ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
80
OʻZBEKISTONDA IQTISODIYOTNI RIVOJLANTIRISHDA TADBIRKORLIK
SUB’EKTLARINING TA’SIRCHANLIGINI OSHIRISH YOʻLLARI
Rahmatullayeva Ahdiya
Termiz Davlat magistranti
Olloqulova F.M.
Ilmiy rahbar
https://doi.org/10.5281/zenodo.14415565
Annotatsiya:
Mazkur maqola O‘zbekiston iqtisodiyotini rivojlantirishda tadbirkorlik
sub’ektlarining ahamiyati va ulardan samarali foydalanish masalalariga bag‘ishlangan. Unda
kichik va o‘rta biznesning iqtisodiyotni rivojlantirishdagi o‘rni, davlat tomonidan qo‘llab-
quvvatlash choralari, innovatsion texnologiyalarni joriy etish va moliyaviy resurslardan
foydalanish masalalari tahlil qilingan. Maqolada xalqaro tajriba va mahalliy sharoitlar asosida
tadbirkorlik sub’ektlarining ta’sirchanligini oshirishga qaratilgan tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Abstract:
This article is dedicated to the importance of entrepreneurship in the
development of Uzbekistan’s economy and the effective utilization of entrepreneurial entities.
It analyzes the role of small and medium-sized businesses in economic development, state
support measures, the implementation of innovative technologies, and the use of financial
resources. Based on international experience and local conditions, recommendations for
enhancing the impact of entrepreneurial entities are proposed.
Kalit soʻzlar:
tadbirkorlik, iqtisodiyot, innovatsiya, kichik biznes, moliyaviy resurslar,
davlat siyosati, O‘zbekiston.
Keywords:
entrepreneurship, economy, innovation, small business, financial resources,
government policy, Uzbekistan.
Kirish
Bugungi kunda O‘zbekiston iqtisodiyotini barqaror rivojlantirishda tadbirkorlik
sub’ektlarining roli tobora ortib bormoqda. Mamlakat iqtisodiyotining diversifikatsiyasida,
aholi bandligini oshirishda va xalq farovonligini ta’minlashda kichik va o‘rta biznesning o‘rni
beqiyosdir. So‘nggi yillarda davlat tomonidan tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha bir
qator dasturlar amalga oshirildi, jumladan, “Yoshlar – kelajagimiz” va “Ayollar tadbirkorligini
rivojlantirish” loyihalari. Biroq, bu sohani rivojlantirishda mavjud muammolarni hal qilish va
resurslardan samarali foydalanish uchun yanada chuqur tahlil va takliflar zarur.
O‘zbekiston iqtisodiyotida tadbirkorlik sub’ektlarining ahamiyati
Tadbirkorlik iqtisodiyotning muhim tarkibiy qismi bo‘lib, bir nechta asosiy yo‘nalishlarda
rivojlanish uchun zamin yaratadi:
• Ish o‘rinlarini yaratish: Mamlakatdagi har uchinchi ish o‘rni tadbirkorlik sub’ektlari
orqali yaratilmoqda. Masalan, 2023-yilda faqat “Yoshlar – kelajagimiz” dasturi doirasida 25
mingdan ortiq yangi ish o‘rni tashkil qilindi.
• Mahalliy ishlab chiqarishni rivojlantirish: Tadbirkorlik sub’ektlari, ayniqsa, kichik
korxonalar mahalliy mahsulotlar ishlab chiqarishda muhim rol o‘ynaydi. Misol uchun, Andijon
viloyatidagi “And Cotton Textile” kompaniyasi paxta tolasini qayta ishlash orqali ichki bozorda
talabni qondirib, eksport hajmini oshirishga erishdi.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
81
• Regionlardagi iqtisodiy faollik: Tadbirkorlik mintaqaviy rivojlanishga xizmat qiladi.
Misol uchun, Surxondaryoda tashkil etilgan kichik biznes sub’ektlari qishloq xo‘jalik
mahsulotlarini qayta ishlash va ichki bozorda sotish orqali yangi imkoniyatlar yaratmoqda.
Tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlashda davlat siyosati
O‘zbekiston hukumati tadbirkorlikni rivojlantirish uchun quyidagi choralarni amalga
oshirdi:
• Soliq yengilliklari va imtiyozlar:
• Kichik bizneslar uchun soddalashtirilgan soliq rejimi.
• Soliq to‘lovlarining kechiktirilishi va muayyan davr uchun nol stavkada soliq
qo‘llanilishi.
Masalan, 2022-yilda davlat kichik bizneslarga qariyb 2 trillion so‘mlik soliq yengilliklari
taqdim etdi.
• Davlat dasturlari va subsidiyalar:
• “Har bir oila – tadbirkor” dasturi doirasida qishloq joylarida ko‘plab oilalar tadbirkorlik
faoliyatini boshladi. Masalan, Toshkent viloyatida bu dastur doirasida 12 mingga yaqin oilaga
500 milliard so‘m kredit ajratildi.
• Infratuzilmani rivojlantirish:
• Hududlarda sanoat zonalari tashkil qilinmoqda. Masalan, Farg‘onadagi “Qo‘qon Sanoat
Zonasi” kichik va o‘rta biznes sub’ektlari uchun ishlab chiqarish va xizmat ko‘rsatish bo‘yicha
yangi imkoniyatlar yaratdi.
