129
O
’
PKA RAKINING SIMPTOMLARI VA ONKOLOGIK ASPEKTLARI
Solijonov J. S., 202A guruh, Pediatriya, stomatologiya, xalq tabobati va
tibbiy pedagogika fakulteti, Stomatologiya yo’nalishi Toshkent Tibbiyot
Akademiyasi
Dolzarbligi
. Dunyo boʻylab oʻpka saratoni saratonlarning eng koʻp tarqalgan turi hisoblanib
saratondan vujudga keladigan oʻlimlarning asosiy qismi shu oʻpka saratonoiga toʻgʻri keladi.
2020-yilda 2,2 millionta yangi holat aniqlangan va 1,8 million nafar odam oʻpka saratonidan
vafot etgan, bu barcha saraton tufayli oʻlimlarining 18 foizini tashkil qiladi. Oʻpka saratonidan
oʻlim soni 2035-yilga kelib yiliga qariyb 3 million nafarga yetishi kutilmoqda. Oʻpka saratoni
bilan kasallanish geografiya va jinsga qarab keskin farq qiladi, eng yuqori koʻrsatkichlar
Mikroneziya, Polineziya, Yevropa, Osiyo va Shimoliy Amerikada; eng past koʻrsatkichlar
Afrika va Markaziy Amerikaga tegishli. Global miqyosda erkaklarning taxminan 8% va
ayollarning 6% hayotlari davomida oʻpka saratoniga chalinishadi. Biroq, erkaklar va ayollardagi
oʻpka saratoni holatlarining nisbati geografiyaga qarab keskin farq qiladi.
Izlanish maqsadi.
Oʻpka rakining simptomlari va asosiy onkologik aspektlarini o’rganish.
Natijalar va muhokamalar.
Oʻpka raki gistologik tuzulishi jihatidan ham juda har xil bo’ladi,
gistologik tuzilishiga qarab yassi hujayraki rak adenokarsinomasi, mayda hujayrali, dumaloq
hujayrali va aralash rak tafovut etadi. O’pkada turli xillarda rak paydo bo’lishi hozir genlarning
zararlanishiga bog’liq bo’lib, shu genlarning zararlanishi natijasida bronxlar epiteliysi o’sma
hujayralariga aylanib boradi. Genlar o’zgarishining ko’payib borishi onkogen hujayralar va
o’sma supressor genlariga ta’sir ko’rsatadi deb tahmin qilinadi. Mayda hujayrali rak bir qancha
onkogenlar, jumladan L-myc, N-myc onkogenlarning o’zgarishi va raf genning mutatsiyaga
uchrashi bilan tariflanadi. Bundan tashqari o'smalar supressor genlari - r53 va Rb ning
mutatsiyaga uchrab, faolligi yo golib golishi ham xarakterlidir. Jumladan mayda hujayrali o'pka
rakida 3 xromasomaning mana shu supressor genlar joylashgan gisqa yelkasida kuzatiladi. Yassi
hujayrali o'pka rakida o'sish omili reseptorlarining ancha jonli ekspressiyasi kuzatiladiki, bu
narsa rakning kelib chigishida shu polipeptidlaming roli bor degan xayolga olib keladi.
Adenokarsinomalaming paydo bolishi K-ras genning mutatsiyaga uchrashiga bog' liq. O'pka raki
paydo bo'lishining eng katta xavfi chekish ekanligi hozir aniglangan, statistika, klinika va tajriba
ma'lumotlari shundan darak beradi. Statistikaga garaganda, ashaddiy kashandalarda uchraydigan
o'pka raki va ular chekib tugatgan sigaretalar soni o'rtasida bevosita bog lanish bor. Ko'p yillar
davomida kuniga 40 tagacha sigaret chekadigan kashandalarda o'pka raki paydo bo'lish ehtimoli
20 baravar ko proq bo'ladi. Bunday kashandalaming 80 foizida opka raki paydo bo'ladi. Sigareta
tutuni chekmaydigan odamlarga ham juda zararlidir.
