«Актуальные проблемы обучения социально
-
гуманитарных наук в медицинском образовании»
Международная научно
-
практическая онлайн конференция
559
munosabatiga muvofiq holda
o‘
zgartirishiga y
o‘
naltirilgan faollik darajasini
diagnostika qilish shu kundagi eng muhim masalalardan biri hisoblanadi.
XULOSA
1. Ekologik muammolar va ularning insoniyat hayotiga ta
’
siri masalalari,
ekologik ta
’
limning psixologik negizlari, tabiat va jamiyat
o‘
zaro
munosabatlarining real darajasini psixologik tadqiqotlar predmeti sifatida
o‘
rganilishiga yetarlicha e
’
tibor qaratilmaganligi ma
’
lum b
o‘
ldi.
2. Ekologik muammolar har bir xududda har xil b
o‘
lgani bilan inson
psixologiyasiga, psixofiziologiyasiga bir xil ta
’
sirini k
o‘
rsatadi, ammo joylashish
xududlarning dialektikasi va mentaliteti madaniyati, ulardagi shakllangan
ekologik ong orqali atrof-muhitga b
o‘
lgan munosabatlarida
o‘
ziga xos
xususiyatlarini farqlash mumkin.
3. Aksariyat tadqiqotlarda ekologik ta
’
lim va tarbiya faqatgina pedagogik
vazifa sifatida qaralib kelingan, bugungi kundagi ekologik tanglik masalasi
kengroq psixologik nuqtai nazardan yondashishni ham talab qiladi.
Bu borada respublikamiz hududidagi keskin ekologik sharoitlarni hisobga
olgan holda psixolog olimlarning yaqindan yondashib ilmiy tadqiqot ishlarini olib
borishlari va zarur b
o‘
lgan ekopsixologik chora-tadbirlarni, dasturlarni, ilmiy
ommabop metodik tavsiyalarini joriy etishi maqsadga muvofiqdir. Xulosa etib
aytganimizda, ekologik ongni shakllantirish ekologik ta
’
lim tizimi doirasida
shakllanadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR R
O‘
YXATI:
1.
Avlaev, O. U., & Mamatkulova, Z. G. (2019). The interpersonal relationship
of the dynamic components of social intelligence of students. Science and
education today, (12 (47).
2.
Абрамова Г.С. Возрастная психология. Учебник для студентов вузов.
–
Изд., 6
-
е., перераб. и доп..
-
М.: Академический Проект, 2001.
-
704 с.
3.
Абу Али ибн Сино. Тиб қонунлари. Уч жилдлик сайланма.
-
Тошкент:
Фан, 1994.
-
453б
4.
Султанова Г.А Комплексные экскурсий как средство экологического
воспитания младших школьников. Дисс...канд.пед.наук.
-
Т.: ТГПИ, 1995.
5.
Дерябо С.Д., Ясвин В.А. Экологическая педагогика и психология. –
Ростов
-
на
-
Дону: Феникс, 1996. –
483 с.
6.
Дерябо С.Д., Ясвин В.А. Методологические проблемы становления и
развития экологической психологии. //Психологический журнал, Т. 17,
1996, -
№ 6,
-
С. 4
-18.
OʻZBEKISTON HARBIY OLIYGOHLARIDA BOʻLAJAK
OFITSERLARNING INNOVATSION FIKRLASHINI, TEXNOLOGIK
KOMPETENTLIGINI SHAKLLANTIRISH
Yarashev Soli Safarovich
«Актуальные проблемы обучения социально
-
гуманитарных наук в медицинском образовании»
Международная научно
-
практическая онлайн конференция
560
Qurolli kuchlar Harbiy tibbiyot akademiyasi katta
o‘
qituvchisi.
O‘
zbekiston, Toshkent sh.
Annotatsiya:
Maqolada hozirgi Oʻzbekiston harbiy
oliygohlarida texnologik
kompetentlikni rivojlanishi, boʻlajak ofitserlarda pedagogik mahorat shakllanishi
toʻgʻrisida soʻz yuritiladi.
