Кокандско-Китайские отношения в период Эрдонабада и Норбутабада

Направления: История
Тип источника: Конференция
inLibrary
Google Scholar
Выпуск:
CC BY f
344-350
0
0
Поделиться
Розиматов M. (2023). Кокандско-Китайские отношения в период Эрдонабада и Норбутабада. Актуальные проблемы истории Узбекистана, 1(1), 344–350. извлечено от https://inlibrary.uz/index.php/history-of-uzbekistan/article/view/16513
М Розиматов, Ферганский государственный университет

ученик

0
Цитаты
Crossref
Сrossref
Scopus
Scopus

Аннотация

В статье анализируются дипломатические отношения Коханского ханства с Империей Син в периоды Эрдона и Норботаби на основе исторических источников и сведений, представленных в научной литературе.

Похожие статьи


background image

Actual problems of the history of Uzbekistan / Актуальные проблемы истории Узбекистана

344

10.

Маҳмуд ибн Вали. Баҳр ал-асрар фи манакиб ал-ахйар. Т. 6, ч. 3, л. 178

б; История Казахстана (с древнейших времен до наших дней). В пяти томах.

Редколлегия

тома:

К.М.Байпаков,

М.К.Козыбаев,

Б.Е.Кумеков,

К.А.Пишулина. Том 2. – Алматы: Атамура, 1997. – 620 с.

11.

Мирзо Муҳаммад Хайдар. Тарих-и Рашиди / Введение, перевод с

персидского А.Урунбаева, Р.П.Джалиловой, Л.М.Епифановой, примечания и

указатели Р.П.Джалиловой и Л.М.Епифановой – Т.: Фан, 1996. – 727 с.

12.

Муҳамммадёр

ибн

Араб

Қатаған.

Мусаххир

ал-билод

(Мамлакатларнинг эгалланиши) / Форс тилидан таржима, изоҳлар ва

кўрсаткичлар муаллифлари И.Бекжонов, Д.Сангирова. – Т.: Янги аср авлоди,

2009. – 430 б.

13.

Ҳофиз Таниш Ал-Бухороий. Абдулланома (“Шарафномайи шоҳий”).

Биринчи китоб / Форс тилидан С. Мирзаев таржимаси; Сўз боши ва изоҳлар

муаллифи: Б. Аҳмедов. – Т.: Шарқ, 1999. – 416 б.

ERDONABIY VA NORBО‘TABIY DAVRIDA QO‘QON VA XITOY

MUNOSABATLARI

Ro‘zimatov M.U.

Farg‘ona davlat universiteti talabasi

rozimatovmirzabek03@gmail.com

Annotatsiya. Maqolada Qo‘qon xonligining Erdona va Norbo‘tabiy davrlarida Sin

imperiyasi bilan olib borgan diplomatik munosabatlari tarixiy manba hamda ilmiy

adabiyotlarda keltirilgan ma’lumotlar orqali tahlil etilgan.

Kalit so‘z va iboralar: Farg‘ona, Erdonabiy, Norbo‘tabiy, Syanlun, Daketana, Sinszayn,

Filipp Yefremov, Andijon.

Аннотация. В статье анализируются дипломатические отношения Коханского

ханства с Империей Син в периоды Эрдона и Норботаби на основе исторических

источников и сведений, представленных в научной литературе.

Ключевые слова и фразы: Фергана, Эрданаби, Норботаби, Сяньлун, Дакетана,

Синсайн, Филипп Ефремов, Андижан.

Annotation. The article analyzes the diplomatic relations of the Kokhan Khanate with the

Sin Empire during the Erdona and Norbotabi periods through historical sources and

information provided in scientific literature.


background image

Actual problems of the history of Uzbekistan / Актуальные проблемы истории Узбекистана

345

Key words and phrases: Fergana, Erdanabi, Norbotabi, Sianlun, Daketana, Sinszain,

Philip Yefremov, Andijan

Ashtarxoniylar hukmronligining so‘ngi asrida markaziy hokimyatni

zaiflashuvi tufayli, Farg‘ona vodiysida hokimiyat mahalliy sulola vakilari qo‘liga

o‘tishiga olib keldi. Fargʻonada XVIII asrning boshlaridan asta-sekin ming

qabilasidan boʻlgan Qoʻqon hukmdorlari boshqaruvni amalga oshira boshlashdi.

