MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
70
SURUNKALI BAKTERIAL RINOSINUSITNING KLINIK
KECHISHINING O'ZIGA XOSLIGI
Mirzayeva Nilufar Shavkat qizi
Toshkent Tibbiyot Akademiyasi tayanch doktoranti
Xudjanov Shaimardan Kushshayevich
Ilmiy rahbar:
t.f.n dotsent Toshkent tibbiyot akademiyasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15075365
Annotatsiya
. Ushbu maqolada surunkali bakterial rinosinusitning klinik
kechishining o'ziga xos xususiyatlari tahlil qilingan. Maqolada kasallikning
patogenezi, diagnostikasi, klinik koʻrinishlari va davolash usullari haqida
adabiyotlar sharhi keltirilgan. Surunkali bakterial rinosinusitni davolashdagi
zamonaviy yondashuvlar va ularning samaradorligi muhokama qilingan.
Kasallikning o'ziga xos klinik kechishi va uni boshqarishning samarali
strategiyalari bo'yicha xulosalar chiqarilgan.
Kalit so'zlar
: surunkali bakterial rinosinusit, klinik kechishi, patogenez,
diagnostika, davolash, antibiotikoterapiya, sinusit
Аннотация.
В
данной
статье
анализируются
особенности
клинического течения хронического бактериального риносинусита. В
статье представлен обзор литературы о патогенезе, диагностике,
клинических проявлениях и методах лечения заболевания. Обсуждались
современные подходы к лечению хронического бактериального
риносинусита и их эффективность. Были сделаны выводы о конкретном
клиническом течении заболевания и эффективных стратегиях его
лечения.
Ключевые слова:
хронический бактериальный риносинусит,
клиническое
течение,
патогенез,
диагностика,
лечение,
антибиотикотерапия, синусит
Abstract.
This article analyzes the peculiarities of the clinical course of
chronic bacterial rhinosinusitis. The article presents a review of the literature on
the pathogenesis, diagnosis, clinical manifestations and methods of treatment of
the disease. Modern approaches to the treatment of chronic bacterial
rhinosinusitis and their effectiveness have been discussed. Conclusions have
been drawn on the specific clinical course of the disease and effective strategies
for its management.
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
71
Keywords:
chronic bacterial rhinosinusitis, clinical course, pathogenesis,
diagnosis, treatment, antibiotic therapy, sinusitis
Surunkali bakterial rinosinusit (SBRS) – burun bo'shlig'i va paranazal
sinuslarning 12 haftadan ortiq davom etuvchi yallig'lanishi bo'lib, bakterial
infeksiya bilan bog'liq bo'lgan holda rivojlanadi [1]. Bu patologiya butun dunyo
bo'ylab keng tarqalgan bo'lib, O'zbekistonda ham otorinolaringologiya
amaliyotida eng ko'p uchraydigan kasalliklardan biri hisoblanadi. Umuman
olganda, aholi orasida rinosinusit tarqalishi 5-15% ni tashkil etadi, va ularning
2-5% surunkali shaklga o'tadi [2].
Surunkali bakterial rinosinusit nafaqat bemorning hayot sifatiga salbiy
ta'sir ko'rsatadi, balki sezilarli ijtimoiy-iqtisodiy xarajatlar va sog'liqni saqlash
resurslari sarfini ham keltirib chiqaradi. Bu kasallik meditsinaga murojaat qilish,
antibiotiklar tayinlash va jarrohlik aralashuvlarning asosiy sabablaridan biri
hisoblanadi [3].
Surunkali bakterial rinosinusitning klinik kechishi har xil bemorlarda
turlicha namoyon bo'lishi mumkin, bu esa tashxis qo'yish va samarali davolash
strategiyasini tanlashda muayyan qiyinchiliklarni keltirib chiqaradi. Shuningdek,
kasallikning o'ziga xos klinik kechishiga bir qator omillar, jumladan, etnik va
geografik xususiyatlar, yondosh kasalliklar, bakterial flora, immunologik holat
va davolashga javobning o'ziga xosligi ta'sir ko'rsatadi [4].