Kalit soʻzlar:
Harbiy, ofitser, pedagogika, texnologik kompetentlik, rivojlantirish
ФОРМИРОВАНИЕ ИННОВАЦИОННОГО МЫШЛЕНИЯ И
ТЕХНОЛОГИЧЕСКОЙ КОМПЕТЕНЦИИ БУДУЩИХ ОФИЦЕРОВ
В ВОЕННЫХ ВУЗАХ УЗБЕКИСТАНА
Ярашев Соли Сафарович
старший преподаватель Военно
-
медицинской академии Вооруженных Сил.
Узбекистан, Ташкент.
Аннотация:
В статье рассматривается развитие технологических
компетенций в военных вузах современного Узбекистана, формирование
педагогических навыков у будущих офицеров.
Ключевые слова:
военный, офицер, педагогика, технологическая
компетентность, развитие.
FORMATION OF INNOVATIVE THINKING AND TECHNOLOGICAL
COMPETENCE OF FUTURE OFFICERS IN MILITARY HIGHER
EDUCATION INSTITUTIONS OF UZBEKISTAN
Yarashev Soli Safarovich
senior lecturer at the Military Medical Academy of the Armed Forces
Uzbekistan, Tashkent sh.
Annotation:
The article examines the development of technological
competencies in military universities of modern Uzbekistan, the formation of
pedagogical skills in future officers.
Key words:
military, officer, pedagogy, technological competence,
development.
KIRISH
Harbiy taʼlim muassasalarida taʼlimning har tomonlama samaradorligini
oshirishda pedagogik texnologiyalardan foydalanish, innovatsion yondoshuvlar
bilan boyitish, har bir soha-
oʻqituvchilarining zamonaviy talablarga javob berishi
kommunikatsiya jarayonida intensiv faoliyatni yuzaga keltiradi, yuqori kuchga
ega boʻlgan ehtiyojni yuksaltiradi [1].
«Актуальные проблемы обучения социально
-
гуманитарных наук в медицинском образовании»
Международная научно
-
практическая онлайн конференция
561
Ishning maqsadi innovatsion yondashuv asosida b
o‘
lajak ofitserlarda
texnologik kompetentlikni rivojlantirishdan iborat.
B
o‘
lajak ofitserlarda shakllantiriladigan texnologik kompetentlikning
siyosiy, pedagogik-psixologik mezonlarini tahlil etish; b
o‘
lajak ofitserlarning
texnologik kompetentligi shakllanishi samaradorligiga ta
’
sir k
o‘
rsatuvchi
omillarni aniqlashtirish; innovatsion yondashuv asosida oliy harbiy ta
’
lim
b
o‘
lajak ofitserlarida texnologik kompetentlikni rivojlantirishning tashkiliy
tintegrallashishilmaviy modeli va algoritmik haritasini ishlab chiqish va
amaliyotga tatbiq etish texnologiyasini takomillashtirish; b
o‘
lajak ofitserlarning
texnologik kompetentliklari shakllanishini baholash va k
o‘
rsatkichlarini aniqlash.
ISHNING USULLARI.
Tadqiqotda ijtimoiy, psixologik va pedagogik adabiyotlardagi mavzuga doir
ma
’
lumotlarni qiyosiy
o‘
rganish hamda tahlil qilish; harbiy
o‘
quv rejalari va
dasturlari, darslik va
o‘
quv-metodik q
o‘
llanmalarni
o‘
rganish; ijtimoiy-pedagogik
(kuzatish, suhbat, anketa, s
o‘
rov, test); harbiy tajriba-sinov; natijalarni
matematik-statistik qayta ishlash va umumlashtirish metodlaridan foydalanildi.
