RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA SUN’IY INTELLEKTNI RIVOJLANTIRISH VA
ZAMONAVIY MATEMATIKANI O‘QITISH MUAMMOLARI VA YECHIMLARI
427
AQSHNING О‘ZBEKISTONGA SOG‘LIQNI SAQLASH SOHASI
BO’YICHA
GUMANITAR YORDAMI
XOLIQOV G‘OLIB JAHONGIROVICH
Axboroty texnologiyalari va menejment universiteti dotsent
SUVONQULOV BEHRUZ
Axboroty texnologiyalari va menejment universiteti magistranti
Annotatsiya:
Ushbu maqolada O’zbekistonning AQSh bilan hamkorlik aloqlarida asosan,
gumanitar sohadagi aloqalari yoritilgan bo’lib, sog’liqni saqlash bo’yicha qator tashkilotlar
tomonidan tibbiy texnik yordam, mutaxassislar almashinuvi va insonparvarlik yordamlari keltirilgan.
AQShning xalqaro tashkilotlari YuSAID, Amerika Kers, Projekt HOPE kabi xalqaro tashkilotlari
bilan sog’liqni saqlashning turli sohalarida hamkorlik aloqlari yo’lga qo’yildi. Buning natijasida bu
tashkilotlar orqali AQSh O’zbekistonga qator insonparvarlik yordamlari ko’rsatildi va gumanitar
aloqalar mustahkamlandi.
Kalit so’zlar:
AQSh, YuSAID, Amerika Kers, Amerika HOPE, “Project HOPE”, Sog‘lom
oila, Medical Times International, Chegara bilmas shifokorlar, Maunt Cinay, CDAF, COVID-19,
tibbiyot, “Umid loyihasi”, “Heart to heart” “International”, “Konterpart” “International”, “Amerika
Kers”, “Amerika qizil xochi”.
Kirish:
Hozirgi globallashuv davrida jahon mamlakatlari o‘rtasida integratsiyalashuv hamda
turli sohalarda hamkorlik aloqalari tobora rivojlanib bormoqda. Dunyo mamlakatlari xo‘jaligida
yetakchi sohalar qatorida tibbiyot va aholi salomatligini muhofaza qilish, sifatli tibbiy xizmatni
tashkil etish masalalari ham muhim ahamiyat kasb etadi. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) va
boshqa xalqaro tashkilotlar yuqoridagi masalalar yechimiga qaratilgan qator tadbirlarni amalga
oshirmoqda. Mazkur tashkilotlar aholi salomatligini muhofaza qilish, ularning turmush sharoitini
yaxshilash va strategik dasturlar ishlab chiqish bo‘yicha muayyan chora-tadbirlar amalga oshirib
kelmoqda.
Ayni paytda dunyoning AQSH, Buyuk Britaniya, Germaniya, Xitoy, Yaponiya, Koreya
Respublikasi, Hindiston, Isroil kabi davlatlari ilmiy markaz va tadqiqot institutlarida tibbiyotning
turli sohalari bo‘yicha tadqiqot ishlari amalga oshirilmoqda. Jumladan, davolashning zamonaviy
usullarini ishlab chiqish, diagnostika texnologiyalarini takomillashtirish, tibbiy reabilitatsiya, ijtimoiy va
yuqumli kasalliklar patologiyasi, ona va bola salomatligini muhofaza qilish, tibbiy ta’limni rivojlantirish,
kadrlar tayyorlashning samarali mexanizimini shakllantirish, sanitariya xizmati, farmatsevtika
sohasida ilmiy tadqiqotlar olib borilmoqda.
TАDQIQОT MЕTОDОLОGIYАSI
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018-yil 7-dekabrdagi PF-5590-son “O‘zbekiston
Respublikasida sog‘liqni saqlash tizimini tubdan takomillashtirish bo‘yicha kompleks chora-
tadbirlar to‘g‘risida”gi, 2021-yil 5-maydagi PF-6221-son “Sog‘liqni saqlash tizimida olib
borilayotgan islohotlarni izchil davom ettirish va tibbiyot xodimlarining salohiyatini oshirish uchun
zarur shart-sharoitlarni yaratish to‘g‘risida”gi, 2022-yil 28-yanvardagi PF-60-son “2022-2026-yillarga
mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”gi farmonlari, 2021-yil 28-
iyuldagi PQ-5199-son “Sog‘liqni saqlash sohasida ixtisoslashtirilgan tibbiy yordam ko‘rsatish
tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi, 2021-yil 11-noyabrdagi PQ-6-son
“Aholiga tibbiy xizmatlar ko‘rsatish sifatini yaxshilash va sog‘liqni saqlash sohasida kadrlar
salohiyatini yanada oshirishga oid qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi qarorlari va soha faoliyatini
takomillashtirishga oid huquqiy-me’yoriy hujjatlarda belgilangan vazifalarni amalga oshirishda
mazkur dissertatsiya ishi muayyan darajada xizmat qiladi.
NАTIJАLАR VА MUHОKАMА
Jahonning rivojlangan mamlakatlari bilan hamkorlikda О‘zbekiston uchun Amerika
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA SUN’IY INTELLEKTNI RIVOJLANTIRISH VA
ZAMONAVIY MATEMATIKANI O‘QITISH MUAMMOLARI VA YECHIMLARI
428
Qо‘shma Shtatlari bilan diplomatik aloqalarning о‘rnatilishi muhim ahamiyatga ega. О‘zbekiston
AQSH bilan davlatlararo aloqani 1992-yil
19-fevraldan boshlab yо‘lga qо‘ydi. Shu yilning
may oyida bir guruh amerikalik mutaxassislar va shifokorlar Toshkentga tibbiy yordam kо‘rsatish
uchun keldi. Amerikalik mehmonlar toshkentlik hamkasblarining uylarida istiqomat qildi. Ular
orasida terapevtlar, jarrohlar, pediatrlar, oftalmologlar, tibbiy ekologiya mutaxassislari bor edi[1].