Erdonabiy dаvridа Fargʻona vodiysi “quyidаgi vilоyatlаrdаn ibоrаt bo’lib:

Аndijоn, Nаmаngаn vа Qoʻqоn, ulardan Qoʻqоn shаhri mamlakatning pоytахti

boʻlgаn”

[2: 14]

.

Turkiston xonliklaridagi ogʻir siyosiy vaziyat, Sin imperiyasini

g‘arbiy o‘lkalarga nisbatan xarbiy harakatlarni amalga oshirib, O‘rta Osiyo bilan

tarixan chambarchas bo‘lgan hududlarni zabt etish uchun qulay imkoniyat yaratdi.

“Sin imperatori Syanlun (1736-1795)ning qarindoshi Chjao Xuey (1708-1764)

qo‘mondonligida manjurlar qo‘shini 1758-1759-yillar davomida Yorkend xonligini

(1514-1759) bosib olgan. 1758-yil yozida manjur qo‘shinining avangard qismiga

zobit Daketana boshchilik qilgan. Daketana Issiqko‘l atrofidagi qirg’izlar yerlariga

yuborilgan. Xitoy (Sin imperiyasi imperiyasi) manbalarida, 1758-yilda Yorkend

xonligining oxirgi hukmdorlari Burxonidinxo‘ja va Xo‘ja Jahonxo‘ja Andijon va

Qo‘qonga o‘z odamlarini yuborganligini yozgan. 1759-yil iyul oyida manjur

generallari Yorkendda aka-uka xo‘jalarni ushlash bo‘yicha harbiy kengash

o‘tkazganlar. Ushbu kengash xisobotlarida “aka-uka xo‘jalar Qo‘qon xoni Erdona

(1753-1763) bilan yaqin do‘st va ular birlashish ehtimoli mavjud”,- deb yozilgan.

Imperator Syanlun “tezlik bilan Qo‘qon xukmdori bilan aloqa o‘rnatish lozim va

xo‘jalar bilan o‘zoro ittifoq bo‘lishiga yo‘l qo‘ymaslik kerak”,- deb yozgan

[10:

81-82].

Bu haqida mahaliy tarixchilarning asarlarida, jumladan “Anjum at-

Tavorix”

[3: 105]

va “Muntaxab at-Tavorix”

[4: 232]

asarilari ham bu voqeaga

to‘xtalib quyidagicha ma’lumot beriladi. Xitoy humkdori Koshg‘arga katta qo‘shin

yuborib yettita shaharni bosib olgach, bu viloyatda hukmronlik qilayotgan

Maxdumi A’zam avlodlaridan bo‘lgan Oyxo‘ja va Kunxo‘ja, xitoyliklar bilan

kurashib, mag‘lubiyatga uchragani va sayyidlar Ko‘xiston yo‘li orqali,


background image

Actual problems of the history of Uzbekistan / Актуальные проблемы истории Узбекистана

346

Badaxshonga qochganliklari yozilgan. Ammo badaxshonliklar, xitoylarning

moliga uchib, Oyxo‘ja va Kunxo‘jani xitoyliklarga tutib berishadi.

“1759-yil oktyabr oyi boshlarida Daketana Yorkend shahridan Mulla Mirza

ismli yo‘lboshlovchi va tarjimon, to‘rt nafar solor va 2 nafar oyratlarga mansub

yigitlar bilan jami 28 kishi Qo‘qonga yo‘l olgan”

[10: 84]

. Xitoy hukumati,

Sharqiy Turkistonda Qo‘qonning katta mavqeiga ega ekanligini hisobga olgan

holda, diplomatik munosabatlar o‘rnatishdan manfaatdor bo‘lgan. Ammo, Xitoy

hukmdori Syanlun Erdonabiyni o‘ziga teng hukmdor ko‘rishni istamagan.

“Keyingi yili Erdanbiy oʻzining elchisi Andijon hokimi To‘xtamuhammadbiyni,

Qoʻqonning birinchi elchilaridan qilib Pekinga yubordi”

[14: 41].

Shu tariqa

Qo‘qon va Xitoy o‘rtasida ilk diplomatik aloqalar o‘rnatilgan. Erdonabiy

hukmdorligi davrida Xitoy bilan muzokaralar olib borib, “Erdonabiy Xitoy

homiyligini tan olishga majbur bo‘ldi

[7: 22-23].

Lekin, Erdonabiyning Sin

imperiyasiga vassal bo‘lganligi mahalliy muarixlarning asarlarida uchramaydi.