Olingan natijalar muhokamasi quyidagilardan iborat: b
o‘
lajak ofitserlarda
texnologik kompetentlikni rivojlantirish metodikasi “faoliyatga yo‘naltirilgan”,
“ijtimoiy fikrlash”
texnologiyalarini fan talablariga didaktik moslashtirish va
harbiy ta
’
lim jarayonida individual rivojlantiruvchi treninglar majmuini q
o‘
llash
asosida takomillashtirilgan: b
o‘
lajak ofitserlar texnologik kompetentligining
asosiy komponentlari (bilish,
o‘
rganish, amaliy, jismoniy )
o‘
quv-harbiy faoliyat
turlari (psixomotorik, funksional, amaliy) va interfaol ta
’
lim texnologiyalari
darajalariga mos kompetensiyalar tizimi asosida takomillashtirilgan. Harbiy
ta
’
lim b
o‘
lajak ofitserlarida texnologik kompetentlikni rivojlantirishning tashkiliy
tuzilmaviy modelida mash
g‘
ulotlar sifati va ta
’
lim traektoriyalarini ta
’
lim
yondashuviga individuallashtirish asosida takomillashtirilgan b
o‘
lajak
ofitserlarning texnologik kompetentligini shakllanganlik darajalari (
o‘
rganish,
amaliy-operatsional, jismoniy) tashhislash kompetentliligi (tahlil, s
o‘
rovnoma,
topshiriq) va funksiyalarini integrativ muvofiqlashtirish orqali aniqlangan.
Boʻlajak ofitserlarning texnologik kompetentligini takomillashtirishda
quyidagi milliy-
maʼnaviy om
illarning ahamiyatli ekanligi aniqlandi:
–
ijtimoiy faol barkamol shaxs tarbiyasini bosh maqsad qilib qoʻyish, harbiy
taʼlim jarayonining ilmiyligi, tarixiyligi va milliyligiga eʼtibor qaratish;
–
milliy va umuminsoniy maʼnaviy qadriyatlarning uzviyligini taʼminlash,
–
boʻlajak ofitserlarning ijtimoiylashuvi hamda individuallashuvi
jarayonlarini keng rivojlantirish;
–
harbiy taʼlim jarayonini demokratik tamoyillar asosida tashkil qilish,
uning xalqchilligi, erkinligi, ochiqligi (transparentligi), ozodligi, tengligi
tamoyillari asosida tashkil qilishini taʼminlash;
–
harbiy taʼlim jarayonida shaxs takomili uchun zarur harbiy shart
-
sharoitlar va taʼlim
-tarbiya muhitini tashkil qilish;
«Актуальные проблемы обучения социально
-
гуманитарных наук в медицинском образовании»
Международная научно
-
практическая онлайн конференция
562
–
boʻlajak ofitserlarning fuqarolik jamiyati taraqqiyotidagi oʻrni vazifalari
masalalariga ularning eʼtiborini jalb etish;
–
milliy gʻoya va mafkurani tarbiyasining uzviyligi rioya etish, boʻlajak
ofitserlarning mutaxassis sifatida raqobatbardoshlik mezonlarini egallashlariga
koʻmaklashish, milliy oʻ
zlikni anglash, multikulturalizm, madaniyatlar rang-
barangligi tamoyillarining hayotiy jarayonlarda faol qoʻllanilishiga erishish
kabilar. [3].
Boʻlajak ofitserlarda texnologik kompetentlikni shakllantirish –
Oʻzbekiston
Respublikasi xalqida, ayniqsa y
oshlarida Oʻzbekiston Respublikasi bilan faxrlanish
tuygʻusi va mustaqil Vatanini himoya qilish qobiliyatini shakllantirishdir. Siyosiy va
axloqiy tarbiyaning tarkibiy qismi boʻlib, gʻoyaviy
-nazariy asosi
–
Vatan xavfsizligi
uchun fuqarolik burchi va masʼu
liyatini anglab yetishdir. Qurolli kuchlar
akademiyasi oʻqituvchisi texnologik yondashuv asosida boʻlajak ofitserlarni
texnologik kompetentligini shakllantirish uchun, eng avvalo, texnologik
innovatsiyalar toʻgʻrisida tushunchaga ega boʻlishi kerak. Harbiy
sohadagi texnologik
innovatsiyalar Gʻarb davlatlaridagi harbiy bilim yurtlari olimlari tomonidan oʻtgan
asrning 50 yillari oxirlaridan boshlab, mustaqil Oʻzbekistonda esa, keyingi 10 yillikda
maxsus oʻrganila boshlangan.
