Zaman kelbeti shayir dóretiwshiliginde sáwleleniwi

CC BY f
251-253
0
0
Поделиться
Турсинмуратова, А. (2023). Zaman kelbeti shayir dóretiwshiliginde sáwleleniwi . Ренессанс в парадигме новаций образования и технологий в XXI веке, 1(1), 251–253. https://doi.org/10.47689/XXIA-TTIPR-vol1-iss1-pp251-253
Crossref
Сrossref
Scopus
Scopus

Аннотация

I.Yusupovtıń óziniń ómiriniń aqırǵı jıllarında shıǵarǵan bir qosıqlar toplamın «Hár kimniń óz zamanı bar» dep ataǵan edi. Bunda úlken máni bar. Shayır óz ómiriniń, óz zamanınıń keshegisine, búgingisine hám ertengisine házirgi kúnniń biyiginen qaraydı hám olarǵa ádep-ikramlılıq poziciyasınan baha beriwge umtıladı. Sebebi shayırdıń túsiniginshe adam hám jámiyettiń, adam hám zamannıń qarım qatnasında ádep-ikramlıq, ulıwma insanıylıq qádiriyatlar ústemlik etpese, onda eki taman ushın da bunıń áhimiyeti jaqsılıqqa ákelmeydi. Bul, álbette, jámiyetlik rawajlanıwdıń tubalanıwǵa baǵıt alıwına, al adamlardıń paziyletiniń sayızlanıwına bet burıwına alıp keledi.

Похожие статьи


background image

XXI CENTURY RENAISSANCE IN THE PARADIGM OF SCIENCE,

EDUCATION AND TECHNOLOGY INNOVATIONS

251

ZAMAN KELBETI SHAYIR DÓRETIWSHILIGINDE SÁWLELENIWI

Tursinmuratova A.

Nókis, Ózbekstan

Berdaq atindagı Qaraqalpaq Mamleketlik universiteti erkin izleniwshisi

e-mail:

tursinmuratovaaysha@gmail.com

+998999508740

I.Yusupovtıń óziniń ómiriniń aqırǵı jıllarında shıǵarǵan bir qosıqlar toplamın «Hár

kimniń óz zamanı bar» dep ataǵan edi. Bunda úlken máni bar. Shayır óz ómiriniń, óz
zamanınıń keshegisine, búgingisine hám ertengisine házirgi kúnniń biyiginen qaraydı
hám olarǵa ádep-ikramlılıq poziciyasınan baha beriwge umtıladı. Sebebi shayırdıń
túsiniginshe adam hám jámiyettiń, adam hám zamannıń qarım-qatnasında ádep-ikramlıq,
ulıwma insanıylıq qádiriyatlar ústemlik etpese, onda eki taman ushın da bunıń áhimiyeti
jaqsılıqqa ákelmeydi. Bul, álbette, jámiyetlik rawajlanıwdıń tubalanıwǵa baǵıt alıwına, al
adamlardıń paziyletiniń sayızlanıwına bet burıwına alıp keledi. Onı shayırdıń tómendegi
qatarlarınan ayqın sezemiz:

Qızıl ideologiya qarazlarına,
Suw quyıp, jel berip, jaǵınsa kimler,
Zer muhaba qaplap kitaplarına,
Berdi olarǵa dańq hám biyik minber.

Jalǵanshılıq ústin edi shınında,
Júzegóyler júrdi saltanat qurıp.
Al sen shınlıq sózdi hár jazǵanıńda,
Seni sharǵa qıldı tóbeńnen urıp…

Zaman oń aylandı,qudayǵa shúkir,
Jalǵan uyqasıqlar uyqaspay qaldı,
Haqıyqatlıq ushın baslandı dáwir,
Xalıq óz táǵdirin qolına aldı…

(«Shayır»)


Kórip turǵanımızday, keshegi «eń taza, eń ilgeri» qızıl ideologiya súrgen zamanda

jaǵımpazlar, júzegóyler, aldawshılar dańqqa, saltanatqa bólendi, al haqıyqatlıqtı, shınlıqtı
jazǵanlar boyların tiklep júre almadı. Al qızıl ideologiyaǵa tiykarlanǵan qızıl imperiyanıń
táǵdiri hámmege málim. Sonıń ushın da shayırdıń hámmeniń awızında qanatlı sózge–
aforizmge aynalıp ketken eki qatar qosıǵında tereń flosofiyalıq máni bar:


Adamlar jaratar zaman degendi,
Zamanlar jaratar adam degendi

(«Dialektika»)


Qosıqtı biykardan-biykarǵa «Dialektika» dep atamaǵan. Dialektika sóziniń túp

mánisi dialog, tartıs., disput degen eken. Usı kózqarastan kelip shıǵıp, shayırdıń óz


background image

XXI CENTURY RENAISSANCE IN THE PARADIGM OF SCIENCE,

EDUCATION AND TECHNOLOGY INNOVATIONS

252

dáwiri-zamanı menen dialogına qurılǵan qosıǵına dıqqat qoysaq, joqarıda aytılǵan
pikirler taǵı da tereńlesip konkret kóriniske iye boladı:


Dáwir, ayıplaysań meni nege sen?
Biz-axmaq, ózińdi aqıllı bilip.
«Keshe qátelestiń»,-dep búgin sógeseń,
Jazalaysań hám de ústimnen kúlip,

Óytip shetke alma búgin ózińdi,
Ózińǵoy «olay ayt», «bılay ayt» degen.
Sóyleymen dep júrip seniń sózińdi,
Seniń qáteń menen qátelesippen.