Muarrixlardan “Muhammad Hakimxonto‘ra, Erdonabiyni kuchli diplomat

bo‘lganligini va o‘z davlatini mustaqil boshqarganligini qayd etgan”

[8: 234]

.

Albatta Erdonabiy Sin imperiyasining O‘rta Osiyoni mustamlaka qilishiga qarshi

chiqqan. Erdonabiy Xitoy hukumatining O‘rta Osiyoga qilgan harbiy harakatlariga

qarshi musulmon bo‘lgan qo‘shni o‘lkalardan harbiy ittifoq tuzgan, “Ch.Ch.

Valixonovning taʼkidlashicha, “bu ittifoq davom etmadi, lekin, Xitoyning oʻz

chegaralarini Toshkent, Sayram, Suzoqqa va Turkistongacha kengaytirish rejalarini

toʻxtatib qoʻygani muhim”,

[13: 32]

hisoblanadi. Sin imperiyasi Sharqiy

Turkistonni zabt etib, “unga Sinszyan – “Yangi chegara’’ yoki “Yangi hudud”

nomini”

[5: 99]

bergan bo‘lib, bu hudud bilan savdo aloqalar Qo‘qon uchun

foydali bo‘lgan holda, bu o‘lkadagi tinchlik ham bir jihatdan Qo‘qonga bog‘liq

bo‘lgan. Sin hukumati “dastlab uzoqdan, xo‘jalar orqali Koshg‘arni boshqarishni

rejalashtirgan. Musulmonlarning qarshiligi Sinni ikki yildan so‘ng mintaqani

butunlay bosib olishga majbur qildi”

[12: 134].

Munosabatlarni yaxshilash va

savdoni rivojlantirish maqsadida, Qo‘qondan tez-tez Xitoyga elchi borib


background image

Actual problems of the history of Uzbekistan / Актуальные проблемы истории Узбекистана

347

turgan.“Erdona davrida Qo‘qondan To‘xtamuhammad, Boymuhammad va

boshqalar Xitoyga elchi bo‘lib borganlar. Erdona o‘zining xukmronligi davrida

Pekinga jami sakkiz martadan ortiq elchi yuborgan. Ikkinchi elchiligi 1760-yilning

sentyabrida Pekinda bo‘lib, ular Erdonaning imperatorga sovg‘asi sifatida chopqir

ot olib borganlar”

[8: 214].

Xitoyning Sharqiy Turkistonda yuritayotgan siyosatiga

nisbatan, Erdonabiyning munosabati mahaliy muarrixlar tomonidan aniq

ochiqlanmagan. “Erdonabiy davrida Sin hokimiyatining uyg‘ur zodagonlari va

ruhoniylari vakillaridan iborat muxoliflari Qo‘qonda boshpana topganlar”

[6: 214]

.

Bu holat shundan dalolat beradiki, Qo‘qon davlati Xitoyga rasman vassal

hisoblansada, lekin Sin imperiyasi amalda Qo‘qonning ichki ishlariga aralasha

olmagan. Qo‘qon va Xitoy munosabatlarida, Norbo‘tabiy (1762-1798) alohida iz

qoldirgan shaxs hisoblanadi. No‘rbotabiy davrida ketma-ket mo‘l-ko‘lchilik va

arzongarchilik sodir bo’lgan. “Natijada xonlikda texnik ekinlar ekilishi yo‘lga

qo‘yildi. Buning natijasida to‘qimachilik va u bilan bog‘liq kasb-hunarlar ham

taraqqiy etdi”

[2:

16].

Bu hol Qo‘qon davlati yuksalishiga olib keldi. Asta-sekin

kuchayib borayotgan Qo‘qon diplomatiyasning markaziga Sharqiy Turkiston

chiqib kela boshlaydi. “XVIII asrning 80-yillarida Norbo‘tabiy Farg‘ona vodiysi

qirg‘izlari ustidan siyosiy hokimiyatni o‘rnatgan. 1785-yili qirg‘izlarning Sait Batir

boshchiligidagi saru qabilasi Norbo‘tabiyning ruxsati bilan Sharqiy Turkistondan

Qo‘qon homiyligi (proteksiyasi)ga o‘rnatganlar”

[1: 56].