B
o‘
lajak ofitserlarda:
–
tayyorgarlikdan
o‘
tgan zahira resurslarning mavjudligi;
–
qurolli kuchlarning jangovar shaylik darajasi;
–
davlatning safarbarlik imkoniyatlaridan iborat.
Endilikda yangiliklarni umumiy qoʻllash doirasi ancha kengaydi. Shu
sababli yangi bilimlarga boʻlgan
talab, “yangilik”, “texnologiya”, “texnologik
jarayon”, “texnologik faoliyat” tushunchalari maʼnosini anglashga eʼtibor
kuchaydi. Shu boisdan, oliy harbiy taʼlim muassasalarining “Umumiy harbiy
tayyorgarlik”, “Harbiy psixologiya va pedagogika” va “Harbiy
va boshqaruv
psixologiyasi” fanlarining dasturlari, ishchi oʻquv dasturlari hamda oʻquv
-uslubiy
majmualari, harbiy amaliyot darslari boʻlajak ofitserlarning texnologik
kompetentligini takomillashtirish yuzasidan yangi talqinda, yangi izlanishlar
asosida tahlil etildi va zamonaviy yondashuvlar asosida takomillashtirildi.
Zamonaviy harbiy oʻquv darslarida texnologik kompetentlik faoliyatini
joriy etish
–
innovatsion usulni qoʻllash samaradorligini oshirishga xizmat qiladi.
Innovatsion texnologiyalar harbiy ta
ʼlim jarayoni hamda oʻqituvchi va boʻlajak
ofitserlar faoliyatiga yangilik, oʻzgarishlar kiritish boʻlib, uni amalga oshirishda,
asosan, interfaol uslublardan foydalaniladi [2; 4].
Harbiy meʼyor va qonun qoidalarga urush va tinchlik sharoitida ham, safda
va safdan tashqarida ham, harbiy qism va uning tashkarisida ham rioya etish
shartdir. Tez va shiddat bilan rivojlanayotgan axborot asrida boʻlajak ofitserlar
bilimli, chuqur mushohada va mulohaza asosida qarorlar qabul qilishga qodir,
fanning sir- asrorlar
ini puxta egallagan boʻlishlari shart. Harbiy boʻlajak ofitser
shaxsini har tomonlama rivojlantirishning muhim vositasi sifatida ularda
texnologik kompetentlikni shakllantirish muammosini
oʻrganishga
eʼtibor
kuchayib bormoqda. Bunga quyidagi yoʻnalishl
arni misol kelib keltirish mumkin:
«Актуальные проблемы обучения социально
-
гуманитарных наук в медицинском образовании»
Международная научно
-
практическая онлайн конференция
563
–
ilmiy-texnika taraqqiyoti sharoitida
oʻqitishni
ishlab chiqarish; [4].
–harbiy amaliyoti bilan birlashtirish asosida boʻlajak ofitser shaxsini
shakllantirishning nazariy asoslarini ishlab chiqish;
–
oʻqitishni
ijtimoiy-harbiy faoliyat bilan
bogʻlashning
yaxlit jarayonida
boʻlajak ofitserlarda taʼlim, faoliyati, yoʻnalish tanlashga ongli munosabatini
yanada samarali shakllantirish;
–
oʻqitishning
harbiy faoliyat bilan birligi jarayonining asosiy ziddiyatlari va
ularni xal etish usullarini aniqlash.
Yangicha
fikr, yangi gʻoya, innovatsion yondashuv va tashabbuskorlik –
taraqqiyot garovi
shiori ostida hayot faoliyati xavfsizligini taʼminlashni
takomillashtirish shaxsga
yoʻnaltirilgan taʼlimni joriy etish, harbiy taʼlimda
rasmiyatchilikni bartaraf etish, boʻlajak ofitserlarning harbiy
-jismoniy
imkoniyatlarini rivojlantirish shart-sharoitlarini yaratish, hozirgi zamon
jamiyatining ijtimoiy-siyosiy ehtiyojlarining
boʻlajak ofitserlarning m
ustaqil
harbiy faoliyatiga mosligini taʼminlash bilan izohlanadi.