О‘zbekistonning Birinchi prezidenti Islom Karimov ta’kidlagan ediki, “Bizning Amerika
Qо‘shma Shtatlari bilan ikki tomonlama munosabatlarimiz davlatlararo aloqalarning g‘oyat muhim
yо‘nalishlari bо‘yicha izchil va sobitqadamlik bilan rivojlanib bormoqda. О‘zbekiston rasmiy
delegatsiyasining 1996-yil yozida AQShga tashrifi esa aloqalarning yanada mustahkamlanishiga
yordam berdi”[2]
Ikki mamlakat о‘rtasidagi diplomatik aloqalarda 100 dan ziyod hujjatlar huquqiy asos bо‘lib
xizmat qilmoqda. Bunda, ayniqsa, 2002-yil 12 martda О‘zbekiston va AQSH о‘rtasida imzolangan
Strategik sheriklik va hamkorlik asoslari tо‘g‘risidagi deklaratsiya muhim ahamiyatga ega bо‘ldi.
1992-yil 20-aprelda Toshkentda xalqaro tadqiqotlar va ilmiy almashuvlar bо‘yicha Amerika
kengashining vakolatxonasi ochildi (IREX-International Research & Exchange Board). Bu xalqaro
notijorat tashkilot bо‘lib, uning faoliyati innovatsion dasturlarni taraqqiy ettirishga qaratilgan edi.
1992-yil 28-noyabrda AQShning О‘zbekistondagi elchisi Genri Li Klark ishtirokida Toshkent
shahrida Orol muammolari muhokama qilindi. Muhokama jarayonida Orol dengizining qurishi
aholi salomatligiga qanday ta’sir kо‘rsatishi bо‘yicha qimmatli fikrlar ilgari surildi.
Umuman, AQShning О‘zbekiston bilan olib borgan aloqalarida YuSAID tashkilotining roli
katta bо‘ldi. YuSAID 1961-yili tuzilgan bо‘lib, rivojlanayotgan mamlakatlarning turli sohalarini
qо‘llab-quvvatlash bо‘yicha loyihalarni amalga oshirib keldi. Bunda sog‘liqni saqlash sohasi
markaziy о‘rinlardan birida turdi. 1994-yil 15-martda AQSH va О‘zbekiston Toshkentda YuSAID
tashkiloti doirasida hamkorlik qilish bо‘yicha ikkiyoqlama bitimni imzoladi. Bitimning vazifasi
О‘zbekistonda YuSAID doimiy vakolatxonasi uchun asos yaratib, hamkorlik qilish bо‘ldi. YuSAID
100 dan ziyod mamlakatlarga iqtisodiy va insonparvarlik yordamini kо‘rsatib kelgan[3].
1995-yil 12-iyulda YuSAIDning delegatsiyasi О‘zbekistonga tashrif buyurdi.
О‘zbekistonning Birinchi Prezidenti I.A.Karimov о‘z qarorgohida YuSAID agentligi rahbarining
о‘rinbosari Tomas Daynni qabul qildi. Uchrashuv chog‘ida Orol dengizi muammolari, iqtisodiyot
va moliyaviy sohalar, mamlakatlarning hamkorligi masalalari va О‘zbekiston-Amerika aloqalarini
bundan keyin ham kengaytirish istiqbollari muhokama qilindi. Shuningdek, 1995-yil 10-martda
Nyu-York Fanlar akademiyasi О‘zbekistonning bir qator olimlarini e’tirof etib, ularni “Dunyoning
yetuk insonlari” xalqaro ma’lumotnomasiga kiritdi. Ular orasida tibbiyot yо‘nalishi bо‘yicha
professor, t.f.d., Kardiolog ITI laboratoriyasi mudiri S.Z.Kostko, professor nevrolog, Yevroosiyo
tibbiyot akademiyasining akademigi, О‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi akademigi,
Nyu-York akademiyasining haqiqiy a’zosi Nabi Majidov ham bor edi. Qolaversa, AQSH Jahon
bankining О‘zbekistonda amalga oshirilgan loyihalarida 1998-yildan e’tiboran qatnashdi.
Toshkent shahrida 2002-yil 28-oktyabrdan 1-noyabrga qadar О‘zbekiston Respublikasi SSV
va AQShning “Heart to Heart Iternational” tashkilotlarining loyihasi doirasida “Akusherlikda
shoshilinch holatlar” mavzusida о‘quv seminari о‘tkazildi[4].
AQSH О‘zbekistonga doimiy ravishda insonparvarlik yordamini yuborib turdi. 2002-yil 20-
fevralida AQShning insonparvarlik yordami “Amerika Kers” Xalqaro notijorat xayriya
agentligining insonparvarlik yuklari ortilgan maxsus samolyot AQShdan keldi. Unga qiymati 1,5
mln. dollarlik dori-darmonlar va tibbiy jihozlar ortilgan edi. Barcha dori-darmonlar va tibbiy
jihozlar, asosan, bolalar va faxriylar shifoxonalariga tarqatildi. Ikki davlat о‘rtasida о‘rnatilgan havo
kо‘prigi yordamida hammasi bо‘lib 15 mln. dollar qiymatidagi insonparvarlik yordami keltirildi.
Tadbir AQShning О‘zbekistondagi elchixonasi bilan hamkorlikda о‘tkazildi. 2002-yil davomida
AQSH hukumatining О‘zbekistonga kо‘rsatgan yordami 20 konteynerdan ortiqroq bо‘lib, umumiy
qiymati 30 mln. dollarni tashkil etdi. Amerikaning “Fizishens Heart” (“Oq kо‘ngil doktorlar)
tashkiloti О‘zbekistonga 8 mln. dollarlik insonparvarlik yordamini yubordi.