Aynan No‘rbotabiyning

davridan Qo‘qon-Xitoy munosabatlari yangi davrga qadam qo‘ygan. No‘rbotabiy

Sharqiy Turkistonda, Xitoyga qarshi chiqqan kuchlarni qo‘llab-quvatlagan ilk

Qo‘qon hukdorlardan edi.“Sin imperiyasiga, Badaxshon sultoni 1763-yilda ularga

qarshi chiqqan ikki aka-uka va Burhoniddin Xo‘janing to‘rt o‘g‘lidan uchtasini

yetkazib berishga muvaffaq bo‘ldi. Ammo to‘rtinchi o‘g‘li Sarimsoq omon qolgan

edi. Qo‘riqchilar uni xavfsiz joyga olib ketishdi va u keyinchalik Qo‘qonda paydo

bo'ldi. 1788-yilda Sin uni mamlakatdan chiqarib yuborishni talab qiladi, lekin

o‘sha paytdagi Qo‘qon hukmdori Norbo‘tabiy buni rad etadi. Endi Sarimsoqni

mamlakatdan chiqarib yuborishdan bosh tortishi Norbo‘tabiy o‘zini hech qanday


background image

Actual problems of the history of Uzbekistan / Актуальные проблемы истории Узбекистана

348

ma’noda Sinning vassali deb hisoblamaganidan dalolat edi”

[11: 64].

Bu haqidagi

ma’lumot chet ellik sayohlarning kitoblarida ham o‘z aksini topgan. Ulardan biri

“rus sayyohi Filipp Yefremov, u 1774-yilda qirgʻizlar tomonidan asirga olingan,

buxoroliklarga qul qilinib sotib yuborilgan va faqat 1782-yilda Hindiston va

Angliya orqali Rossiyaga qaytgan. Yefremovning yozishicha, Norbo‘tabiy Buxoro

bilan dushmanlik munosabatlarida boʻlgan, ammo xitoylar tomonidan xon deb tan

olingan va u bilan ittifoq tuzgan”

[13: 30].

Shunindek, “Sin imperiyasi Qo‘qon

hukmdorlari bilan Sharqiy Turkistonda hukmronlik qilgan xo‘jalarni avlodlarini

ushlab turishlik uchun bir necha bor diplomatik aloqalar olib borishgan. Buning

evaziga Qo‘qon xonligi Koshg‘arda savdo munosabatlarini nazorat qilishni qo‘lga

kiritgan edi”

[9: 97].

Qisqa muddat ichida, Qo‘qon davlati, Xitoyning O‘rta Osiyo

bilan savdo aloqalarida muhim vositachiga aylandi. Ayniqsa Norbo‘tabiy

davrining oxirlarida “1785-1792-yillarda, Rossiya bilan diplomatik mojaro Sinning

ruslar bilan aloqaga kirishini to‘xtatishni va Kiaxta savdosini to‘xtatishga olib

kelganida keskin kengaydi”

[14: 64.]

Xitoyning dunyodan o‘zini-o‘zi ajratish

siyosati va dengiz savdosini cheklanishi tufayli, xitoylik savdogarlar o‘zlari uchun

yangi va xavfsiz yo‘llarni topishga va yangi savdo hamkorlarni qidirishga

undagan. Qo‘qon davlati O‘rta Osiyoning Xitoy bilan savdosida muhim o‘rin

tutishi va Rossiyaga boradigan boshqa savdo yo‘llarining ustida joylashganligi

bilan alohida ajralib turgan. Qo‘qon bilan savdo qilish Xitoy uchun muhim va

foydali ekanligi, Qo‘qonning Sharqiy Turkistondagi savdoda ahamyati oshib bordi.

“Qo‘qonning andijonlik savdogarlari Sharqiy Turkistonda keng tarmoqlar

o‘rnatdilar va Rossiya bilan Sin imperiyasi o‘rtasidagi savdo-sotiqda vositachilik

mavqeini mustahkamladilar”

[11: 62].

Bu hol keyinchalik Sharqiy Turkistonda

o‘rta osiyolik savdogarlarni “andijonliklar” deb

[5: 103]

atalishiga ham olib

kelgan.

