohrux lashkariga borib qo‘shildilar. Natijada, Mirzo

Shohruxga qarshilik qila olmasligini tushungan Xudoydod Husayniy o‘z mulki

bo‘lgan Farg‘onaga qaytib ketdi.

O‘zi bilan Xalil Sultonni Andijonga olib ketgan Xudoydod Husayniy

Mo‘g‘uliston xonlaridan yordam so‘raydi

[13: 58].

Mirzo Shohrux esa Laduniyo


background image

Actual problems of the history of Uzbekistan / Актуальные проблемы истории Узбекистана

207

tarxonni amir Hudoydod Husayniyga huzuriga jo‘natib, quyidagi so‘zlarni

yetkazadi: “Ilgariroq “siz uchun bir ish qilib qo‘ydim”,

deb arz qilgan eding, endi

biz o‘sha ishingdan minnatdormiz”, (deb bildirdi) va: agar u (Xudoydod Husayniy)

bizning sabot qadamimizni vafodorligu sofdillik yo‘lida deb tushungan bo‘lsa

hamda yiroqu yaqinga ko‘rsatayotgan tarbiyatimizu turku-tozikni qo‘llab-

quvvatlayotganimiz haqida eshitgan bo‘lsa, bizdan o‘zini tortishi uchun biror sabab

sodir bo‘lmay turib, nega bizga kelib qo‘shilmadi va bizdan yuz o‘girib yuribdi?”

[14: 131].

Mo‘g‘ullarning yordamga kelayotganidan dadillashgan amir Xudoydod

Husayniy Mirzo Shohruxdan Shayx Nuriddinni bandi etishni talab qilgan edi.

Chunki,

uning

Buxoro

yonidagi

mag‘lubiyat

uchun

qasos

olishidan

cho‘chayotgandi. Bunday talabni qabul qila olmagan Mirzo Shohrux

Movarounnahrning sharqiy chegaralari tomon yurishni davom ettiradi.

Xudoydod Husayniy Mirzo Shohrux qo‘shinining yurish yo‘nalishlari

bo‘ylab o‘z lashkarini joylashtiradi. Uning o‘zi Toshkentni, o‘g‘li Ollohdod

Shohruxiya qal’asini, yana bir o‘g‘li Abduholiq Xo‘jand yaqinidagi A’lo qal’asini

himoya qilishi kerak edi. Farg‘ona vodiysini zabt etish, amir Abduholiqqa qarshi

kurashish uchun Mirzo Amirak Ahmad boshchiligida qo‘shin jo‘natgan Mirzo

Shohrux O‘ratepaga kelib joylashadi. Mirzo Shohrux lashkari Shohruxiya va A’lo

qal’asini qamalga olgan vaqtda Toshkentga yetib kelgan

mo

g

ul shahzodasi

Sham’i Jahon Mirzo Shohrux bilan to

qnashishni xohlamay Xudoydod Husayniyni

qatl etadi hamda o’z yurtiga qaytib ketadi. Natijada ko

p o

tmay Shohruxiya

qal’asi ham taslim bo

lib,

Toshkent va Turkiston shaharlarida ham Mirzo Shohrux

hukmronligi o‘rnatiladi.

Bu vaqtda Andijon shahrida turgan Xalil Sulton dastlab A’lo qal’asiga yetib

keldi. A’lo qal’asini amir Shohmalik qamal qila boshlagach, amir Shayx Nuriddin

huzuriga ketgan Xalil Sulton oxir oqibat Mirzo Shohruxga taslim bo‘lishga majbur

bo‘ldi.


background image

Actual problems of the history of Uzbekistan / Актуальные проблемы истории Узбекистана

208

Shu tariqa Movarounnahrda hokimiyat uzoq davom etgan o‘zaro

kurashlardan so‘ng Mirzo Shohrux qo‘liga o’tdi. Bu esa mamlakatda ma’lum

darajada tinchlik o‘rnatilishini ta’minladi.

Foydalanilgan manba va adabiyotlar:

1.

Ibn Arabshoh. Ajoyib al-maqdur fi tarixi Taymur: Temur tarixida taqdir

ajoyibotlari. /So‘z boshi, arab tilidan tarjima va izohlarni U. Uvatov tayyorlagan. 2

- kitob. –T.: Mehnat, 1992. – B. 21-22.

2.

Sharafiddin Ali Yazdiy. Zafarnoma / So

z boshi, tabdil, izohlar va

ko

rsatkichlar mualliflari A. Ahmad va H. Bobobekov. –T. : Sharq, 1997. B. 262.

3.

Ibn Arabshoh. O‘sha asar. 2- kitob. – B. 22-25.

4.