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA SUN’IY INTELLEKTNI RIVOJLANTIRISH VA
ZAMONAVIY MATEMATIKANI O‘QITISH MUAMMOLARI VA YECHIMLARI
429
Insonparvarlik yuklarining katta qismi Orolbо‘yi hududlariga yuborildi. Ular Xorazm
viloyati va Qoraqalpog‘iston Respublikasi muolaja muassalari uchun mо‘ljallangan edi. Mazkur
salmoqli yordam “Heart to heart” (“Yurakdan yurakka”) Xalqaro insonparvarlik tashkiloti, AQSH
Davlat departamenti va AQShning О‘zbekistondagi Elchixonasi hamkorligida Amerika oilaviy
shifokorlar yordamida о‘tkazildi. Amerikaning “Umid loyihasi”, “Heart to heart” “International”,
“Konterpart” “International”, “Amerika Kers”, “Amerika qizil xochi” nohukumat tashkilotlari qator
respublikalar va eng avvalo, Orolbо‘yi respublikalari ekologik sharoitlarini yaxshilashda jiddiy
yordam kо‘rsatdi. AQShning “Yurakdan yurakka” xayriya tashkilotidan yordami tariqasida
О‘zbekistonga dori-darmonlar ortilgan insonparvarlik yordami yuborildi[5].
2004-yil 20-aprelda AQSH hukumatining “Project HOPE” doirasida О‘zbekistonga 7 mln.
dollardan ortiqroq insonparvarlik yordami yetkazib berildi. Yukning katta qismi sog‘liqni saqlash
sohasiga yо‘naltirilgan edi. Keltirilgan dori-darmonlar va jihozlarning qiymati 4 mln. dollarni
tashkil etdi. Insonparvarlik yordami asosan, Navoiy, Zarafshon, Muruntov shaharlari davolash
muassasalariga tarqatilib, 2 mln. dollarlik yuk butun mamlakatdagi tibbiy muassasalarga
taqsimlandi. Umuman, shu yillar davomida AQShdan О‘zbekistonga 9 marta insonparvarlik yuki
keltirildi va tibbiy dori-darmonlar va jihozlar kо‘rinishida hammasi bо‘lib 40 mln. dollarlik
beg‘araz yordam kо‘rsatildi. Umuman, 2002–2004-yillar davomida “Amerika-Kers” xayriya
tashkiloti tomonidan 11 mln. AQSH dollari teng dori-darmonlar va tibbiy buyumlar О‘zbekistonga
yuborildi[6].
YuSAID tomonidan 2004-yili “Project HOPE”, “Sog‘lom oila” loyihasi doirasida
Surxondaryo viloyatidagi tibbiyot muassasalariga birinchi yirik gumanitar yordam taqdim etildi.
Ushbu loyiha Qashqadaryo va Tojikistonning Xatlon viloyatini ham qamrab oladi. U ona va bola
salomatligini mustahkamlashga qaratilgan oltita strategik yо‘nalishni о‘z ichiga oldi. Loyiha
doirasida davolash muassasalariga gepatitga qarshi vaksina, dori-darmon, dori vositalari, tibbiy
asbob-uskunalar va apparatlar yetkazib berildi. Shuningdek, tibbiyot muassasalariga kompyuterlar
tо‘plami ham berildi. Gumanitar yuk tarkibida 2 million dollardan ortiq vaksina va 291 ming
dollarlik dori-darmon bor edi. Gumanitar yuklar Surxondaryo viloyat tug‘ruqxonasi hamda pilot
loyihasiga kiritilgan Muzrabot, Termiz va Jarqо‘rg‘on tuman markaziy shifoxonalariga topshirildi.
Loyiha amalga oshirilgan yili Surxondaryoda “Project HOPE” tomonidan homiylik qilingan
obyektlarga 2 million 613 ming dollarlik insonparvarlik yordami kо‘rsatildi.
2004-yil aprelda AQShning О‘zbekistondagi elchisi Jon R.Purnel О‘zbekistonga qiymati 7
million dollardan ortiq bо‘lgan dori-darmon va tibbiy asbob-uskunalarni taqdim etdi. Ushbu
insonparvarlik yordamining tashabbuskori “Zarafshon – Nyumont” О‘zbekiston-Amerika qо‘shma
korxonasi bо‘lib, 1996-yildan boshlab Amerikaning “Project HOPE” xususiy kо‘ngilli tashkiloti
bilan hamkorlik qildi. “Project HOPE” О‘zbekistonda Sog‘liqni saqlash vazirligi bilan tuzilgan
shartnomalarga muvofiq, bir qator dasturlarni amalga oshirdi. Ftiziatriya va pulmonologiya instituti
bilan birgalikda JSST tomonidan silga qarshi kurash bо‘yicha tavsiya etilgan DOTS strategiyasini
amalga oshirdi. Dastur 10 ta pilot tumanni qamrab oldi. Navoiy viloyatida “Project HOPE” loyihasi
“Bolalar omon qolish” dasturini amalga oshirdi. Uning maqsadi onalik va bolalik sohasidagi
xizmatlar sifatini oshirishdan iborat bо‘ldi[7].
2002-yilning kuzida О‘zbekiston va Tojikistonning janubiy viloyatlarida onalar va bolalar
salomatligini mustahkamlash maqsadida “Sog‘lom oila” dasturi ishga tushirildi. Bu boradagi chora-
tadbirlar “Project HOPE” boshchiligidagi 6 ta tashkilotdan iborat konsorsium tomonidan amalga
oshirildi. “Sog‘lom oila” dasturining umumiy budjeti esa 22,5 million dollarni tashkil etib, YuSAID
tomonidan moliyalashtirildi.