Xulosa.
Oʻpka rakining onkologiyada dolzarbligi, patologik anatomiyasi hamda kasallik davrida
yuzaga keladigan simptomlarning onkologik asoslarini o’rganish, kasallikni erta aniqlash va
patomorfologik holatiga ko’ra to’g’ri davo choralarini tanlash imkonini beradi.
Аdabiyotlar ro'yxati:
1.
Мирюсупова, Г. Ф., Г. А. Хакимов, and Н. Р. Шаюсупов. "Клинические характеристики
HeR2-позитивного рака молочной железы."
Вопросы онкологии
63.4 (2017): 657-659.
2.
Мирюсупова, Г. Ф., Г. А. Хакимов, and Н. Р. Шаюсупов. "Возрастные особенности
молекулярнобиологических подтипов рака молочной железы в республике Узбекистан."
Вопросы онкологии
64.2 (2018): 196-199.
3.
Хакимов, Г. А., et al. "Клинический случай гигантской экстрагастроинтестинальной
опухоли забрюшинного пространства и обзор литературы."
Медицинский алфавит
17
(2024): 38-42.
130
4.
Bazarov, N. I., Kobilov, J. A., Mazhabov, J. M., Khakimov, G. A., Saydahmadov, S. B.,
Yulchiev, R. I., & Shukurov, F. I. (2023). Some aspects of the clinic, diagnostics and
effectiveness of the treatment of solitary and primary multiple tumors of the nose skin and
nosolabial folding (SPMTNSNF).
Health care of Tajikistan
, (1), 5-12.
5.
Хакимова, Г. Г., et al. "КОМПЛЕКСНАЯ ОЦЕНКА СИСТЕМНОГО И ЛОКАЛЬНОГО
ИММУНИТЕТА, ФАКТОРОВ ВОСПАЛЕНИЯ И КЛИНИЧЕСКИХ ПОКАЗАТЕЛЕЙ У
БОЛЬНЫХ РАКОМ ЖЕЛУДКА."
Злокачественные опухоли
10.4 (2020): 5-15.
6.
Khakimova, G. G., et al. "The Role of the Intestinal Microbiome in the Immunotherapy of Colon
Cancer."
Malignant tumours
9.2 (2019): 5-11.
7.
Хакимов, Г. А., Х. И. Джуманиезов, and Г. Г. Хакимова. "Наблюдение первичного рака
двенадцатиперстной кишки. Случай из практики."
Фарматека
27.11 (2020): 59-63.
8.
Хакимова, Г. Г., Ф. С. Исламов, and Г. А. Хакимов. "Уникальный случай лечения метастаза
рака толстой кишки. Случай из практики."
Фарматека
27.11 (2020): 77-80.
9.
Рябчиков, Д. А., Чулкова, С. В., Талипов, О. А., Воротников, И. К., Казаков, А. М.,
Осипова, А. А., & Бердова, Ф. К. (2020). Результаты анализа метилирования генов
микроРНК в различных подтипах рака молочной железы.
Онкогинекология
, (3), 4-14.
10.
Талипов, Орифжон Абсаматиллаевич, et al. "Анализ метилирования генов микроРНК при
раке молочной железы."
Белые ночи 2020
. 2020.
11.
Жуманиёзов, Хасанбек Илхомбаевич, and Хурсанд Равшанбекович Рузметов.
"Услублараро еки нейтрал фразеологизмлар."
Молодой ученый
24 (2019): 537-539.
12.
Казанцев, А. П., Жуманиёзов, Х. И., Керимов, П. А., Рубанская, М. В., Рубанский, М. А.,
Капкова, О. А., ... & Хакимов, Г. А. (2019). Результаты лечения рабдомиосаркомы
мочеполовой системы у детей. Собственный 15-летний опыт.
Онкоурология
, (2), 107-117.