(«Dáwir, ayıplaysań meni nege sen?»)


Demek, adamnıń isine zaman juwapker, zamannıń isine adam juwapker. Bul

juwapkershilik eki tárep ushın da ádep-ikramlılıq májbúriyatı. Mine usı májbúriyat qaysı
taman tárepinen orınlanbay qalsa da, eki táreptiń arasındaǵı qatnastıń keskinlesiwine alıp
keledi. Onda joqarıdaǵıday awır dialoglar keshedi. Eger bul májbúriyatlar umıtılmay
basshılıqqa alınsa, qayshılıqlar azayıp baradı hám joqarıdaǵıday dialoglarǵa orın
qalmaydı. Solay etip, adam hám zaman qatnasları bir-birine úylesimli bolıwǵa
umtılǵanda ǵana olardıń eń jaqsı paziyletleri júzege shıǵıwǵa jol ashıladı. Bul eki tárep
ushın da iymannandur, yaǵnıy eki tárep ushın da iygilikli paziyletlerden esaplanadı.
Sonlıqtan I.Yusupovtıń «Hár kimniń óz zamanı bar» degen uǵımın «zamanıń menen ayaq
qosıp juriwge umtıl, onıń menen hámnápes, hámdárt bol» degeni dep túsinsek boladı.
Shayırdıń «Hár kimniń óz zamanı bar» qosıǵı mine usıǵan juwap. Shayır zaman menen
adamnıń til tabısıwlarınıń úlgisin tábiyat qubılıslarında kóredi:


Gulshanlarda gúl ashılmas,
Gúl máwsimi kelmegenshe.
Awıl-eller abat bolmas,
Diyqan jılın bermegenshe.
Hár máwsimniń bar óz gúli,
Hár gúldiń óz jamalı bar.
Hár pasıldıń óz mezgili,
Hár kimniń óz zamanı bar.

(«Hár kimniń óz zamanı bar»)


Shayır bul jerde tábiyattıń gózzallıqqa aynalǵan jaqsı paziyletleriniń saǵası tábiyat

qubılıslarınıń qatań bir tártipke, intizamlıqqa boysınǵanlıqtan dep uqtıradı. Tap sonday
adam hám zaman belgili nızamlıqqa súyenip is kórse, onda adamnıń rawajlanıwı ushın
da, zamannıń rawajlanıwı ushın da qolaylı sháriyat óz-gezegi, máwsimi menen payda
boladı, dep uqtıradı shayır.

Qosıqtıń dawamında shayır kompyuter zamanı kelgenin aytıp, kóp talantlı jaslar,

isbilermenler ushın «óz zamanı kelse kerek» deydi. Olardıń ilim, talant, aqıl, inta, miynet


background image

XXI CENTURY RENAISSANCE IN THE PARADIGM OF SCIENCE,

EDUCATION AND TECHNOLOGY INNOVATIONS

253

arqasında óz zamanı menen úylesim tawıp, úlken dańq, abırayǵa erisip, óz watanın
dúnyaǵa tanıtqanın úlken kóterińkilik penen jırlaydı.

I.Yusupov naǵız dialektik shayır. Ol ómir qubılısların bir tárepleme qabıllaw

menen, jırlaw menen sheklenbeydi, oǵan onıń hámme tárepi qızıq, hátte unamsız
tárepleride bolsa da. Sonıń ushın shayır, eger adam ózine kelgen dáwrannıń qádirine
jetpey, ayaq alısın buzıp alsa, onda insanıylıq paziyletleri tubalap qalatuǵın eskertedi:


Óz zamanıń- ol da dáwran,
Ómirińe bir keledi.
Dańq, maqtawǵa bolsań alań,
Bulaq suwı irkiledi.

(«Hár kimniń óz zamanı bar»)


Shayır qansha mashaqatlar, tosıqlar bolmasın, zaman menen adamnıń jaqsılıq

taman ózgerip baratuǵınına isenedi. «Ómir ózgerisler menen órlegen»-deydi shayır.

PAYDALANÍLǴAN ÁDEBIYATLAR:

1. Yusupov.I. Zaman aǵımı. -Nókis, 1966.
2. Yusupov.I. Shayırlıq haqqında shamalı sóz. Alǵı sóz. Zaman aǵımı.- Nókis, 1968.
3. Yusupov.I. Dáwir samalları. -Nókis, 1982.
4. Yusupov. I. Juldızı bálent shayır. Alǵı sóz. R.Gamzatov Taw juldızı. -Nókis, 1984.
5. Yusupov. I. Júreklerge jol izlep… Alǵı sóz. Yusupov. I. Tańlawlı shıǵarmalarınıń eki
tomlıǵı. -Nókis, 1992.
6.