2005-yili AQShning Xalqaro rivojlanish agentligi “Project HOPE” loyihasi tomonidan
Qashqadaryoda “Sog‘lom oila” markazi tashkil etildi hamda kerakli asbob-anjomlar, texnik jihozlar
bilan ta’minlandi[8].
2007-yilda О‘zbekistonga bir qancha muruvvat yordami yuklari keltirildi. Jumladan,
“Novartis Pharma” (Shveysariya), “Imres B.V.” va “Maers Land” (Niderlandiya) farmatsevtik
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA SUN’IY INTELLEKTNI RIVOJLANTIRISH VA
ZAMONAVIY MATEMATIKANI O‘QITISH MUAMMOLARI VA YECHIMLARI
430
kompaniyalari, shuningdek, “YuNFPA”, “YuNISEF” xalqaro tashkilotlari, Koreyaning “UNIDUS”
korporatsiyasi “Projekt GE” “North West Medical Teams” (AQSh) kabi tashkilotlar tomonidan
amalga oshirilgan muruvvat yordami yuklari alohida e’tiborga loyiqdir[9].
2007-yilda AQShning “Project Hope” xayriya tashkiloti О‘zbekiston Respublikasiga
insonparvarlik yuklarini bir necha bor taqdim etdi. Shu yili xorijiy mamlakatlardan О‘zbekistonga
yuborilgan muruvvat yuklarining yillik umumiy qiymatining 61,5 % AQSH hisobiga tо‘g‘ri keldi.
2008-yil 25-oktyabrda ham AQShning yana bir tashkiloti “Fizishens viz heart” qarashli 8 mln.
dollardan ortiq qiymatdagi dori-darmon va tibbiy jihozlar ortilgan insonparvarlik yuki
О‘zbekistonga keldi[10].
AQShning “Medical Times International” tashkiloti 2005-yildan О‘zbekistonda tibbiyot
tizimi bilan yaqin hamkorlik qila boshladi.
2009-yil 16-dekabrda О‘zbekistonlik sud-tibbiyot ekspertlari AQShning bu sohadagi
laboratoriyalarini borib kо‘rdi. О‘zbekistonning 5 nafar laboratoriya xodimlari AQShning ekspert
va kriminalistik laboratoriyalari faoliyati bilan tanishdi. Ular Kaliforniya, Texas, Jorjiyadagi va
Kolumbiya okrugidagi soha mutaxassislari bilan uchrashdi. Toshkent, Urganch va Farg‘ona
laboratoriyalari sud-tibbiyot ekspertlarining safarini AQSH departamentining “International Visitor
Leeadership Program” loyihasi doirasida moliyalashtirildi.
Fikrimizcha, AQSH va О‘zbekiston hamkorligida sil kasalligiga qarshi kurash tadbirlariga
jiddiy e’tibor qaratilgan edi. 2008-yil YuSAIDning moliyaviy kо‘magida О‘zbekistonning sil
kasalliklari klinikalarining tibbiyot xodimlari о‘qitildi. Foydalanilgan ma’lumotlar bazasi qariyb
93000 silga chalinish holatini о‘z ichiga olgan edi.
2009-yil sentyabrda О‘zbekistonda YuSAIDning navbatdagi dasturi yakunlandi.
Toshkentdagi “Poytaxt” biznes markazida YuSAID va “Projekt Hope” Loyihasining yakuniy
anjumani о‘tkazildi. Tahlillar shuni kо‘rsatadiki, unda О‘zbekistonda silga qarshi kurash bо‘yicha
besh yillik Dastur faoliyati natijalari taqdim etildi. Tadbirda О‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni
saqlash vazirligi, turli tibbiyot institutlari, fondlar va О‘zbekiston ilmiy markazi vakillari ishtirok
etdi. 2004-yildan 2009-yilgacha Dasturlarni о‘tkazishga 4 mln.ga yaqin AQSh dollari sarflandi. 150
nafardan ortiq jurnalist va 200 nafarga yaqin mahalla vakili sil haqidagi ma’lumotlar bilan
tanishtirildi va о‘qitildi. Ularning yordamida 35 ming nafar odam sil alomatlaridan о‘z vaqtida
tibbiy yordam kо‘rsatilishidan voqif etildi.
2010-yil 9-iyunda AQSH hukumati О‘zbekistonda bolalar immunitetini oshirish bо‘yicha
milliy kompaniyani qо‘llab quvvatladi. YuSAID grantlar ajratish yо‘li bilan bolalarda
kamquvvatlikning oldini olish bо‘yicha О‘zbekistonda amalga oshirilayotgan chora-tadbirlarni
qо‘llab-quvvatladi. Bunda bolalarning poloiomiyelitga chidamliligi bо‘yicha umummilliy
safarbarlik о‘tkazish talab etildi.
2013-yil yanvardan О‘zbekistonda sil kasalligiga tashxis qо‘yishning yangi andozalari joriy
etildi. AQShning Sog‘liqni saqlash va ijtimoiy ta’minot departamenti hamda kasalliklarni nazorat
qilish va oldini olish markazi talabiga kо‘ra, AQShga kelayotgan barcha immigrantlar va qochoqlar
sil kasalligi yuzasidan oldindan tekshiruvdan о‘tishlari shart. Kasalliklarni nazorat qilish va oldini
olish markazining Global migratsiya va karantin bо‘limi immigrant va qochoqlarga sil kasalligi
tashxisini qо‘yuvchi va davolovchi tibbiyot xodimlari uchun texnik yо‘riqnomalar ishlab chiqdi.
