RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA SUN’IY INTELLEKTNI RIVOJLANTIRISH VA
ZAMONAVIY MATEMATIKANI O‘QITISH MUAMMOLARI VA YECHIMLARI
241
TA’LIM BERISHDA CLIL TEXNOLOGIYASI AHAMIYATI
Kayumova Nasiba Ashurovna
Axborot texnologiyalari va menejment universiteti professori.e-mail:
; tel. +998914503095
Primova Zarnigor Azamat qizi
.
Axborot texnologiyalari va menejment universiteti, 1-kurs magistranti.
; tel.+998914663221
Annotatsiya.
Mazkur maqolada taqdim etilgan Clil texnologiyasi XXI asr ta’lim tizimiga yangi
kirib kelgan zamonaviy metod bo’lib, ushbu metodning kelib chiqish tarixi va olimlarning tadqiqot
natijalari yoritilgan.
Kalit so’zlar
: CLIL atamasi, xorijiy tilllarni o’qitish, fan va til uyg’unligi, innovatsion ta’lim tizim.
G’arb davlatlarida chet tillarini integratsiyalashgan holda o’qitish bir necha ming yillar
ilgari ham mavjud bo’lgan. Miloddan avvalgi 200-yillarda yunonlar Rim davlati kengayish davrida
yunon tilini bilmaydigan aholiga yunon tilini o’rgatishgan. CLIL yondashuvi XX asrning oxirlariga
kelib Yevropada til siyosati doirasida shakllangan. 1990-yillarning boshida Yevropa Ittifoqi ko‘p
tillilikni rivojlantirish va maktablarda xorijiy tillarni o‘qitish samaradorligini oshirishga alohida
e’tibor qaratdi. Natijada an’anaviy til o‘qitish metodlarining o‘rniga integratsiyalashgan
yondashuvlar yuzaga keldi. Bundan tashqari xalqaro aloqalar va hamkorliklar xorijiy tillarni
bilishga bo’lgan talabni oshirdi. An’anaviy dars o’tish metodi va til o’rganish samaradorligi
qoniqarsiz deya hisoblanib, yangicha yondashuvlar talab etila boshladi.
CLIL aynan shu ehtiyojlardan kelib chiqqan holda paydo bo‘ldi va keng qamrovda
ommalashdi. CLIL texnologiyasi – ikki tillilikni amalga oshirish mexanizmi bo’lib, ta’lim oluvchi
o’rganayotgan soha yoki fani bilan bir vaqtning o’zida ona tili bo’lmagan xorijiy bir tilni ham
birgalikda o’rganadi. CLIL so’zining ma’nosi – content bu “fan”, “soha”, language “til”,
integrated “integratsiyalashgan” (ya’ni birlashtirilgan, uyg’un holda), learning “o’rganish” deb
tarjima qilinadi. Ushbu atamani ilk bor 1994-yilda David Marshall va ismli shaxs fanga kiritgan va
ko’plab samarali tadqiqotlar olib borgan.
“CLIL – bu o‘quvchilar biror fanni o‘z ona tillaridan boshqa bo‘lgan tilda o‘rganadigan
o‘quv modeli bo‘lib, bunda fan mazmuni va til ko’nikmalari birgalikda rivojlanadi”. Bu usul orqali
o’quvchilar tilni grammatik qoidalar va mashqlar orqali emas balki, amaliy hayotiy kontekstda
o’rganadilar.
Lavrysh, Saienko va Kyrychok (2021) texnologiyaning CLIL texnologiyasini o'rganish
uchun tadqiqot o'tkazdilar. Tadqiqot natijasiga ko’ra, texnologiyani amalda qo’llash ta’lim
oluvchilarga nafaqat til ko'nikmalarini rivojlantirishga, balki ularning mazmunan bilimlarini
oshirishga ijobiy natijalar ko’rsatdi. Lavrysh CLIL texnologiyasini xorijiy tilni o’rganishda juda
samarali yondashuv deb hisoblaydi. Uning fikricha, clil texonologiyasi ta’lim oluvchilarning tildagi
kommunikativ kompetensiyasini rivojlantirish bilan bir qatorda fanlararo bilim va ko’nikmalarini
mustahkamlaydi. Yana u CLIL o’quvchilarning dunyoqarashi va tafakkurini rivojlantirib
faollashtiradi deb hisoblaydi.