Xulosa o‘rnida shuni aytish mumkinki, Erdonabiy va Norbo‘tabiy tarixan bir

davrda yashagan bo‘lsalarda, ularning Xitoy bilan bo‘lgan siyosiy munosabatlari

ikki xil yo‘nalishda ketgan. Sin imperiyasi Xitoy tarixida Tan (617-907) davridan


background image

Actual problems of the history of Uzbekistan / Актуальные проблемы истории Узбекистана

349

beri hech kim amalga oshira olmagan, bosqinni ro‘yobga chiqargan. Ammo,

Erdonabiyning olib borgan sayi-harkatlari natijasida, Xitoy Sharqiy Turkiston

bilan cheklanishgagina majbur bo‘lgan. Erdonabiy ham amalda hukmdor

hisoblanib, Xitoydan alohida mustaqil siyosat yuritgan edi. No‘rbotabiy davrida

esa Qo‘qon-Xitoy munosabatlariga alohida e’tibor berilib, o‘zoro manfaatli savdo

aloqalari yo‘lga qo‘yilgan. Shunday qilib, Qo‘qon Sin imperiyasining bosqinchilik

yo‘nalishidagi, O‘rta Osiyo xaqlari uchun jonli mudofa devori vazifasini bajargan.

Erdonabiy va No‘rbotabiy yurtimizga chet el bosqinchilarga, qarshi kurashgan,

Turon o‘lkasining o‘z egalari borligini ko‘rsatib bergan va moziyda o‘chmas iz

qoldirgan shaxslardan bo‘lib, tarixmizga muhrlandi.

Foydanilgan manba va adabiyotlar:

1. Ikromjon Kuzikulov, Qo‘qon xonligi tarixi – N.: 2014, – B. 56

2. R.X.Akbarov, Qo‘qon xonligi tarixi, Fаrg‘оnа, 2015. – B. 14-16

3. Худрёрхонзода, Анжум ат-таворих (Тарих юлдрлари), Тошкент «Fan va

tcxnologiya», 2014. – B. 105

4. Муҳаммадҳакимхон тўра, Мунтахаб ат-таворих: (Хўқанд ва Бухоро

тарихи, саёҳат ва хотиралар форс-тожик тилидан таржима, муқаддима,

изоҳлар ва кўрсаткичлар муаллифи Ш.Воҳидов.) – Тошкент, «Янги аср

авлоди», 2010. – B. 232

5. А.Р.Рускуловна, Ўрта Осиё хонликларининг қўшни давлатлар билан

дипломатик ва савдо иқтисодий муносабатлари, Тошкент, 2017. – Б. 99-103

6. К.Ш.Хофизова, Китайская дипломатия в Сентралъной Азии, Алмати,

«Гылым», 1995. – B. 214

7. Ҳ.Н.Бобобеков, Қўқон тарихи, Тошкент, «ФАН» 1996. – B. 22-23

8. «Ўзбекистонда елчилик хизмати тарихидан:талкин ва тахлил, «Адабиёт

учкунлари», Тошкент, 2016. – B. 214-234

9. Ўрта Осиё халқларининг етник тарихи ва минтақада юз берган

демаграфик жараёнларнинг манбаларда акс этиши, Тошкент, «Yangi nashr»,

2011. – B. 97


background image

Actual problems of the history of Uzbekistan / Актуальные проблемы истории Узбекистана

350

10. Шерали Қолдошев, Қўқон, хонлиги ва Хитой (Чинг империяси)

ўртасидаги дипломатик муносабатлар, Тошкент, 2019. – Б. 81-84.

11. Adeeb Khalid, Central Asia, Prinston, «Princeton University Press», 2021, –

P. 62-64

12. Peter B. Golden, Central Asia in World History, New York, «Oxford», – P.

134

13. S.Frederick Starr, Ferghana Valley, New York, 2011, p. 32

14. Scott C. Levi, The rise and fall of Khoqand 1709–1876, Pittsburgh,

University of Pittsburgh Press, 2017. – P.41

XIVA XONLIGIDA XIX-XX ASRNING BIRINCHI CHORAGIGA QADAR

ARXIV ISHI VA UNING O‘RGANILISHI

Xusanov S.X.

FarDU, O‘zbekiston tarixi kafedrasi o‘qituvchisi

said0757@mail.ru

Annotatsiya: Ushbu risolada Xiva xonligining amalda bo‘lgan ish yuritish tizimi va arxiv

ishi holati boshqaruv hujjatchiligi jarayonlariga bevosita ta’sir etuvchi XIX – ХХ аsr boshlarida
Xiva xonlida ish yuritish va arxiv ishi tizimi tadqiq etiladi.

Kalit so‘z va iboralar: Xiva xonligi, arxiv, ish yuritish tizimi, hujjat, amal va mansablar.
Аннотация: В данной статье проводится анализ внедрения делопроизводства

управлении государственные службы и архивные дело Хивы в XIX – начале ХХ веках
Стратегии действий, реформирование процессов управления в ханстве.

Ключевые слова и фразы: Хивинская ханства, Стратегия действий,

делопроизводства, архив.