Ushbu maqolaning maqsadi surunkali bakterial rinosinusitning klinik
kechishining o'ziga xos xususiyatlarini adabiyotlar tahlili asosida o'rganish,
shuningdek, kasallikning tashxisi va davolashga zamonaviy yondashuvlarni
tahlil qilishdan iborat.
Asosiy qism.
Xalqaro adabiyotlarga ko'ra, surunkali bakterial rinosinusit
tashxisi quyidagi mezonlarga asoslanadi: 12 hafta va undan ortiq davom etuvchi
klinik alomatlar, burun yo'llarining endoskopik tekshiruvida patologik
o'zgarishlar, va kompyuter tomografiyada paranazal sinuslar shilliq qavatining
qalinlashuvi
[5].
Surunkali
bakterial
rinosinusitning
rivojlanishida
Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae va
Moraxella catarrhalis kabi mikroorganizmlar asosiy qo'zg'atuvchilar hisoblanadi
[6].
Adabiyotlar tahlili shuni ko'rsatdiki, surunkali bakterial rinosinusitning
klinik kechishi ko'p jihatdan patogen mikroorganizmlar, ularning virulentlik
omillari va antibiotiklarga chidamliligi bilan bog'liq. Shuningdek, bemorlardagi
allergik holatlar, immunitet tizimining buzilishlari, va anatomik anomaliyalar
ham kasallikning og'irligiga va davolashga javobga ta'sir qiladi [7].
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
72
Surunkali bakterial rinosinusitning klinik kechishining o'ziga xos
xususiyatlarini o'rganish natijalari kasallikning bir necha asosiy klinik
variantlarini ajratish imkonini beradi.
Kasallikning eng keng tarqalgan klinik ko'rinishi burun bitishi va ajralmasi,
bosh og'rig'i, hid bilishning pasayishi va yuz sohasidagi og'riq hisoblanadi. Shu
bilan birga, bemorlarda umumiy zaiflik, tez charchash, uyqu buzilishi, fikrlash
qobiliyati pasayishi kuzatilishi mumkin, bu esa hayot sifatining sezilarli darajada
pasayishiga olib keladi [1].
Adabiyotlardagi ma'lumotlarga ko'ra, surunkali bakterial rinosinusitning
klinik kechishiga qarab, uni bir necha subtiplarga ajratish mumkin. Bunday
subtiplashtirish kasallikning o'ziga xos klinik va patofiziologik xususiyatlarini
hisobga oladi. Masalan, surunkali bakterial rinosinusitning polipoz va polipsiz
turlari ajratiladi, ular turli etiologik omillar va davolash strategiyalari bilan
tavsiflanadi [5].
Surunkali bakterial rinosinusitning tashxislash jarayonida kompyuter
tomografiyasi muhim o'rin tutadi. Kompyuter tomografiyasi paranazal sinuslar
holatini, patologik o'zgarishlar darajasini va jarrohlik aralashuv uchun
ko'rsatmalarni aniqlashga imkon beradi. Buning barobarida, SBRS tashxisida
endoskopiya ham katta ahamiyatga ega bo'lib, burun bo'shlig'i va sinuslarning
o'zgarishlarini to'g'ridan-to'g'ri vizualizatsiya qilish imkonini beradi [8].
Surunkali bakterial rinosinusitni davolashning asosini antibiotikoterapiya
tashkil etadi. Adabiyotlarda keltirilgan ma'lumotlarga ko'ra, antibiotiklar
tanlashda mahalliy bakterial flora va antibiotiklarga chidamlilik xususiyatlarini
hisobga olish zarur. Keyingi yillarda antibiotiklarga chidamli mikroorganizmlar
sonining ortib borishi jiddiy muammo bo'lib, davolash samaradorligini
pasaytiradi. Davolashning eng samarali strategiyalari kompleks yondashuvni o'z
ichiga oladi, jumladan, antibiotikoterapiya, burun bo'shlig'ini yuvish,
kortikosteroidlar va jarrohlik aralashuvi [9].
Zamonaviy adabiyotlarda surunkali bakterial rinosinusitning o'ziga xos
kechishiga ta'sir etuvchi yangi omillar aniqlangan. Masalan, bakterial biofilmlar
hosil bo'lishi antibiotiklarga chidamlilik oshishiga va kasallikning surunkali
kechishiga olib keladi. Biofilmlar hosil bo'lishiga qarshi strategiyalar, jumladan,
maxsus antiseptik preparatlar va fizioterapevtik usullar qo'llanilishi mumkin
[6].