2014-yil 28-noyabrda AQShning YuSAID agentligi tо‘rt yillik muvaffaqiyatli hamkorlik
loyihasini yakunladi. Ushbu loyiha О‘zbekistondagi silga qarshi xizmatni yaxshilashda AQSH
hukumati kо‘rsatayotgan yordamning asosiy qismi bо‘ldi. YuSAID va JSST О‘zbekiston
Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligining sil kasalligining kasalxonada yuqishini qisqartirishga
doir sa’y-harakatlarini qо‘llab-quvvatlab, 413 943 AQSH dollari so‘mmasidagi infeksiyani nazorat
qiluvchi tashxis qо‘yish uskunalarini taqdim etdi. 2015-yil 20-fevralda О‘zbekiston hukumati va
YuSAID 7,5 mln. dollardan ortiq qiymatli sil kasalligiga qarshi kurashish bо‘yicha yangi besh yillik
qо‘shma dasturni ishga tushirdi. YuSAID dasturi aholining nochor qatlamlarida sil kasalligini
tashxis qilish va undan davolanishlariga kengroq imkoniyat yaratish, О‘zbekistonning Xorazm,
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA SUN’IY INTELLEKTNI RIVOJLANTIRISH VA
ZAMONAVIY MATEMATIKANI O‘QITISH MUAMMOLARI VA YECHIMLARI
431
Buxoro, Navoiy va Qashqadaryo viloyatlarida laboratoriya tashxisi qо‘yish va bemorni davolashga
yо‘naltirilgan yondashuv sifatini ta’minlashni maqsad qilib qo‘ydi. Dasturni “Project HOPE”
tashkilotining filiali YuSAIDning moliyaviy kо‘magida, Sog‘liqni saqlash vazirligi bilan yaqin
hamkorlikda joriy etdi.
2015-yil 30-noyabrda YuSAID dasturi sil kasalligiga qarshi kurashish bо‘yicha “Project
HOPE” о‘zbek loyihasi bilan hamkorlikda 7,5 mln. nafar aholiga ega tо‘rtta viloyatda ommaviy
tadbirlar о‘tkazdi va bu ishga 4000 nafar kishini jalb etdi. 2012-yildan buyon 55 yoshdan oshgan
tekshirilayotgan kishilar sonini ikki baravar oshirishga erishgan О‘zbekiston hukumati endilikda
erta bosqichlarda bepul ravishda sil kasali tashxisi qо‘yilishini va sil kasaliga chalinganligi gumon
qilingan kishilarning davolanishini ta’minlash bо‘yicha tadbirlarni olib bordi.
2015-yil 10-dekabrda Toshkentda AQShning О‘zbekistondagi elchixonasi kо‘magida va
YuSAIDning sil kasalligini nazorat qilish hamkorlik loyihasining moliyaviy kо‘magida
“О‘zbekiston Respublikasi sil kasalligiga qarshi dasturining yutuq va vazifalari” mavzusidagi
konferensiya bо‘lib о‘tdi. Konferensiyada butun О‘zbekistondagi 90 nafardan ortiq shifokor-
ftiziatrlari, laboratoriya mutaxassislari va tibbiy о‘quv yurtlarining о‘qituvchilari ishtirok etdi.
Qо‘shma majlislarni JSST Yevropa byurosi, Yevropa supra-milliy referens-laboratoriyasi, “Chegara
bilmas shifokorlar” tashkiloti va “Management Science for Health” xalqaro ekspertlari о‘tkazdi.
2016-yil 22-sentyabrda esa YuSAIDning Sil kasalligiga qarshi kurashish dasturi doirasida sil
kasalligi bо‘yicha о‘zbekistonlik olti nafar mutaxassisga, shu jumladan, Xorazm, Buxoro, Navoiy
va Qashqadaryo viloyatlaridagi sil kasalligi davolash muassasalari rahbarlariga Nyu-Jersi shtatidagi
(AQSH) Ratgers universiteti huzuridagi xalqaro sil kasalligi institutida sil kasaligining oldini olish,
tashxis qо‘yish va davolash ilg‘or tajribasi о‘rgatildi.
2021-yil fevralda Sirdaryo viloyatining Yangiyer shahrida YuSAID tomonidan viloyatdagi
12 ta sog‘liqni saqlash muassasalariga tibbiy asbob-uskunalar topshirildi. AQSH hukumati va
xalqaro hamkorlarning birgalikdagi sa’y-harakatlari tufayli О‘zbekistonda sil kasalligi va u bilan
bog‘liq о‘lim kо‘rsatkichlarini kamaytirishga erishildi. Tadbir davomida YuSAIDning sog‘liqni
saqlash bо‘yicha guruh rahbari Anna Meltser shunday dedi “Mazkur tadbir mamlakatda, shu
jumladan, Sirdaryo viloyatida ham sog‘liqni saqlash xizmatlarini takomillashtirish bо‘yicha AQSH
va О‘zbekiston orasida doimiy hamkorlik о‘rnatilganligini namoyish etadi. Birgalikdagi sa’y-
harakatlarimiz natijasida О‘zbekiston fuqarolarining sog‘ligi va farovonligini yaxshilashda
muvaffaqiyatga albatta erishamiz”. AQShlik ishlab chiqaruvchi “Welch Ally” tomonidan hadya
qilingan tibbiy uskunalar YuSAIDning Markaziy Osiyoda sil kasalligini tugatish bо‘yicha loyihasi
yordamida yetkazib berildi. Uskunalar Sirdaryo viloyatidagi sil kasalligi ambulatoriyalariga (barcha
tuman, shaharlariga) Guliston, Shirin, Yangiyer shaharlaridagi silga qarshi dispanserlar va
kasalxonalarga hamda Sirdaryo viloyat sil va о‘pka kasalliklari markazlariga topshiriladi.