Ibn Arabshoh. Ajoyib al-maqdur fi tarixi Taymur: Temur tarixida taqdir

ajoyibotlari. /So’z boshi, arab tilidan tarjima va izohlarni U. Uvatov tayyorlagan. 1

- kitob. – T.: Mehnat, 1992. – B. 11.

5.

Abdurazzoq Samarqandiy.

Matla’ us-sa’dayn va majma’ ul-bahrayn / Fors –

tojik tilidan tarjima, kirish so’z va izohi lug’atlar tarix fanlar nomzodi A.

O’rinboevniki. – T. : Fan. 1969.

B. 124-125; Fasix Xavafi. Mudjmal-i Fasixi / Per.

predis., primech. i ukazateli D. Yu. Yusupovoy. – T. : Fan, 1980.

– С. 149

.

6.

Fayziev T. Temuriylar shajarasi – T.: Yozuvchi, Xazina, 1995. – 350 b.

7.

Xilьda Hukxem. Vlastitelь semi sozvezdey. / Per. s angl. G. Xidoyatova. –

T.:Adolat, 1995. – 320 c.

8.

Aka, İsmail. “Timur Sadece Bir Asker Mi İdi?”, Belleten, Sayı 240, Ankara,

2001, 64: 453-466.

9.

Ali Rıza Yağli. Timurlu Devleti Emirleri I- Barlas Boyu: Yadigar Barlas,

Tükel Barlas ve Hinduke Barlas // Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi / Journal of

Turkish History Researches, Prof. Dr. Bahaeddin Ogel Sayısı Yıl/Vol. 4, Sayı/No.

1 Bahar/Spring 2019. s. 232-245.

10.

Subtelny Maria. Timurids in Transition. Turko-Persian Politics and

Acculturation in Medieval Iran. Brill Academic Pub. 2007. – 412 p.


background image

Actual problems of the history of Uzbekistan / Актуальные проблемы истории Узбекистана

209

11.

Alan, Hayrunnisa. Sultan Ebu Said Devri Timurlu Tarihi (1451-1469),

Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih Ana

Bilim Dalı, Ortaçağ Tarihi Bilim Dalı, Doktora Tezi, 1996. – 184 s.

12.

Hayrunnisa Alan. Bozkırdan Cennet Bahçesine Timurlular (1360-1506)

İstanbul, Ötüken Yayınları, 2016, - 340 s.

13.

Begimkulova, L. M. (2020). THE ROLE OF SHAIKH NURIDDIN AND

SHOKHMALIK IN THE POLITICAL PROCESSES THAT TOOK PLACE IN

THE FIRST DAYS AFTER THE DEATH OF AMIR TEMUR.

O’tmishga nazar

jurnali

,

11

(3).

14.

Begimqulova, L. (2020). STUDY OF THE POLITICAL PROCESSES IN

TRANSOXIANA IN 1405-1409 IN THE WORKS O

15.

Begimqulova, L. (2020). STUDY OF THE POLITICAL PROCESSES

THAT TOOK PLACE IN TRANSOXIANA IN 1405-1409 IN FRENCH

HISTORIOGRAPHY.

In

WORLD

SCIENCE:

PROBLEMS

AND

INNOVATIONS

(pp. 76-78). F ENGLISH HISTORIANS. In

INNOVATSIONNOE

RAZVITIE: POTENTSIAL NAUKI I SOVREMENNOGO OBRAZOVANIYa

(pp. 65-

67).

16.

Begimkulova, L. M. (2020). Amir Tumur vafotining dastlabki kunlaridagi

siyosiy jarayonlarda SHayx Nuriddin va SHohmaliklarning tutgan o’rni. Vzglyad v

Proshloe,

3

(11).

17.

Mashrabovna, B. L. (2022). Amir Temur vafotidan keyin Movarounnahrda

yuz bergan tarixiy voqiyalarga turkiyalik temurshunoslar qarashlari. Barqarorlik va

yetakchili tadqiqotlar onlayn ilmiy jurnali,

2

(10), 223-225.

18.

Mashrabovna, B. L. (2022). Relations Between the Children of the Temuri

Queens After the Death of Amir Temur.

International Journal of Formal

Education

,

1

(10), 127-133.

19.

Usmonov B. A. On the dates of the military clashes between sultan Ahmad

Mirza and Umarshaikh Mirza //Asian Journal of Multidimensional Research

(AJMR). – 2020. – Т. 9. – №. 5. – С. 397-404.


background image

Actual problems of the history of Uzbekistan / Актуальные проблемы истории Узбекистана

210

20.

Bahriddin U. Ferghana in the period of Amir Timur's struggle for power

(1360-1370) //International Journal of Innovative Technology and Exploring

Engineering. – 2019. – Т. 9. – №. 1. – С. 3180-3187.

21.

Usmonov B. A. A Study of Political Processes in the Fergana Valley In

1371-1376 //Design Engineering. – 2021. – С. 6174-6187.