Annotation: This article examines the system of office management of the Khiva Khanate

in the XIX-early XXcenturies. The questions of historiography and the problems of archival
affairs are also explained.

Key words and phrases: Khiva Khanate, Archive, Archival Business, Record Keeping

System.

Xiva xonligi arxivi va uning o‘rganilishi.

Xiva xonligi o‘zbek davlatchiligi

tarixida muhim o‘rin egallagan davlatlardan biri hisoblanadi. Xiva xonligining

siyosiy hayoti, uning ma’muriy boshqaruv tartibi, amalda bo‘lgan ish yuritish

tizimi va arxivlarning vazifalari muhim ilmiy tadqiqot ob’ekti bo‘la oladi. Маzkur

muammolar turli davrlarda olim va tadqiqotchilar tomonidan o‘rganilgan.

Jumladan, N.Muravyov, M.Ivanin, L.Sobolev, L.Kostenko, A.Kun, N.Vselovskiy,

Библиографические ссылки

Ikromjon Kuzikulov, Qo‘qon xonligi tarixi – N.: 2014, – B. 56

R.X.Akbarov, Qo‘qon xonligi tarixi, Fаrg‘оnа, 2015. – B. 14-16

Худрёрхонзода, Анжум ат-таворих (Тарих юлдрлари), Тошкент «Fan va tcxnologiya», 2014. – B. 105

Муҳаммадҳакимхон тўра, Мунтахаб ат-таворих: (Хўқанд ва Бухоро тарихи, саёҳат ва хотиралар форс-тожик тилидан таржима, муқаддима, изоҳлар ва кўрсаткичлар муаллифи Ш.Воҳидов.) – Тошкент, «Янги аср авлоди», 2010. – B. 232

А.Р.Рускуловна, Ўрта Осиё хонликларининг қўшни давлатлар билан дипломатик ва савдо иқтисодий муносабатлари, Тошкент, 2017. – Б. 99-103

К.Ш.Хофизова, Китайская дипломатия в Сентралъной Азии, Алмати, «Гылым», 1995. – B. 214

Ҳ.Н.Бобобеков, Қўқон тарихи, Тошкент, «ФАН» 1996. – B. 22-23

«Ўзбекистонда елчилик хизмати тарихидан:талкин ва тахлил, «Адабиёт учкунлари», Тошкент, 2016. – B. 214-234

Ўрта Осиё халқларининг етник тарихи ва минтақада юз берган демаграфик жараёнларнинг манбаларда акс этиши, Тошкент, «Yangi nashr», 2011. – B. 97

Шерали Қолдошев, Қўқон, хонлиги ва Хитой (Чинг империяси) ўртасидаги дипломатик муносабатлар, Тошкент, 2019. – Б. 81 84.

Adeeb Khalid, Central Asia, Prinston, «Princeton University Press», 2021, – P. 62-64

Peter B. Golden, Central Asia in World History, New York, «Oxford», – P. 134

S.Frederick Starr, Ferghana Valley, New York, 2011, p. 32

Scott C. Levi, The rise and fall of Khoqand 1709–1876, Pittsburgh, University of Pittsburgh Press, 2017. – P.41

Hepagreen - восстановление нормальной работы печени Androgard — препарат для настоящих мужчин Androgard — препарат для настоящих мужчин Byutivit - Натуральный продукт для женщин любого возраста Byutivit - Натуральный продукт для женщин любого возраста Byutivit - Натуральный продукт для женщин любого возраста Maksimus - Натуральный продукт, для бодрости и энергии Lactovita - Номер один в естественном улучшении иммунитета Lactovita - Номер один в естественном улучшении иммунитета Avicenna’s Lab inLibrary — это научная электронная библиотека UACD - Антикоррупционный дайджест Узбекистана inConference - научно-практические конференции inScience - Журнал Общество и инновации Gulyamov - Гулямов Саид Саидахрарович MUVI24 - Смотрите фильмы онлайн, большая коллекция, новинки кинопроката Megatorg - Доска объявлений Megatorg.net: сайт бесплатных частных объявлений Skinormil - Космецевтика активного действия Pils - Интернет-аптека >METAMED - Фармацевтическая компания с полным спектром услуг All.Tube - Смотрите онлайн видео бесплатно в хорошем качестве Dexaflu - от симптомов гриппа и простуды UMAR PROEKT - Комплексное проектирование UZDA - Ассоциации стоматологов Узбекистана