MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
114
SOLIQLARNING IJTIMOIY AHAMIYATI
Mamadaliyev Boburjon Bahodirjon o‘g‘li
TDYU, Xalqaro huquq va qiyosiy huquqshunoslik fakulteti xodimi
boburmamadaliyev100@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.13340851
Annotatsiya.
Ushbu tezisda soliqlarning davlat va jamiyat oldidagi ijtimoiy
ahamiyati va mamlakatda turmush darajasini oshirishga qaratilgan muhim
jihatlari bayon qilingan.
Kalit so‘zlar:
Soliq, ko‘chmas mulk, sog‘liqni saqlash, iqtisodiy barqarorlik,
xususiy mulk, ta’lim, pensiya.
Аннотация.
В данном тезисе описывается социальная значимость
налогов для государства и общества и важные аспекты, направленные на
повышение уровня жизни в стране.
Ключевые
слова:
Налоги,
недвижимость,
здравоохранение,
экономическая стабильность, частная собственность, образование, пенсии.
Soliqlarning davlat va jamiyat oldidagi ijtimoiy ahamiyati juda ham kattadir.
Tarixiy jihatdan zamonaviy Yevropa davlatining qurilishi bilan bog‘liq bo‘lgan
soliqqa tortishning siyosiy o‘lchovi davlatlarning moliyaviy inqirozlaridan keyin
muhim muhim ahamiyat kasb eta boshladi. Siyosiy hodisa sifatida qaralganda,
soliq juda uzoq vaqt davomida iqtisodiy soha bo‘lib kelgan.
Hukumatlar o‘z fuqarolari va korxonalariga daromadlarni oshirish vositasi
sifatida to‘lovlar qo‘yadi, bu esa ularning byudjet talablarini qondirish uchun
ishlatiladi. Bunga davlat va jamoat loyihalarini moliyalashtirish, shuningdek,
mamlakatda iqtisodiy o‘sish uchun qulay biznes muhitini yaratish kiradi.
Soliqlarsiz hukumatlar o‘z jamiyatlarining talablarini qondira olmaydi.
Soliqlar juda muhim, chunki hukumatlar bu pullarni yig‘ib, ijtimoiy loyihalarni
moliyalashtirish uchun ishlatadilar.
Soliqlarsiz sog‘liqni saqlash sohasiga davlat badallarini kiritish mumkin
emas edi. Soliqlar ijtimoiy sog‘liqni saqlash, tibbiy tadqiqotlar, ijtimoiy xavfsizlik
va boshqalar kabi sog‘liqni saqlash xizmatlarini moliyalashtirish uchun ketadi.
Ta'lim soliq pullarini eng munosib oluvchilardan biri hisoblanadi.
Hukumatlar inson kapitalini rivojlantirishga katta ahamiyat beradi va ta'lim bu
rivojlanishda markaziy o‘rin tutadi. Soliqlardan tushgan mablag‘lar xalq ta'limi
tizimini moliyalashtirish, jihozlash va saqlashga yo‘naltiriladi.
Boshqaruv davlat ishlarini uzluksiz olib borishning hal qiluvchi tarkibiy
qismidir. Kambag‘al boshqaruv butun mamlakatga jiddiy ta'sir ko‘rsatishi va
uning iqtisodiy o‘sishiga katta ta'sir ko‘rsatishi mumkin edi. Samarali boshqaruv
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
115
yig‘ilgan pullarning mamlakat fuqarolari manfaati uchun ishlatilishini
ta'minlaydi. Bu pul, shuningdek, davlat xizmatchilari, politsiya xodimlari,
parlament a'zolari, pochta tizimi va boshqalarning ish haqi uchun ketadi.
Darhaqiqat, to‘g‘ri va samarali boshqaruv shakli bilan jamoat manfaatlarini
samarali himoya qilish bo‘lmaydi.
Ijtimoiy loyihalardan tashqari, hukumatlar soliqlardan yig‘ilgan
mablag‘larni o‘z fuqarolari farovonligi uchun muhim bo‘lgan xavfsizlik, ilmiy
tadqiqotlar, atrof-muhitni muhofaza qilish va hokazolarni moliyalashtirish
uchun ishlatadilar. Pulning bir qismi pensiyalar, ishsizlik nafaqalari, bolalar
parvarishi kabi loyihalarni moliyalashtirish uchun ham yo‘naltiriladi. Soliqlarsiz
hukumatlar bunday loyihalarni moliyalashtirish uchun pul yig‘a olmaydi.
Bundan tashqari, soliqlar mamlakatning iqtisodiy o‘sish holatiga ta'sir
qilishi mumkin. Soliqlar odatda mamlakatning yalpi ichki mahsulotiga (YaIM)
hissa qo‘shadi. Ushbu hissa tufayli soliqlar iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirishga
yordam beradi, bu esa o‘z navbatida mamlakat iqtisodiyotiga ta'sir qiladi;
turmush darajasini oshirish, ish o‘rinlari yaratishni ko‘paytirish va boshqalar.