22.

Musaev A. THE FERGHANA VALLEY IN THE FIRST HALF OF THE

17TH CENTURY AS VIEWED BY RESEARCH HISTORIANS: https://doi.

org/10.47100/conferences. v1i1. 1234 //RESEARCH SUPPORT CENTER

CONFERENCES. – 2021. – №. 18.05.

23.

Abdurasulovich N. A. THE HISTORY OF THE SHEIBANID PERIOD OF

THE FERGANA VALLEY IN FOREIGN HISTORIOGRAPHY.

24.

Musayev A. B. Political processes in the Fergana valley at the turn of the

XVI-XVII centuries //Asian Journal of Multidimensional Research (AJMR). –

2020. – Т. 9. – №. 11. – С. 16-21.

ЎЗБЕКИСТОНН ХУДУДИДА V-XV АСРЛАРДА МУСИҚА

САНЪАТИНИНГ ИЖТИМОИЙ-МАДАНИЙ ТАРАҚҚИЁТИДАГИ

НУРЛИ САҲИФАЛАРИ

Раҳмонов У.К.

ФарДУ Сиртқи бўлим ижтимоий-гуманитар фанлар

кафедраси ўқитувчиси, Ўрта махсус касб-ҳунар таълими аълочиси

Иброхимов Т.

ФарДУ Сиртқи бўлим, мусиқа таълими йўналиши

IV-босқич 19.67 гуруҳ талабаси

Аннотация. Ушбу мақола Ўзбекистон худудида V-XV асрларда яшаган

аждодларимизнинг мусиқа маданиятга қўшган хиссалари, уларнинг турмуш тарзларида
қўлланилган айтимлари, мусиқа чолғу асбобларини тутган ўрни, мусиқа санъатига хисса
қўшган созанда, бастакор ҳақида маълумотлар берилган.

Калит сўз ва иборалар: вокал,

савт,

ғинo,

амал,

муламмо, қ

авл

ва чолғу яъни,

равоқин,

пешрав.

Аннотация: В данной статье представлены сведения о вкладе наших предков,

живших на территории Узбекистана в V-XV вв., в музыкальную культуру, поговорках,
использовавшихся в их быту, роли музыкальных инструментов, музыкантов и
композиторов, внесших вклад в искусство музыка.

Ключевые слова и фразы: вокал, савт, гино, амаль, муламма, кавл и

инструментальный т.е., равокин, пешрав.

Библиографические ссылки

Ibn Arabshoh. Ajoyib al-maqdur fi tarixi Taymur: Temur tarixida taqdir ajoyibotlari. /So‘z boshi, arab tilidan tarjima va izohlarni U. Uvatov tayyorlagan. 2 - kitob. –T.: Mehnat, 1992. – B. 21-22.

Sharafiddin Ali Yazdiy. Zafarnoma / So‘z boshi, tabdil, izohlar va ko‘rsatkichlar mualliflari A. Ahmad va H. Bobobekov. –T. : Sharq, 1997. B. 262.

Ibn Arabshoh. O‘sha asar. 2- kitob. – B. 22-25.

Ibn Arabshoh. Ajoyib al-maqdur fi tarixi Taymur: Temur tarixida taqdir ajoyibotlari. /So’z boshi, arab tilidan tarjima va izohlarni U. Uvatov tayyorlagan. 1 - kitob. – T.: Mehnat, 1992. – B. 11.

Abdurazzoq Samarqandiy. Matla’ us-sa’dayn va majma’ ul-bahrayn / Fors – tojik tilidan tarjima, kirish so’z va izohi lug’atlar tarix fanlar nomzodi A. O’rinboevniki. – T. : Fan. 1969. B. 124-125; Fasix Xavafi. Mudjmal-i Fasixi / Per. predis., primech. i ukazateli D. Yu. Yusupovoy. – T. : Fan, 1980. – С. 149.

Fayziev T. Temuriylar shajarasi – T.: Yozuvchi, Xazina, 1995. – 350 b.

Xilьda Hukxem. Vlastitelь semi sozvezdey. / Per. s angl. G. Xidoyatova. – T.:Adolat, 1995. – 320 c.

Aka, İsmail. “Timur Sadece Bir Asker Mi İdi?”, Belleten, Sayı 240, Ankara, 2001, 64: 453-466.

Ali Rıza Yağli. Timurlu Devleti Emirleri I- Barlas Boyu: Yadigar Barlas, Tükel Barlas ve Hinduke Barlas // Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi / Journal of Turkish History Researches, Prof. Dr. Bahaeddin Ogel Sayısı Yıl/Vol. 4, Sayı/No. 1 Bahar/Spring 2019. s. 232-245.

Subtelny Maria. Timurids in Transition. Turko-Persian Politics and Acculturation in Medieval Iran. Brill Academic Pub. 2007. – 412 p.

