SYNAPSES:
Insights Across the
Disciplines
Volume 1, Issue 5
49
Synapses:
Insights Across the Disciplines
OʻZBEKISTON RESPUBLIKASIDAGI IJTIMOIY OʻZGARISHLAR
Boyto'rayev Sirojiddin Usmonovich
Muhammadov Xosilbek Ergashali o’g’li
DTPI Pedagogika fakulteti
Jismoniy madanyat talabasi
Akhmedovdiyorbek7@gmail.com
ANNOTATSIYA:
O'zbekiston Respublikasidagi ijtimoiy o'zgarishlarga bag'ishlangan bo'lib, so'nggi
yillarda mamlakatda amalga oshirilayotgan ijtimoiy, iqtisodiy va siyosiy islohotlarni
o'rganadi. O'zgarishlar milliy va global kontekstda tushuntiriladi, shuningdek,
ularning aholi hayotiga ta'siri tahlil etiladi. O'zbekistonning ijtimoiy o'zgarishlari,
zamonaviy dunyoqarash va innovatsion yondashuvlarning ahamiyati ko'rib chiqiladi.
Kalit so‘zlar:
Ijtimoiy o'zgarishlar, O'zbekiston, Islohotlar, Iqtisodiy
rivojlanish, Jamiyat, Ta'lim, Sog'liqni saqlash
АБСТРАКТНЫЙ:
Он посвящен социальным изменениям в Республике Узбекистан и изучает
социальные, экономические и политические реформы, реализованные в стране
за последние годы. Изменения объясняются в национальном и глобальном
контекстах, анализируется их влияние на жизнь людей. Рассмотрены
социальные изменения в Узбекистане, важность современного мировоззрения и
инновационных подходов.
Ключевые слова
:Социальные изменения, Узбекистан, Реформы,
Экономическое развитие, Общество, Образование, Здравоохранение
ABSTRACT:
This article analyzes the historical basis of the ideas of independence in Uzbekistan,
examines their origin and significance today. The article focuses on historical events,
cultural elements and social changes that influenced the process of formation of ideas
of independence. Also, the article shows the processes related to the independent
politics and economic development of Uzbekistan at the present time
Key words
: Social changes, Uzbekistan, Reforms, Economic development,
Society, Education, Health care
.
SYNAPSES:
Insights Across the
Disciplines
Volume 1, Issue 5
50
Synapses:
Insights Across the Disciplines
Kirish
O'zbekiston Respublikasi 1991 yilda mustaqil bo'lganidan buyon ijtimoiy va iqtisodiy
hayotda ko'plab o'zgarishlarni boshdan kechirmoqda. Mustaqillik davrida
mamlakatda keng ko'lamli islohotlar amalga oshirildi; ularning asosiy maqsadi aholi
farovonligini oshirish, ijtimoiy muammolarni hal etish va demokratik prinsiplar
asosida barqaror rivojlanishni ta'minlashdir. Bugungi kunda O'zbekiston ijtimoiy
o'zgarishlar bosqichida turibdi, bu jarayonda ta'lim, sog'liqni saqlash, iqtisodiy
rivojlanish va ijtimoiy himoya kabi sohalar alohida e'tiborni jalb etadi. O'zbekiston
ijtimoiy strukturasidagi o'zgarishlar, aholining o'zligini rivojlantirish va mamlakat
taraqqiyotiga qo'shilish niyatida, turli chaqiruvlarga javob berishga qaratilgan. Ushbu
maqolada O'zbekistondagi ijtimoiy o'zgarishlarga ijobiy va salbiy ta'sir ko'rsatadigan
omillar, shuningdek, kelajak istiqbollari tahlil qilinadi.
Ijtimoiy o'zgarishlar va ularning tahlili
1. Ta'lim tizimidagi o'zgarishlar: O'zbekiston ta'lim tizimi so'nggi yillarda zamonaviy
talablar va standartlarga mos ravishda yangilanmoqda. Maktablar va universitetlarda
o'qitish metodlari, ta'lim dasturlari va texnologiyalari jadal rivojlanmoqda. Bu jarayon,
yoshlar uchun yanada kengroq imkoniyatlar yaratadi.