2021-yilning 24-martida О‘zbekiston Sog‘liqni saqlash vazirligi va YuSAID hamkorligida
Butunjahon sil kasalligi kuniga bag‘ishlangan – “Tibbiyot sohasida xalqaro hamkorlik” mavzusida
Xalqaro press-klubning navbatdagi sessiyasi bо‘lib о‘tdi. “AQSH hukumati silga qarshi kurashda
О‘zbekiston hukumati bilan doimiy hamkorlik qilib keldi, bu kabi kо‘p yillik sheriklikdagi sa’y-
harakatlarimiz natijasida biz sil kasalligi ta’sirini yumshatishga va о‘zbekistonlik oilalarning
farovonligini oshirishga о‘z hissamizni qо‘shishga muvaffaq bо‘lmoqdamiz”, – deb ta’kidladi.
Xalqaro press-klubning jonli efirida ishtirok etgan AQShning О‘zbekistondagi elchixonasi
missiyasi boshlig‘ining о‘rinbosari Alan Meltser JSSTning ma’lumotiga kо‘ra tuberkulyozga qarshi
olib borilgan tadbirlarning natijalari bо‘yicha О‘zbekiston ftiziatriya xizmati bо‘yicha 53 ta
mamlakat orasida kuchli uchtalikdan о‘rin oldi.
YuSAIDning “Markaziy Osiyoda silni tugatish bо‘yicha” loyihasi doirasida ham
О‘zbekistonda kо‘plab ishlar amalga oshirildi. AQShning “Welch Allyn” ishlab chiqaruvchi
kompaniyasi tomonidan ishlab chiqarilgan tibbiy asbob-uskunalar viloyatlardagi sil kasalligi
dispanserlari, kasalxona va poliklinikalariga tarqatildi. YuSAIDning Markaziy Osiyoda sil
kasalligini tugatishga qaratilgan loyihasi doirasida Farg‘ona, Sirdaryo va Jizzax viloyatlarida natijali
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA SUN’IY INTELLEKTNI RIVOJLANTIRISH VA
ZAMONAVIY MATEMATIKANI O‘QITISH MUAMMOLARI VA YECHIMLARI
432
ishlar amalga oshirildi. YuSAID ushbu sohadagi mutaxassislarning tayyorgarligini oshirish, dori
vositalari, tibbiy va laboratoriya uskunalari bilan ta’minlash, sil kasalligining oldini olish, aniqlash
va davolash jarayonini tezlashtirish maqsadida Sog‘liqni saqlash vazirligining sil kasalligiga qarshi
kurash bо‘yicha milliy dasturi bilan samarali hamkorlik qildi. 2021-yildan YuSAIDning sil
kasalligiga qarshi kurash bо‘yicha milliy dasturi va aholining sil kasalligi bо‘yicha xabardorligini
oshirish va sil bilan bog‘liq stigma va mintaqaviy va milliy darajada turli tadbirlar va raqamli
dasturlarni amalga oshirishni boshladi.
Tahlillar shuni kо‘rsatadiki, О‘zbekiston AQSH bilan sog‘liqni saqlash sohasining eng
jiddiy muammolaridan biri hisoblangan saraton kasalligiga qarshi kurash bо‘yicha hamkorlikda
qator loyihalarni amalga oshirdi. 2009-yil 29-iyunda taniqli Amerikalik onkolog, “Maunt Cinay”
Tibbiyot maktabi rahbari, Klinik onkologiyasi amerika jamiyatining a’zosi Eliot Belenkov “Tibbiy
jihatlar va sut bezi saratoni muammosini hal etishda jamoatchilik tashkilotlarining roli” Xalqaro
forumida qatnashdi. Forum О‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi, Sut bezi saratoni
bilan kurash bо‘yicha “Hayot uchun” xotin-qizlar hamjamiyati va Respublika onkologik ilmiy
markazi tomonidan tashkil etilgan edi.
О‘zbekiston “Virusli gepatitning “B”, “S” turlarini barvaqt aniqlash usulini bosqichma-
bosqich amaliyotga joriy qilish, ushbu kasalliklarning asoratlar keltirib chiqarishining oldini olish
va davolashda maxsus terapiyani о‘tkazish bо‘yicha tadbirlari doirasida “CDAF” fondi (AQSH)
bilan hamkorlikda loyiha samarali amalga oshirildi. Olib borilgan tadbirlar о‘z ijobiy natijasini
kо‘rsatdi. 2000-yilda О‘zbekistonda 57,8 ming, 2010-yilda 36,4 ming nafar kishi virusli gepatitga
chalingan bо‘lsa, 2020-yilda bu kо‘rsatkich 11,5 mingtani tashkil etgan.
2020-yil kuzida YuSAID agentligi О‘zbekistonga 200 ta sun’iy nafas oldirish apparatini va
unda qо‘llaniladigan vositalarni bepul topshirdi. YuSAID ushbu apparatdan foydalanish bо‘yicha
tibbiyot xodimlarini о‘qitish ishlariga ham yordam berdi.
О‘zbekistonda koronavirus pandemiyasiga qarshi kurash choralarini qо‘llab-quvvatlash
uchun tibbiy jihozlarni yuborish masalasi Vashingtondagi elchixonada Oq uy ma’muriyati, AQSH
Davlat departamenti va YuSAID vakillari bilan о‘tkazilgan qator maslahatlashuvlarda muhokama
qilingan. 2020-yilning 28-iyul kuni AQSH Kasalliklarni nazorat qilish va profilaktikasi markazlari
(CDC) О‘zbekiston Sog‘liqni saqlash vazirligiga qiymati 902 000 dollarga teng tibbiyot vositalari
va laboratoriya jihozlarini hadya qildi. Taqdim etilgan vositalar 25 000 ta COVID-19 testlarini
о‘tkazish imkonini berdi. Ushbu texnologiya odam organizmida virusli DNK mavjudligini kasallik
belgilari paydo bо‘lishidan avval aniqlaydi, bu esa sog‘liqni saqlash muassasalariga bemorni juda
erta izolyatsiya qilish imkonini yaratdi. AQShning bu borada О‘zbekistonga kо‘rsatgan umumiy
yordami 6 million dollardan oshdi.