Alan, Hayrunnisa. Sultan Ebu Said Devri Timurlu Tarihi (1451-1469), Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih Ana Bilim Dalı, Ortaçağ Tarihi Bilim Dalı, Doktora Tezi, 1996. – 184 s.

Hayrunnisa Alan. Bozkırdan Cennet Bahçesine Timurlular (1360-1506) İstanbul, Ötüken Yayınları, 2016, - 340 s.

Begimkulova, L. M. (2020). THE ROLE OF SHAIKH NURIDDIN AND SHOKHMALIK IN THE POLITICAL PROCESSES THAT TOOK PLACE IN THE FIRST DAYS AFTER THE DEATH OF AMIR TEMUR. O’tmishga nazar jurnali, 11(3).

Begimqulova, L. (2020). STUDY OF THE POLITICAL PROCESSES IN TRANSOXIANA IN 1405-1409 IN THE WORKS O

Begimqulova, L. (2020). STUDY OF THE POLITICAL PROCESSES THAT TOOK PLACE IN TRANSOXIANA IN 1405-1409 IN FRENCH HISTORIOGRAPHY. In WORLD SCIENCE: PROBLEMS AND INNOVATIONS (pp. 76-78). F ENGLISH HISTORIANS. In INNOVATSIONNOE RAZVITIE: POTENTSIAL NAUKI I SOVREMENNOGO OBRAZOVANIYa (pp. 65-67).

Begimkulova, L. M. (2020). Amir Tumur vafotining dastlabki kunlaridagi siyosiy jarayonlarda SHayx Nuriddin va SHohmaliklarning tutgan o’rni. Vzglyad v Proshloe, 3(11).

Mashrabovna, B. L. (2022). Amir Temur vafotidan keyin Movarounnahrda yuz bergan tarixiy voqiyalarga turkiyalik temurshunoslar qarashlari. Barqarorlik va yetakchili tadqiqotlar onlayn ilmiy jurnali, 2(10), 223-225.

Mashrabovna, B. L. (2022). Relations Between the Children of the Temuri Queens After the Death of Amir Temur. International Journal of Formal Education, 1(10), 127-133.

Usmonov B. A. On the dates of the military clashes between sultan Ahmad Mirza and Umarshaikh Mirza //Asian Journal of Multidimensional Research (AJMR). – 2020. – Т. 9. – №. 5. – С. 397-404.

Bahriddin U. Ferghana in the period of Amir Timur's struggle for power (1360-1370) //International Journal of Innovative Technology and Exploring Engineering. – 2019. – Т. 9. – №. 1. – С. 3180-3187.

Usmonov B. A. A Study of Political Processes in the Fergana Valley In 1371-1376 //Design Engineering. – 2021. – С. 6174-6187.

Musaev A. THE FERGHANA VALLEY IN THE FIRST HALF OF THE 17TH CENTURY AS VIEWED BY RESEARCH HISTORIANS: https://doi. org/10.47100/conferences. v1i1. 1234 //RESEARCH SUPPORT CENTER CONFERENCES. – 2021. – №. 18.05.

Abdurasulovich N. A. THE HISTORY OF THE SHEIBANID PERIOD OF THE FERGANA VALLEY IN FOREIGN HISTORIOGRAPHY.

Musayev A. B. Political processes in the Fergana valley at the turn of the XVI-XVII centuries //Asian Journal of Multidimensional Research (AJMR). – 2020. – Т. 9. – №. 11. – С. 16-21.

Hepagreen - восстановление нормальной работы печени Androgard — препарат для настоящих мужчин Androgard — препарат для настоящих мужчин Byutivit - Натуральный продукт для женщин любого возраста Byutivit - Натуральный продукт для женщин любого возраста Byutivit - Натуральный продукт для женщин любого возраста Maksimus - Натуральный продукт, для бодрости и энергии Lactovita - Номер один в естественном улучшении иммунитета Lactovita - Номер один в естественном улучшении иммунитета Avicenna’s Lab inLibrary — это научная электронная библиотека UACD - Антикоррупционный дайджест Узбекистана inConference - научно-практические конференции inScience - Журнал Общество и инновации Gulyamov - Гулямов Саид Саидахрарович MUVI24 - Смотрите фильмы онлайн, большая коллекция, новинки кинопроката Megatorg - Доска объявлений Megatorg.net: сайт бесплатных частных объявлений Skinormil - Космецевтика активного действия Pils - Интернет-аптека >METAMED - Фармацевтическая компания с полным спектром услуг All.Tube - Смотрите онлайн видео бесплатно в хорошем качестве Dexaflu - от симптомов гриппа и простуды UMAR PROEKT - Комплексное проектирование UZDA - Ассоциации стоматологов Узбекистана