Nizamaddinovna

S.A.

VERBALISATION

OF

THE

CONCEPT

“MUHABBAT”(LOVE) IN THE WORKS OF KARAKALPAK POET AJINIYAZ
QOSIBAY ULY //

湖南大学学

(

自然科学版

). – 2022. – Т. 49. – №. 07.

7. Nizamaddinovna S.A. Verbalization of the concept “love/muhabbat” in the proverbs of
English and Karakalpak languages //METHODS. – 2022. – Т. 3. – С. 30.
8. Atashova F.D., Seytniyazova G. M. DEVELOPING COMMUNICATIVE
COMPETENCE

OF

ESP

LEARNERS

ESP

ЎҚУВЧИЛАРИНИНГ

КОММУНИКАТИВ

КОМПЕТЕНЦИЯСИНИ

РИВОЖЛАНТИРИШ

//Mental

Enlightenment Scientific-Methodological Journal. – 2022. – Т. 2022. – №. 2. – С. 38-50.
9. Atashova F.D., Konisov G. U. THE CONCEPT OF COMPETENCE APPROACH IN
TEACHING

A

FOREIGN

LANGUAGE

ЧЕТ

ТИЛИНИ

ЎҚИТИШДА

КОМПЕТЕНЦИЯ ЁНДАШУВИ ТУШУНЧАСИ //Mental Enlightenment Scientific-
Methodological Journal. – 2022. – Т. 2022. – №. 2. – С. 24-37.
10. Feruza A., Dilbar P., Firuza D. CENTRAL ASIAN JOURNAL OF THEORETICAL
AND APPLIED SCIENCES. – 2021.

Библиографические ссылки

Yusupov.I. Zaman aǵımı. -Nókis, 1966.

Yusupov.I. Shayırlıq haqqında shamalı sóz. Alǵı sóz. Zaman aǵımı.- Nókis, 1968.

Yusupov.I. Dáwir samalları. -Nókis, 1982.

Yusupov. I. Juldızı bálent shayır. Alǵı sóz. R.Gamzatov Taw juldızı. -Nókis, 1984.

Yusupov. I. Júreklerge jol izlep… Alǵı sóz. Yusupov. I. Tańlawlı shıǵarmalarınıń eki tomlıǵı. -Nókis, 1992.

Nizamaddinovna S.A. VERBALISATION OF THE CONCEPT “MUHABBAT”(LOVE) IN THE WORKS OF KARAKALPAK POET AJINIYAZ QOSIBAY ULY //湖南大学学报 (自然科学版). – 2022. – Т. 49. – №. 07.

Nizamaddinovna S.A. Verbalization of the concept “love/muhabbat” in the proverbs of English and Karakalpak languages //METHODS. – 2022. – Т. 3. – С. 30.

Atashova F.D., Seytniyazova G. M. DEVELOPING COMMUNICATIVE COMPETENCE OF ESP LEARNERS ESP ЎҚУВЧИЛАРИНИНГ КОММУНИКАТИВ КОМПЕТЕНЦИЯСИНИ РИВОЖЛАНТИРИШ //Mental Enlightenment Scientific-Methodological Journal. – 2022. – Т. 2022. – №. 2. – С. 38-50.

Atashova F.D., Konisov G. U. THE CONCEPT OF COMPETENCE APPROACH IN TEACHING A FOREIGN LANGUAGE ЧЕТ ТИЛИНИ ЎҚИТИШДА КОМПЕТЕНЦИЯ ЁНДАШУВИ ТУШУНЧАСИ //Mental Enlightenment Scientific-Methodological Journal. – 2022. – Т. 2022. №. 2. – С. 24-37.

Feruza A., Dilbar P., Firuza D. CENTRAL ASIAN JOURNAL OF THEORETICAL AND APPLIED SCIENCES. – 2021.

inLibrary — это научная электронная библиотека inConference - научно-практические конференции inScience - Журнал Общество и инновации UACD - Антикоррупционный дайджест Узбекистана UZDA - Ассоциации стоматологов Узбекистана АСТ - Архитектура, строительство, транспорт Open Journal System - Престиж вашего журнала в международных базах данных inDesigner - Разработка сайта - создание сайтов под ключ в веб студии Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil - ilmiy elektron jurnali yuridik va jismoniy shaxslarning in-Academy - Innovative Academy RSC MENC LEGIS - Адвокатское бюро SPORT-SCIENCE - Актуальные проблемы спортивной науки GLOTEC - Внедрение цифровых технологий в организации MuviPoisk - Смотрите фильмы онлайн, большая коллекция, новинки кинопроката Megatorg - Доска объявлений Megatorg.net: сайт бесплатных частных объявлений Skinormil - Космецевтика активного действия Pils - Мультибрендовый онлайн шоп METAMED - Фармацевтическая компания с полным спектром услуг Dexaflu - от симптомов гриппа и простуды SMARTY - Увеличение продаж вашей компании ELECARS - Электромобили в Ташкенте, Узбекистане CHINA MOTORS - Купи автомобиль своей мечты! PROKAT24 - Прокат и аренда строительных инструментов