Moliyaviy va innovatsion resurslarning roli
Moliyaviy va innovatsion resurslardan samarali foydalanish tadbirkorlikning
muvaffaqiyati uchun asosiy omillardandir:
• Moliyaviy qo‘llab-quvvatlash:
Tijorat banklari va xalqaro moliya institutlari kichik bizneslar uchun kredit ajratmoqda.
• Masalan, 2023-yilda “O‘zsanoatqurilishbank” tadbirkorlarga 1 trillion so‘mlik imtiyozli
kredit ajratdi.
• Jahon banki bilan hamkorlikda O‘zbekiston kichik biznes uchun 100 million dollarlik
mablag‘ ajratdi.
• Innovatsion texnologiyalarni joriy etish:
• Samarqand viloyatida tashkil etilgan “Innovatsion texnopark” tadbirkorlikni
texnologiyalar orqali rivojlantirishga yordam bermoqda.
• Masalan, qishloq xo‘jaligida dronlar va sun’iy intellekt texnologiyalarining qo‘llanilishi
fermer xo‘jaliklarining samaradorligini oshirdi.
Tadbirkorlik sub’ektlarini rivojlantirishdagi muammolar
Tadbirkorlikni rivojlantirishda quyidagi muammolar mavjud:
• Moliyaviy cheklovlar: Kichik bizneslar uchun kredit olish shartlarining murakkabligi.
Masalan, Surxondaryo viloyatida kichik bizneslarning qariyb 30 foizi kredit ololmagan.
• Huquqiy murakkabliklar: Ruxsatnoma va litsenziyalarni olish jarayoni uzoq vaqt talab
qiladi.
• Infrastruktura yetishmovchiligi: Ayniqsa qishloq joylarda elektr energiyasi va
internetga ulanish imkoniyatlari cheklangan.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
82
• Kadrlar yetishmovchiligi: Tadbirkorlik faoliyati uchun zarur iqtisodiy va boshqaruv
bilimlariga ega mutaxassislar kam.
Tavsiyalar
Tadbirkorlikni rivojlantirish uchun quyidagilar tavsiya etiladi:
1. Innovatsion tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash:
• Texnoparklar va inkubatsiya markazlarini kengaytirish. Masalan, IT Park loyihalarini
boshqa hududlarga joriy qilish.
2. Moliyaviy resurslarni kengaytirish:
• Tadbirkorlar uchun imtiyozli kreditlarni ko‘paytirish va ularning shartlarini
soddalashtirish.
3. Huquqiy tartiblarni soddalashtirish:
• Litsenziya olish va ro‘yxatdan o‘tish jarayonlarini onlayn platformalarda joriy qilish.
4. Ta’lim va kadrlarni tayyorlash:
• Yosh tadbirkorlarni tayyorlash uchun biznes maktablari va treninglar tashkil etish.
Masalan, Toshkentda ishga tushirilgan “Startup School” tajribasini mintaqalarga kengaytirish.
Xulosa
Mazkur maqolada O‘zbekiston iqtisodiyotini rivojlantirishda tadbirkorlik sub’ektlarining
roli va ulardan samarali foydalanish masalalari tahlil qilindi. Tadbirkorlikni rivojlantirish orqali
iqtisodiy o‘sish va yangi imkoniyatlarni ta’minlash mumkin. Davlat tomonidan yaratilayotgan
imkoniyatlardan samarali foydalanish, innovatsion texnologiyalarni joriy etish va huquqiy
infratuzilmani takomillashtirish orqali tadbirkorlikning yangi bosqichiga o‘tish ta’minlanadi.
References:
1.
Shodmonov Sh. R. – “O‘zbekiston iqtisodiyoti: islohotlar va innovatsion rivojlanish
yo‘llari”
2.
Xodiev B.Yu. – “Bozor iqtisodiyoti sharoitida tadbirkorlikni rivojlantirish nazariyasi va
amaliyoti”
3.
Abdullayev N.A. – “Iqtisodiy barqarorlikka erishishda kichik biznesning o‘rni”
4.
Ochilov O. A. – “Raqobatbardosh iqtisodiyotni shakllantirishda tadbirkorlikning o‘rni”
5.
Yo‘ldoshev A. N. – “O‘zbekiston iqtisodiyotida innovatsion rivojlanish yo‘nalishlari”
6.
To‘xtayev R. B. – “Tadbirkorlik muhitini yaxshilashda davlat siyosati”
7.
Sobirov N. M. – “Qishloq xo‘jaligi sohasida tadbirkorlikni rivojlantirish imkoniyatlari”
8.
G‘ulomov S. M. – “Raqamli iqtisodiyot sharoitida tadbirkorlikni rivojlantirish”
9.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmon va qarorlari (www.prezident.uz).
10.
O‘zbekiston Davlat statistika qo‘mitasi (www.stat.uz).
11.
Jahon banki hisobotlari va tadqiqotlari (www.worldbank.org).
12.
“O‘zbekiston 2030” rivojlanish strategiyasi.