Saienko CLIL texnologiyasi haqida ilmiy ishlar va tadqiqotlar o’tkazgan olim bo’lib, u
quyidagi fikrlarni bildirgan:
Integratsiyalashgan yondashuvning muhim afzalligi shundaki, o’qitishda CLIL
texnologiyasini qo’llash orqali o’quvchida tafakkur va dunyoqarash rivojlanadi, olayotgan
bilimlarini haqiqiy hayot bilan bog’laydi va natijada xorijiy tilni tabiiy muhitda o’rganadi.
CLIL texnologiyasi asosida olib borilgan darslarda o’quvchi motivatsiyasi oshadi, sababi
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA SUN’IY INTELLEKTNI RIVOJLANTIRISH VA
ZAMONAVIY MATEMATIKANI O‘QITISH MUAMMOLARI VA YECHIMLARI
242
darslar odatdagidek qolipda emas xilma-xil yangicha usul va metodlarda olib boriladi.
Darslarda CLIL texnologiyasini qo’llash o’qituvchidan xorijiy til ko’nikmalarini yaxshi
egallaganligini, va ushbu metod bo’yicha alohida maxsus tayyorgarlikni talab etadi. Chunki CLIL
texnologiyasida ta’lim beruvchi faqat bilim beruvchi emas , balki yo’naltiruvchi va faoliyatni
boshqaruvchi ham bo’lishi kerak .
Clil texnologiyasi qisqa vaqtli faoliyat turi emas, u uzoq vaqtli o’qitish tizimidir.
O’quvchilar yaxshi dasturlangan ikki tillilik metodda 5-7 yildan so’ng akademik bilimga ega
bo’lishadi. Ushbu dastur xorijiy tilni majburiy o’rganishga emas, balki, tilni o’zlashtirishga
asoslanganligi bilan ahamiyatlidir. Ta’lim oluvchi xorijiy bir tilni o’rganish uchun alohida vaqt
sarflamaydi, u bir vaqtning o’zida ham fanni o’rganadi ham ona tili bo’lmagan chet tilini o’rganadi.
Shu vaqt mobaynida o’quvchi o’zga mamlakat madaniyatini o’rganadi, o’z davlati madaniyati, tili
bilan taqqoslaydi va natijada uning dunyoqarashi afakkuri va innovatsion bilimlari rivojlanadi.
Diab, Abdel-Haq va Aly CLIL metodining chet tilini o’rganishdagi samaradorligini tadqiq
qilishdi. Ushbu tadqiqotlar natijasi shuni ko’rsatdiki, til o’rganish mobaynida tabiiy ravishda
ularning madaniy ongi ham ancha sezilarli darajada o’sgani tasdiqlandi.
Harrop ham CLIL dasturida o’qitilgan talabalar, ushbu dastur bilan o’qitilmagan talabalarga
qaraganda ko’ptoq malakali va muloqot qilish qobiliyati yuqoriroq ekanligini ta’kidladi. Bu esa o’z
navbatida talabaning o’ziga bo’lgan ishonchi va motivatsiyasini oshiradi.
Yana bir Estoniyalik Peeter Mehisto ham CLILni nafaqat xorijiy tilni , balki fanni ham
samarali o`rgatish medodi deb hisoblaydi . Uning ta’kidlashicha , CLIL texnologiyasi o`quvchilarda:
Tilda ravonlik
Tanqidiy fikrlash
Ijtimoiy ko`nikmalar
Madaniyatlararo muloqot qobiliyati rivojlanadi.
Mehisto CLILni muvaffaqiyatli amalga oshirishda o’qituvchilar tilni ham, fanni ham
mukammal bilishlari lozimligini ta’kidlaydi. Ijobiy natijaga erishish uchun CLIL texnologiyasini
joriy etishda maktab rahbariyati va ota-onalar o’zaro hamkorlikni mustahkam qilishlari zarur.