2020-yil avgustda AQShdan О‘zbekistonga umumiy qiymati 2,5 million dollar bо‘lgan
о‘pkani sun’iy nafas oldiruvchi 200 ta apparat yuborildi. Bu apparatlar AQSH prezidenti Donald
Tramp ma’muriyati tomonidan e’lon qilingan insonparvarlik yordamining bir qismi sifatida xayriya
qilindi. Apparatlar О‘zbekiston sog‘liqni saqlash muassasalarining texnik infratuzilmasini hisobga
olgan holda maxsus buyurtma asosida Amerikaning “Zoll Medical Corporation” kompaniyasi
tomonidan ishlab chiqarilgan. Ular statsionar davolanishda, havo tibbiy transportida yoki tez
yordam mashinalarida tashish paytida intensiv terapiya uchun ishlatildi. Amerika tomonidan taqdim
etilgan ushbu apparatlar Sog‘liqni saqlash vazirligi tomonidan viloyatlardagi 62 ta tibbiyot
muassasasi о‘rtasida taqsimlandi.
2021-yil 19-fevralda YuSAID va О‘zbekistonning Innovatsion sog‘liqni saqlash milliy
palatasi bilan hamkorlikda tibbiyot xodimlari uchun COVID-19 bilan kasallangan intensiv
terapiyaga va о‘pkani sun’iy ventilyatsiyasiga muhtoj og‘ir bemorlarni davolashni takomillashtirish
bо‘yicha onlayn-trening о‘tkazildi. Trening YuSAIDning “COVID-19 ga qarshi kurashda Sog‘liqni
saqlash tizimining barqarorligini mustahkamlash” loyihasi doirasida amalga oshirildi. Treningda
“Zoll” sun’iy nafas oldirish uskunasidan foydalanish usullari va COVID-19 bilan kasallangan og‘ir
bemorlar uchun kislorod terapiyasini о‘rganishdi.
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA SUN’IY INTELLEKTNI RIVOJLANTIRISH VA
ZAMONAVIY MATEMATIKANI O‘QITISH MUAMMOLARI VA YECHIMLARI
433
Xullas, О‘zbekistonning sog‘liqni saqlash sohasidagi xorijiy mamlakatlar bilan hamkorligida
AQSH yetakchi о‘rinlardan birini egalladi. Umuman, О‘zbekistonga yuborilgan insoparvarlik
yordamining katta qismi AQSH hisobiga tо‘g‘ri keldi. AQShning bu tadbirlarida hukumat bilan
birga turli xayriya tashkilotlari, shifokorlar faol ishtirok etishdi.
ADABIYOTLAR:
1. Эвсюкова Т. Мифы Советский и Американский // Народное слова.–1992 1 май.
2. Ўзбекистон буюк келажак сари.–Тошкент.: Ўзбекистон, 1998.– Б.667. (689).
3. Зокирова К.О, Тўхтаматова Д.Ў, Мирзабоева С.А. Ўзбекистода соғлиқни сақлаш ва
ҳамширалик иши таълими тизимидаги ислоҳотлар.Ҳамширалик иши фаолиятини олиб
бориш жойлари // Ҳамширалик иши асослари ўқув қўлланмаси.– Т, 2001.– Б.24.
4. O‘z MA, M-37-fond, 1-ro‘yxat, 8124-ish, 13-varaq.
5. O‘z ITTH MA, 1-fond, 7-ro‘yxat, 3725-ish, 130-varaq.
6. Соатова И. Шошилинч ёрдам хизматида янги имкониятлар // O‘zbekistonda sog‘liqni saqlash,
2012 yil 2 noyabr.
7. Шукурзода М. АҚШ-Ўзбекистон ҳамкорлиги рақамларда (1992-2016).-Тошкент, 2015. -
Б.229.
8. G‘afforov Sh. Virusli gepatit, unga qarshi kurashishda mamlakatimiz tibbiyotida erishilayotgan
natijalar // Yangi O‘zbekiston, 2022 yil 5 fevral. 26-son, (548) –B.5.
9. .
Firdavs G’ulom o’g, E., & Farangiz, A. (2025). MUSTAQILLIK YILLARIDA
O’ZBEKISTONDA MILLIY URF-ODATLAR, QADRIYATLAR VA AN’ANALARNING
QAYTA TIKLANISHI.
Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy ta'limning o'rni
hamda rivojlanish omillari
,
5
(2), 35-42.
10. Ҳолиқов, Ғ. (2025). ЎЗБЕКИСТОННИНГ ТИББИЁТ СОҲАСИ БЎЙИЧА ОСИЁ
ДАВЛАТЛАРИ БИЛАН АЛОҚАЛАРИ.
TANQIDIY NAZAR, TAHLILIY TAFAKKUR VA
INNOVATSION G ‘OYALAR
,
1
(7), 45-49.
11. Bahrom, K. (2022). SOCIO-ECONOMIC LIFE AND ADMINISTRATIVE TERRITORY OF
SHAKHRISABZ PRINCIPIALITY IN THE 19TH CENTURY.
Academicia Globe:
Inderscience Research
,
3
(09), 59-63.
12. Sayxonovna, M. M. (2022). Psychological characteristics of modern primary school teacher
professional training.
ASIA PACIFIC JOURNAL OF MARKETING & MANAGEMENT
REVIEW ISSN: 2319-2836 Impact Factor: 8.071
,
11
(04), 15-20.
13. BEKMURODOVA, H. (2024). O ‘smirlarni kasbga yo ‘naltirish jarayonida individual xarakter
xususiyatlarining ta’siri muhim ijtimoiy-psixologik omil sifatida.