Zamon talablari asosida xalqaro miqyosda boʻlajak ofitserlarga taʼlim
-
tarbiya berishda harbiy taʼlim fanlari boʻyicha fanlararo bogʻlanish va amaliy
yondashuvni kuchaytirishga qaratilgan umumiy rejada jismonoy intizom, harbiy
texnikaviy texnologiya, tarix, tarbiya fanlarining amaliy jihatlarini umumlashtirib
integratsiyalashni nazarda tutadi. Bu esa boʻlajak ofitserlarning innovatsion
fikrlashini, ularda texnologik kompetentlikning sh
akllanishini taʼminlaydi.
Bizning nazarimizda, innovatsion yondashuv asosida boʻlajak ofitserlarda
texnologik kompetentlikni shakllantirish vazifalari quyidagilar hisoblanadi:
1)
Boʻlajak
ofitserlar qobiliyatlari hamda jamiyat ehtiyojlariga qarab, ularni
har xil harbiy mexnat faoliyati orkali rivojlantirish uchun eng maqbul shart-
sharoitlarni yaratish;
2) davlatlararo harbiy zahiralarning
mustahkamligi sharoitida boʻlajak
ofitserlarni raqobat va xalqaro siyosiy harbiy faoliyatga tayyorlash;
3)
boʻlajak ofitserlarda
axloqiy qadriyatlarni shakllantirish;
4)
boʻlajak ofitserlarni real harbiy faoliyatda harbiy siyosiy
-iqtisodiy
munosabatlarga jalb etish va ularning harbiy oʻquv faoliyatining texnologik
yoʻnalganlig
ini
taʼminlash;
5)
texnologik kompetentlik asosida boʻlajak ofitserlarda shaxsiy sifatlarni
shakllantirish.
XULOSA
Hozirda taʼlim tizimi oldiga tevarak
-
atrofdagi murakkab oʻzgarishlarga
doimiy ravishda moslashishni taʼminlash vazifasi qoʻyilmoqda. Bugung
i kunda
Oʻzbekiston Respublikasida
favqulodda vaziyatlarni oldini olish va bartaraf
etishning yagona davlat tizimi tasarrufidagi kuch va vositalar harakatlarining
taʼminot turlarini yaratish, texnologik rivojlanish davri boʻlmoqda. Harbiy
oliygohlarning vazifasi esa, eng yaxshi texnologik kompetentlik asosida
rivojlangan boʻlajak harbiy ofitserlarni tayyorlashdan iborat.
«Актуальные проблемы обучения социально
-
гуманитарных наук в медицинском образовании»
Международная научно
-
практическая онлайн конференция
564
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Isyanov R.G., Abduraimov Sh.S. Ishlab chiqarish amaliyotining tarkibiy
komponentlari integratsiyasi // Pedagogika. Toshkent, 2015. №5. —
78 B.
2.
Soli S. Yarashev. Theoretical basis of development of technological
competence in future officers 55-60. innovative development of modern science:
theory, methodology, Practice Published: March 25, 2022 | Pages: 01-05. Doi
–
https://doi.org/10.37547/iscrc-intconf19 Chicago USA.
3.
Yarashev S.S. Oʻzbekiston oliy harbiy ta’lim muassasalarida boʻlajak
ofitserlarning harbiy-jismoniy tayyorgarligini rivojlantirish. Uzluksiz ta
’
lim.2023-
1-son.40-43 bet.
4.
Yarashev S.S. Oʻzbekiston oliy harbiy ta’
lim muassasalarida b
o‘
lajak
ofitserlarning texnologik kompetentligini rivojlantirish zaruriyati. Pedagogika.
2023-1-son.102-106 bet.
5.
Yarashev S.S. B
o‘
lajak ofitserlarda texnologik kompetentsyiani
rivojlantirish.
Ме
todik tavsiyanoma. TDPU.
То
shkent-2023.
6.