Maria Luisa Perez Canado Ispaniyadagi Jaen universitetida inliz tili filologiya fakultetida
professor bo’lib, CLIL sohasida bir qancha tadqiqotlar olib borgan. U Ispaniyadagi 12 ta
provinsiyadagi 53 ta maktabda 2,024 o’quvchilar ishtirokida
olib borgan tadqiqotlarida CLIL
texnologiyasi asosida o’qitiladigan sinflar va an’anaviy usulda o’qitiladigan sinflarni solishtirgan.
Tadqiqotlar natijasiga ko’ra, CLIL o’quvchilari so’z boyligi,
grammatik bilimlari, yozish
konikmasi, xorijiy tilni tinglab tushunish ko’nikmalari ancha sezilarli darajada yaxshilanganini
ko’rsatdi.
Xulosa qilib, hozirgi globallashuv davrda ta’lim sohasida eng samarali va tajribalarda ijobiy
natijalar ko’rsatgan metodlar, texnologiyalarni qo’llash talab etilmoqda. Ayniqsa, so’nggi yillarda
O’zbekistonda xorijiy tillarni o’rganish davlat siyosat darajasiga ko’tarildi. Bu o’z navbatida CLIL
va shunga o’xshash innovatsion metodlarni kengroq tatbiq qilish, boshlang’ich ta’limdan oliy ta’lim
muassasalariga qadar barcha tizimlarda amaliy qo’llash va qo’llab-quvvatlash, albatta, o’z
samarasini ko’rsatadi. Tashkent Medical Academy, WIUT, TTPU universitetlarda CLIL
elementlarini dars jarayoniga kiritgan va bu o’z samarali natijalarini ko’rsatmoqda. Talabalarda til
kompetensiyasi bilan birga tanqidiy fikrlash ko’nikmalari va innovatsion yondashuvlar asosida
ishlash qobiliyati rivojlanmoqda. shuningdek, ushbu innovatsion metod talabalarning vaqtini
tejaydi va so’z boyligini oshirishga ham o’z hissasini qo’shadi .
O’qituvchilar ham shu qatorda
o’z kasbiy malakalari oshib, innovatsion texnologiyalar bilan ishlash ko’nikmalari rivojlanib
shakllanmoqd.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. F.U.Qodirova , M.A. Umaraliyeva, SH. Matupayeva, M.D. Omonova INKLYUZIV VA
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA SUN’IY INTELLEKTNI RIVOJLANTIRISH VA
ZAMONAVIY MATEMATIKANI O‘QITISH MUAMMOLARI VA YECHIMLARI
243
KORREKSION TA’LIMDA CLIL TEXNOLOGIYASI Toshkent “Sarbon LLS “ 2024-yil
2. Diab, A.A.M., Abdel-Haq, E.M. and Aly, M.A.S. (2018) The Effectiveness of Using Content
and Language Integrated Learning (CLIL) Approach to Enhance EFL Stu-dent Teachers’
Cultural Awareness
3. 1. Coyle, D., Hood, P., & Marsh, D. (2010). *CLIL: Content and Language Integrated
Learning*. 16, 113-128.
4. Sultanmurodovna, K. N., & Mohidil, S. (2025). Development of Professional Competence of
Educators on the Basis of an Integrative Approach. Spanish Journal of Innovation and
Integrity, 38, 172-174.
5. The Purpose and Importance of Static Exercises. (2025). American Journal of Language,
Literacy and Learning in STEM Education (2993-2769), 3(1), 350-353.
6. Raxmonova, G. (2025). USING THE PEDAGOGICAL HERITAGE OF MAKHMUDHOJA
BEHBUDI, THE MANIFESTATION OF THE IDEAS OF NATIONAL MODERNISM, IN
THE EDUCATION OF YOUNG PEOPLE. International Journal of Artificial Intelligence, 1(1),
1394-1397.
7. Khashimova, M. K., Maxsudov, V. G., Gaffarov, F. H., Allamuradov, A. A., Melieva, Y., &
Ismoilova, Y. T. (2021). Harmonization Of Gender Relations And Moral Development. Turkish
Journal of Computer and Mathematics Education, 12(4), 77-82.
8. Turayevna, I. Y. (2025). The Content of the Science of Pedagogical Conflict and its Importance
in the Educational Process. Spanish Journal of Innovation and Integrity, 38, 214-216.
