45
ENERGETIK ICHIMLIKLARNING SALBIY OQIBATLARI
Toxirova M. O., 420 - guruh,Tibbiy profilaktika ishi, FJSTI
Ilmiy rahbar: Teshaboyev U.A. Ovqatlanish, bolalar va o ‘smirlar gigiyenasi
kafedrasi assistenti
Dolzarbligi.
18 gacha bo'lgan yosh guruhlari o'rtasida energetik ichimliklarga ruju
qo'yilishi
Material va metodlar.
Hozirgi kunda inson salomatligiga salbiy ta'sir ko'rsatuvchi
energetik ichimliklar iste'moli oshgan.Amerikada ayrim yosh guruhlari uchun
multivitaminlardan keyin ikkinchi o'rinda turadi. 12-17 yoshli bolalarning 30%dan ortig'i
energetik ichimliklar iste'mol qiladi.Katta yosh guruhlarida bu ko'rsatkich yuqori.Ko'pgina
energetik ichimliklar tarkibi kofein , taurin, ginsen, guarana, karnitin kabi moddalar mavjud.
Shuning uchun Amerika Pediatriya Akademiyasi har qanday bola yoki o'smirlarga uni iste'mol
qilishni taqiqlaydi. Ammo, barcha supermarketlarning yo'laklarini enrgetik ichimliklar to'liq
egallaydi.2021-2028 -yillar oralig'ida sotuv 7%ga o'sishi kutilmoqda.Bu esa butun jahon bo'ylab
yurak qon-tomir,asab tizimi, jigar,buyurak kasalliklari , suvsizlanish kabi kasalliklarni ham
oshishi mumkin.
Yurak qon-tomir sistemasiga ta'siri- energetik ichimliklarni uzoq muddat qabul qilish
qon tomirlani endotelial funksiyasini kamaytirishga va trombositlar agregatsiyasini kuchaytirishi
natijada tromb hosil bo'ladi . Tetiklantiruvchi ichimliklar hatto yoshlarga ham zarar yetkazishi
mumkin. Masalan, 14 va 16 yoshli ikki sog‘lom yigitda atriyal fibrilatsiya holati kuzatilgan.
O‘tkir holatlardan tashqari, energetik ichimliklar ham uzoq muddatda yurakka zarar
yetkazishi mumkin. Olimlar tetiklantiruvchi ichimliklarni iste’mol qilish qon tomirlari endotelial
funksiyasini kamaytirishi va trombotsitlar agregatsiyasini rag‘batlantirishi mumkinligini
aniqladi. Uzoq muddat ichilsa, qonda tromb paydo bo‘lish xavfini oshiradi.
Asab tizimiga ta'siri- asosan insonlar tetiklashish uchun ichimlik ichishadi. Tarkibidagi
kofein 200mgdan ortiq bu uyqusizlik, mushaklar titrashi,bezovtalik ,surunkali bosh og'rishi,
qaramlikka sabab bo'ladi.Invitro tadqiqotlar shuni ko'rsatdiki, kofein, taurin va guarana
kombinatsiyasi inson neyronal hujayralarida superoksid dismutaza va katalaza faolligini
kamaytirish orqali apoptozni kuchaytirishi mumkin.
Ovqat hazm qilish sistemasidagi-energetik ichimliklar tarkibini 21-34 gr bo'lgan
katta miqdorda shakarni tashkil qiladi. Ko'p miqdorda iste'mol qilish semirish va ikkinchi toifa
diabetni keltirib chiqaradi.Bundan tashqari energetik ichimliklardagi yuqori miqdordagi shakar
ichak bakteriyalari faolligini xilma -xilligini kamaytiradi bu esa metabolitik kasalliklar xavfini
oshiradi.Kofeinni ko'p iste'mol qilish insulin ishlab chiqarilishini pasaytiradi.
Natijalar.
Statistik ma'lumotlarga ko'ra so'nggi yillarda energetik ichimliklar sababli
bemorlarning 47.7% yurak ,13.9%oshqozon ichak tizimi, 25.7 %nevrologik,8.1%buyurak, 2,1
% ginekologik, 2.3 %dermatologik kasalliklardan aziyat kechib kelmoqda. Jahonda o‘rganilgan
ma’lumotlarning ko‘rsatishicha, “energetik”larni iste’mol qilish bozori yiliga 13- 15%ga
kengayib bormoqda. Asosiy iste’molchilar 18-35 yoshdagilardir. Rossiyada esa hatto 12 yoshdan
boshlab energetik ichimliklarni iste’mol qila boshlashadi.
Xulosa.
Har kuni enrgetik ichimliklar iste'mol qilishni o'rniga energiyani
yaxshilashni boshqa usullarini yaxshilashga e'tibor qaratishni tavsiya qilinadi. Masalan uyqini
optimallashtirish, tanani kun bo'yi harakatlantirish, namlantirish,jismoniy va ruhiy
farovonligingizni qo'llab quvatlaydigan ovqatlarni iste'mol qilish.
46
Аdabiyotlar ro'yxati:
1.
Хамроева, Юлдуз, and Б. Т. Бузруков. "Cравнительная оценка передне-задней оси глаз у
детей с односторонней врожденной катарактой, врожденной глаукомой и нормой в
возрастном аспекте." in Library 4.4 (2014): 4-6.
2.
Каримова, Д. Б., et al. "Клинико-хирургические особенности миопического глаза у детей
при врожденных катарактах." Российская детская офтальмология 2 (2020): 16-19.
3.
Babadzhanova, L. D., Makhmudova, D. T., kizi Dusmukhamedova, A. M., & Kalankhadzayeva,
D. B. (2021). СМЕШАННАЯ ФОРМА КОСОГЛАЗИЯ У ДЕТЕЙ. JOURNAL OF
BIOMEDICINE AND PRACTICE, 6(1).
4.
Khamraeva, L. S., L. Yu Bobokha, and L. A. Katargina. "Eye hydrodynamics indicators in
children with congenital cataract, aphakia and pseudophakia. Russian Ophthalmological
Journal. 2021; 14 (1): 65-68." Russ.) https://doi. org/10.21516/2072-0076-2021-14-1-65-68
(2021).
5.
Кариев, Абдуфаррух Варисович, Батир Тулкунович Бузруков, and Гули Уктамовна
Болтаева. "Некоторые вопросы имплантации интраокулярных линз в лечении катаракты
у детей." Вестник российских университетов. Математика 21.4 (2016): 1564-1568.
6.
Zakirhodjaeva, D. A., Buzrukov, B. T., Toshpulatova, A. Z., & Jalilov, S. S. (2019).
TRAUMATIC CATARACT AT CHILDREN: CLINIC AND SURGICAL TREATMENT.
Central Asian Journal of Pediatrics, 2(1), 143-6.
7.
Абдуллаева, Д. (2024). Features of visual changes in children with epilepsy, in Library, 2(2).
извлечено от https://inlibrary.uz/index.php/archive/article/view/46774
