MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
183
ELEKTROMOBILLAR KELAJAK AVTOMOBILI
Shavqiyev Elbek Abdurazzoq oʻgʻli
Jizzax Politexnika instituti Transport fakulteti talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.12275591
Annotatsiya:
Bu maqolada elektromobillarning kelajakda dunyoni
egallashi haqida fikr yuritiladi. Bu avtomobillarning samaradorligi ichki yonuv
divigateli elekrtga aylanishi haqida bir qancha ixtirolar o’rganilgan.
Kalit so’zlar:
ixtiro, elektromobilllar, ko’rgazma, evolyutsiya
Sayyoramizning kelajagi haqida qayg‘urayotganlar ko‘payib bormoqda.
Ular nafaqat iqlim o‘zgarishi va boshqa ekologik tahdidlardan qo‘rqishadi, balki
atrof-muhitni asrash uchun ham o‘z hissalarini qo‘shishga harakat qilishadi.
Buning ko‘plab usullari mavjud — chiqindilarni alohida yig‘ishdan tortib, yosh
daraxtlarni ekishgacha. Eng samaralilaridan biri bu avtomobilingizni ichki yonuv
dvigatelini elektromobilga almashtirishdir. Agar bu ommaviy miqyosda sodir
bo‘lsa, global isishga sabab bo‘ladigan ifloslantiruvchi moddalarning
atmosferaga chiqarilishini kamaytirish mumkin bo‘ladi. Biroq ekologik tozalik
elektr motorli avtomobillarning yagona afzalligi emas — ularni saqlash
arzonroq, qulayroq va xavfsizroq. Buni ko‘pchilik bilmasa kerak — birinchi
elektromobil ichki yonuv dvigatelli avtomobildan ancha oldin paydo bo‘lgan.
Elektr dvigatelli birinchi harakatlanuvchi model vengriyalik ixtirochi Jedlik
Anyos tomonidan 1828-yilda yaratilgan va benzin bilan ishlaydigan birinchi
avtomobil 1870-yilda Venada paydo bo‘lgan.
Keyinchalik, bu ikkala yo‘nalish parallel ravishda rivojlangan, elektr va
benzinli transport vositalari taxminan bir xil haydash xususiyatlariga ega edi,
ammo o‘ta murakkab zaryadlash jarayoni tufayli elektromobillar orqaga
chekinishga majbur bo‘ldi. 1970-yillarda global energetika inqirozi sharoitida
yoqilg‘i narxi keskin ko‘tarilgan paytda elektromobillarga qiziqish biroz ortdi.
Ammo 1980-yillarning boshlarida neft bozoridagi vaziyat o‘zgardi va shaxsiy
transportni elektrlashtirish jarayoni pasaya boshladi.
21-asrda elektromobillar yana mashhur bo‘la boshladi — neft
mahsulotlarining narxlari barqaror o‘sishi va texnologiyaning rivojlanishi tufayli
ichki yonuv dvigatelli avtomobildan hech qanday kam bo‘lmagan
elektromobillarni ishlab chiqarish imkoni paydo bo‘ldi. 2008-yilda Amerikaning
Tesla Motors avtomobil kompaniyasi o‘zining birinchi elektromobilini chiqardi,
keyin Nissan, BMW, Mitsubishi va Chevrolet kabi Yevropa, Amerika va
Yaponiyaning yetakchi kompaniyalari mahsulotlarni elektr tortishga aylantirish
jarayoniga qo‘shilishdi.
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
184
Dunyoning ko‘plab yetakchi avtomobil ishlab chiqaruvchilari 2023-yil
Myunxenda bo‘lib o‘tgan IAA Mobility 2023 ko‘rgazmasida ishtirok etdi, u yerda
elektromobillar kelajagi yana bir bor markaziy o‘rinni egalladi. Volkswagen,
Mercedes va BMW kabi nemis avtomobil brendlari o‘z yurtlarida yuqori
natijalarni ko‘rsatishsa-da, so‘nggi paytlarda elektromobil yo‘nalishida xalqaro
miqyosdagi sotuv bo‘yicha pastroq o‘rinlarni egallashdi. Sababi ular xalqaro
ichki yonuv dvigatellari ustida ishlashni davom etishmoqda. Ammo Tesla va
Xitoy bozori yetakchisi BYD kabi ko‘proq ixtisoslashgan kompaniyalar oldinga
chiqishdi.
Quyidagi rasmda 2023-yilning birinchi yarmida brend bo‘yicha global elektr
avtomobillar sotuvi ifodalangan.
2023-yilning birinchi yarmida faqatgina BYD deyarli 1,2 million dona elektr
transport vositalarini (shu jumladan, plug-in gibridlarini) sotdi, bu BMW,
Volkswagen va Mercedes avtomobillarining umumiy hajmidan qariyb ikki
baravar ko‘p. Volkswagenni Xitoyda 1-raqamli avtomobil brendi sifatida ortda
qoldirgan kompaniya endi Yevropani egallamoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati:
1.Элекромобили: мировые тренды, проблемы и перспективы, Денис
ХИТРЫХ Директор центра исследований и разработок по маркетингу, МВА,
<>: научная статьяю Журнал: Электрическая политика №1(155);
2. Electric Vehicle Technology Explained, Second Edition. James Larminie and
John Lowry.© 2012 John Wiley & Sons, Ltd. Published 2012 by John Wiley &
Sons, Ltd
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
185
3. Электромобили и автомобили с комбинированной энергоустановкой.
Расчет скоростных характеристик: учеб. пособие / В.Е. Ютт, В.И. Строганов.
– М.: МАДИ, 2016. – 108 с