«ACTA NUUz»
,
1
(1.2), 78-
82.
14.
Аkhmedov, B. A. (2019). THE ROLE OF UZBEKISTAN ON ESTABLISHING KARAKUL
(ASTRAKHAN) SHEEP BREEDING IN FOREIGN COUNTRIES.
Theoretical & Applied
Science
, (3), 72-75.
15.
Akhmedov, B. A. (2020). KARAKUL BREEDING DURING THE BUKHARA EMIRATES.
In
НАУЧНЫЕ ИССЛЕДОВАНИЯ МОЛОДЫХ УЧЁНЫХ
(pp. 160-162).
16.
Akhmedov, B. A. (2021). History Of Karakul Industry In Uzbekistan.
Oriental renaissance:
Innovative, educational, natural and social sciences
,
1
(5), 1159-1163.
17.
Axmedov, B. (2021). Qorako'lchilik sohasini ilmiy tadqiqotlarda o'rganilishining
ahamiyati.
Journal of Social Sciences
,
2
(01).
18.
Axmedov, B. (2023). YEVROPA CHORVACHILIGIDA QORAKO ‘LCHILIK.
Journal of
Social Sciences
,
4
(01).
19. Nоmоzоv,
Xurshid.
"ОMMАVIY
АXBОRОT
VОSITАLАRINING
IJTIMОIY
FUNKSIYАSI."
TAMADDUN NURI JURNALI
1.64 (2025): 253-255.
20. Nоmоzоv, X. (2025). ОMMАVIY АXBОRОT VОSITАLАRINING IJTIMОIY
FUNKSIYАSI.
TAMADDUN NURI JURNALI
,
1
(64), 253-255.
21. Xurshid, N. (2025). AXBOROT XURUJLARINING MANBALARI, ULARNING IJTIMOIY
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA SUN’IY INTELLEKTNI RIVOJLANTIRISH VA
ZAMONAVIY MATEMATIKANI O‘QITISH MUAMMOLARI VA YECHIMLARI
434
MUHITDA AMALGA OSHISH USULLARI.
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq
etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
,
41
, 632-636.
22. Shavkat o’g’li, N. X. (2024). JAMIYATDA INTERNET-MAKON RESURSLARIDAN
FOYDALANISH SOHALARI.
MODERN PROBLEMS IN EDUCATION AND THEIR
SCIENTIFIC SOLUTIONS
,
1
(2), 113-118.
23. Buronov, O., & Davronov, U. B. (2025). History of modern construction and urban
development in Samarkand region during the years of independence.
International Journal of
Artificial Intelligence
,
1
(1), 410-414.
24. Buronov, O., & Davronov, U. B. (2025). Administrative-territorial division and demographic
indicators of Samarkand during the years of independence.
International Journal of Artificial
Intelligence
,
1
(1), 405-409.
25. Murodullaevich, B. O. (2024). The fight against infectious diseases of Uzbekistan on
experience.
Western European Journal of Historical Events and Social Science
,
2
(4), 93-97.
26. Bo‘ronov, O. Qishloq joylarda tibbiy profilaktika va sanitariya-epidemiologik barqarorlikni
ta’minlash ishi tarixi.
Journal of Social Sciences
,
1
(02).
27. Buronov, O. (2025). Changes In The Murobak Gas Processing Plant In The Years Of
Independence.
Zien Journal of Social Sciences and Humanities
,
40
, 62-67.
28. Бўронов, О. Қишлоқ врачлик пунктларида тиббий кадрлар салоҳиятини оширишга
қаратилган давлат сиёсати. Ўтмишга назар.№ 7.2023.
Ўтмишга назар
, (7.2023).
29. Murodullaevich, B. O. (2024). The fight against infectious diseases of Uzbekistan on
experience.
Western European Journal of Historical Events and Social Science
,
2
(4), 93-97.
30. Khamidovich, K. G. (2020). The history of turkestan sanitary work.
Journal of Critical
Reviews
,
7
(9), 1126-1129.
31. Каромов, Г. Х. (2020). ИСТОЧНИКОВЕДЕНИЕ И ИСТОРИОГРАФИЯ ИСТОРИИ
МЕДИЦИНЫ В ТУРКЕСТАНЕ.
ББК 1 E91
,
205
.
32. Каромов, Г. Х. (2019). Особенности городской культуры Самарканда Раннего
Средневековья.
Евразийское Научное Объединение
, (1-7), 373-374.
33. Khamitovich, K. G. (2022). HISTORY OF HEALTH WORKS IN TURKESTAN
ASSR.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SOCIAL SCIENCE & INTERDISCIPLINARY
RESEARCH ISSN: 2277-3630 Impact factor: 8.036
,
11
(10), 68-72.
34. Khamitovich, K. G. (2022). Measures in the Sphere of Maternal and Child Health in
Uzbekistan.
Miasto Przyszłości
,
29
, 12-15.
35. O’G’Li, N. X. S. (2023). YUKSAK AXBOROT MADANIYATI–INTERNET-MAKON
RESURSLARIDAN RATSIONAL FOYDALANISH SHARTI.
Research Focus
,
2
(6), 105-
110.
36. Shavkat o’g’li, N. X. (2022). THREATS TO INFORMATION SECURITY IN
EDUCATIONAL INSTITUTIONS.
Gospodarka i Innowacje.
,
22
, 229-231.
37. EGAMBERDIYEV, F. (2024). O ‘SMIR BASKETBOLCHILARDA IRODAVIY SIFATLAR
SHAKLLANISHIGA
TA’SIR
ETUVCHI
OMILLARNING
PSIXOLOGIK
XUSUSIYATLARI.
«ACTA NUUz»
,
1
(1.3), 248-252.