Yarashev S.S. Oʻzbekiston harbiy oliygohlarida boʻlajak ofitserlarning
innovatsion fikrlashini, texnologik kompetentligini shakllantirish. Xalqaro
jurnal.115-121 bet.
7.
Kurbonova Guzal, Xilola Ruzmetova, Axmamat Jumaev, Soli Yarashev.
Development Of Social Activity In Students Of Higher Educational Institutions.
Journal of Contemporary Issues in Business and Government Vol. 27, No. 1, 2021
P-ISSN: 2204-1990; E-ISSN: 1323-6903. 342-348
ст
.
8.
Muslimov N.A. Mutaxassisning kasbiy shakllanishida masofaviy
taʼlimdan foydalanish yoʻllari
// J. Lp.Gosopsh. -2004. -
№ 5. 60
-62-b
9.
Mardanov Sh.D. Pedagog kadrlarni taʼlimiy qadriyatlar asosida
tayyorlash va malakasini oshirishning pedagogik asoslari: Ped. fan. dok. ...diss.
—
T., 2006.
—
302 b.
10.
Olimov K.T.-
Maxsus fanlardan oʻquv adabiyotlari yangi avlodini
yaratishning nazariy-uslubiy asoslari: Ped. fan. dokt. diss. avtoref.
–
Toshkent,
2005.
–
44 b.
11.
Yarashev S.S.
O‘
zbekiston oliy harbiy ta
’
lim muassasalarida
ofitcerlarning uzluksiz texnologik kompetentligini rivojlantirish. Uzluksiz ta
’
lim.
2022- 1-son.102-106 bet.
12.
Yarashev S.S. B
o‘
lajak ofitcerlarda texnologik kompetentlikni
rivojlantirish. Uzluksiz ta
’
lim. 2021- maxsus son.73-75 bet.
13.
Yarashev Soli S. Theoretical and methodological fundamentals of
development of technological competence in future officers. Turkish Journal of
Physiotherapy and Rehabilitation; 32(3) ISSN 2651-4451 | e-ISSN 2651-446X
www.turkjphysiotherrehabil.org 33643.
14.
Yarashev S.S. B
o‘
lajak ofitserlarda texnologik kompetentsyiani
rivojlantirishning pedagogik asoslari. “IIV qo‘
shinlarining mamlakat mudofaa
tizimidagi
o‘rni” mavzusida respublika miqyosidagi ilmiy konferensiya
materiallari. 1418 22.01.2022 yil.54-56 bet
«Актуальные проблемы обучения социально
-
гуманитарных наук в медицинском образовании»
Международная научно
-
практическая онлайн конференция
565
15.
Ярашев С. Развитие технологической компетентности у будущих
офицеров в условиях трансформации образования. ст 129
-
133. Матеріали
VІІ Міжнародної науково
-
практичної конференції Інноваційний розвиток
вищої освіти: глобальний,
європейський та національний ВИМІРИ ЗМІН
(20
–21
квітня
2021
року)
DOI
10.24139/
978
-966-698-307-
0/2021/conference Суми: Видавництво СумДПУ імені А.С. Макаренка, 2021 р.
16.
Shoyimova Sh.S., Mirzaeva N.A., Sh.R.Mirzaeva. PROBLEMS OF THE
FORMATION OF PROFESSIONAL QUALITIES IN MEDICAL STUDENTS //
International Journal of Aquatic Science, ISSN: 2008-8019, Vol 12, Issue 03, 2021,
2952-2963. http://www.journal-aquaticscience.com/article_138688.html
17.
Мирзаева
Ш
.
Р
.,
Шойимова
Ш
.
С
.,
Мирзаева
Н
.
А
.
ТИББИЙ
ТАЪЛИМДА
ПЕДАГОГНИНГ
ИННОВАЦИОН
ФАОЛИЯТИ
// “Педиатрия” журнали
2-
сон
,
2021
йил
, 277-281
б
.
18.
Шойимова Ш.С. Мутахассис шахсининг касбий камолоти
масалалари. Интернаука №19 (195), часть 6, 2021 г. С 19
-21.