Surunkali bakterial rinosinusitni davolashda jarrohlik aralashuvining roli
alohida ahamiyatga ega. Endoskopik sinusojarrohlik kasallikning terapevtik
davolashga chidamli holatlarda eng samarali usul hisoblanadi. Zamonaviy
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
73
jarrohlik texnologiyalari, jumladan, navigatsion tizimlar, yuqori aniqlikdagi
asboblar va minimal invaziv texnikalar jarrohlik aralashuvining samaradorligini
oshiradi va asoratlar xavfini kamaytiradi [10].
Xulosa.
Surunkali bakterial rinosinusit murakkab ko'p omilli kasallik bo'lib,
uning klinik kechishi bakterial qo'zg'atuvchilar xususiyatlari, anatomik omillar,
immunitet holati va boshqa ko'plab faktorlarga bog'liq. Adabiyotlar tahlili shuni
ko'rsatadiki, kasallik tashxisi va davolashiga kompleks yondashuv zarur bo'lib, u
o'z ichiga diagnostik tadbirlar majmuasini (endoskopiya, kompyuter
tomografiyasi, bakteriologik tekshiruv), shuningdek, turli davolash usullarini
qamrab olishi kerak.
Surunkali bakterial rinosinusitning klinik kechishining o'ziga xos
xususiyatlarini tushunish kasallikning kechishini prognozlash va davolash
samaradorligini oshirishga yordam beradi. Surunkali bakterial rinosinusitning
o'ziga xos kechishida biofilmlar hosil bo'lishi, antibiotiklarga chidamlilik, allergik
reaksiyalar va immunitet tizimi buzilishlari muhim o'rin tutadi.
Adabiyotlar tahlili:
1.
Fokkens WJ, Lund VJ, Hopkins C, et al. European Position Paper on
Rhinosinusitis and Nasal Polyps 2020. Rhinology. 2020;58(S29):1-464.
2.
Xasanov AA, Xaydarova GS. Surunkali rinosinusit bilan og'rigan
bemorlarda tashxislash va davolash usullarini takomillashtirish. O'zbekiston
tibbiyot jurnali. 2018;3:45-49.
3.
Orlandi RR, Kingdom TT, Hwang PH, et al. International Consensus
Statement on Allergy and Rhinology: Rhinosinusitis. Int Forum Allergy Rhinol.
2016;6
4.
Mahdavinia M, Suh LA, Carter RG, et al. Increased noneosinophilic nasal
polyps in chronic rhinosinusitis in US second-generation Asians suggest genetic
regulation of eosinophilia. J Allergy Clin Immunol. 2015;135(2):576-579.
5.
Rosenfeld RM, Piccirillo JF, Chandrasekhar SS, et al. Clinical practice
guideline (update): adult sinusitis. Otolaryngol Head Neck Surg. 2015;152(2
Suppl)
6.
Fastenberg JH, Hsueh WD, Mustafa A, et al. Biofilms in chronic
rhinosinusitis: Pathophysiology and therapeutic strategies. World J
Otorhinolaryngol Head Neck Surg. 2016;2(4):219-229.
7.
Ishmuhammedov EA, Khasanov US. Surunkali rhinosinusitni davolashda
zamonaviy yondashuvlar. Tibbiyotda yangi kun. 2020;2(30):98-102.
8.
Hamilos DL. Chronic rhinosinusitis: Epidemiology and medical
management. J Allergy Clin Immunol. 2011;128(4):693-707.
MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
74
9.
Head K, Chong LY, Piromchai P, et al. Systemic and topical antibiotics for
chronic rhinosinusitis. Cochrane Database Syst Rev. 2016;4
10.
Vlastarakos PV, Fetta M, Segas JV, et al. Functional endoscopic sinus
surgery improves sinus-related symptoms and quality of life in children with
chronic rhinosinusitis: a systematic analysis and meta-analysis of published
interventional studies. Clin Pediatr (Phila). 2013;52(12):1091-1097.