Hukumatlar, shuningdek, spirtli ichimliklarni iste'mol qilish, tamaki chekish
va hokazo kabi nomaqbul harakatlar uchun soliqlardan to‘xtatuvchi vosita
sifatida foydalanadilar. Bunga erishish uchun hukumatlar ushbu mahsulotlarga
yuqori aksiz solig‘ini qo‘yadi va natijada odamlarni xarid qilishdan to‘sqinlik
qilish uchun ushbu mahsulotlarning narxini oshiradi.
Mamlakatda biznes gullab-yashnashi uchun yo‘llar, telefonlar, elektr
energiyasi va boshqalar kabi yaxshi infratuzilma bo‘lishi kerak. Bu infratuzilma
hukumatlar tomonidan yoki hukumatning yaqindan ishtiroki orqali
rivojlantiriladi. Hukumatlar soliqlardan pul yig‘ishsa, bu pulni ushbu
infratuzilmani rivojlantirishga sarflaydi va o‘z navbatida butun mamlakat
bo‘ylab iqtisodiy faollikni rag‘batlantiradi.
Soliqqa tortish kontseptsiyasi korxonalar uchun ham muhimdir, chunki
hukumatlar bu pullarni kreditlar yoki boshqa moliyalashtirish shakllarida
iqtisodiyotga qaytarishlari mumkin.
Shuningdek,
soliqlarning
ijtimoiy
ahamiyatini
quyidagi
asosiy
yo‘nalishlarga bolish mumkin:
Davlatning
iqtisodiy
barqarorligi.
Soliqlar
davlat
byudjetini
shakllantirishning asosiy manbasi bo‘lib, davlatning ijtimoiy-iqtisodiy
funksiyalarini bajarishi uchun zarur bo‘lgan resurslarni ta’minlaydi. Bu, o‘z
navbatida, ijtimoiy infratuzilmani rivojlantirish va aholi farovonligini oshirish
imkonini beradi.
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
116
Ijtimoiy tenglikni ta’minlash.
Soliqlar orqali davlat aholining
daromadlarini qayta taqsimlaydi. Bu jarayon ijtimoiy tenglikni oshiradi va
ijtimoiy himoya dasturlari orqali kam ta’minlangan qatlamlarga yordam
ko‘rsatadi.
Ijtimoiy infratuzilma rivoji
. Soliqlar orqali yig‘ilgan mablag‘lar yo‘llar,
maktablar, shifoxonalar kabi ijtimoiy infratuzilmani rivojlantirishga sarflanadi.
Bu esa aholi turmush darajasini yaxshilaydi va iqtisodiy faoliyatni
rag‘batlantiradi.
Xalqaro miqyosda iqtisodiy barqarorlik
. Soliqlar davlatga xorijiy
qarzlardan qochishga yordam beradi, bu esa milliy iqtisodiyotning
barqarorligini ta’minlaydi. Soliqlarning samarali boshqarilishi xalqaro moliyaviy
obro‘ni oshiradi.
Davlat boshqaruvi va qonuniylikni ta’minlash
. Soliqlar davlat organlari
va ularning funksiyalarini moliyalashtirish uchun zarurdir. Bu esa davlat
boshqaruvi tizimining samaradorligini oshiradi va qonuniylikni ta’minlaydi.
Ekologik muammolarni hal qilishda roli
. Soliqlar, ayniqsa ekologik
soliqlar, atrof-muhitni himoya qilish va ekologik muammolarni hal qilishga
yordam beradi. Bu orqali barqaror rivojlanish va kelajak avlodlar uchun sog‘lom
muhit ta’minlanadi.
Jamiyatda tartib va intizom
. Soliqlarni to‘lash majburiyatlari fuqarolarda
iqtisodiy intizom va mas'uliyat hissini shakllantiradi. Bu esa jamiyatdagi
umumiy tartib va xavfsizlikni mustahkamlashga yordam beradi.
Xulosa qilib aytganda, soliqlar mamlakatda turmush darajasini oshirishga
yordam beradi. Turmush darajasi qanchalik yuqori bo‘lsa, iste'mol darajasi
shunchalik kuchli va yuqori bo‘ladi. Korxonalar o‘z mahsuloti va xizmatlari
uchun bozor mavjud bo‘lganda rivojlanadi. Yuqori turmush darajasi bilan
korxonalar yuqori ichki iste'molga ham kafolatlanadi. Soliqlar muhim va har bir
fuqaro ushbu soliqlardan foyda olishi kerak. Shuning uchun fuqarolar soliq
to‘lashga harakat qilishlari va bu shunchaki hukumatdan "pul tortib olish" emas,
balki ko‘proq narsa ekanligini tushunishlari muhimdir.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
https://richardkleincpa.com/importance-of-taxes/
2.
https://journals.openedition.org/socio-logos/2073