2. Sog'liqni saqlash: Sog'liqni saqlash sohasidagi o'zgarishlar ham aholi salomatligiga
ijobiy ta'sir ko'rsatmoqda. Hozirgi kunda ko'plab kasalxonalarda yangilanishlar, yangi
tibbiy texnologiyalar va xizmatlar mavjud bo'lib, aholi sog'lig'ini yaxshilashga yordam
bermoqda.
3. Iqtisodiy islohotlar: O'zbekiston iqtisodiy islohotlar orqali o'zgarishlar kiritmoqda.
Xususiylashuv, investitsiyalar va sanoatni rivojlantirish borasidagi yangi tashabbuslar
aholi farovonligini oshirishga xizmat qilmoqda.
4. Ijtimoiy himoya: Ijtimoiy himoya tizimida amalga oshirilgan o'zgarishlar kam
ta'minlangan va ijtimoiy xavf ostida bo'lgan aholi qatlamlarini qo'llab-quvvatlashga
kirishmoqda. Tashkil etilgan dasturlar orqali bu sohada qator ijobiy natijalarga
erishilmoqda.
Aholini jamoat va davlat ishlarini boshqarishga faol jalb etish fuqarolarning
huquqiy madaniyati va yuridik savodxonligini oshirish, fuqarolik jamiyatini
rivojlantirish, davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari faoliyatining ochiqligini
ta’minlash, tegishli sohalarda davlat siyosatini ishlab chiqish va amalga oshirishda
samarali qarorlar qabul qilishning g‘oyat muhim sharti hisoblanadi.
Shu bilan birga, mamlakatni sotsial-iqtisodiy va ijtimoiy-siyosiy
rivojlantirishning jadal sur’atlari jamiyat va davlat ishlarini boshqarishda fuqarolar,
SYNAPSES:
Insights Across the
Disciplines
Volume 1, Issue 5
51
Synapses:
Insights Across the Disciplines
nodavlat notijorat tashkilotlari hamda fuqarolik jamiyati boshqa institutlarining
ishtirok etishlaridagi rolini oshirish, xalqaro huquqning umum e’tirof etilgan
tamoyillari va normalarini inobatga olgan holda ushbu yo‘nalishdagi ularning
faoliyatini avj oldirish uchun qo‘shimcha shart-sharoitlar yaratish zarurligini taqozo
etmoqda.
Jamoatchilik fikrini tahlil etish, fuqarolarning davlat va jamiyat ishlarini
boshqarishdagi ishtirokini kengaytirish, davlat organlari va tashkilotlari faoliyatining
yanada ochiqligini ta’minlash asosida boshqaruv qarorlari qabul qilinishini sifat
jihatdan yangi darajaga ko‘tarish maqsadida, shuningdek, 2017 — 2021-yillarda
O‘zbekiston
Respublikasini
rivojlantirishning
beshta
ustuvor
yo‘nalishi
muvofiq:
1. O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligining quyidagi tartibni o‘rnatish
to‘g‘risidagi taklifi ma’qullansin, unga muvofiq ishlab chiquvchi-tashkilotlar
tomonidan O‘zbekiston Respublikasining Yagona interaktiv davlat xizmatlari portalida
joylashtiriladigan normativ-huquqiy hujjatlarning loyihalarini jamoatchilik tomonidan
muhokama qilish natijalari Adliya vazirligiga (huquqiy ekspertiza uchun) va
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga (ko‘rib chiqish uchun) kiritiladi,
bunda, qoida tariqasida, kelib tushgan takliflarni ko‘rib chiqish natijalari ko‘rsatilishi
majburiydir.
2. O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasiga uch oy
muddatda
O‘zbekiston
Respublikasining
“Jamoatchilik
nazorati
qayta ko‘rib chiqish tavsiya etilsin, bunda shu jumladan
quyidagilar nazarda tutilsin:
xalqaro amaliyotda keng tarqalgan jamoatchilik nazoratining ta’sirchan
shakllarini joriy etish;
jamoatchilik nazorati shakllarini amalga oshirish mexanizmlarini batafsil
reglamentatsiya qilish, ularni amaliyotda samarali qo‘llash;
davlat organlari va tashkilotlari huzuridagi jamoatchilik kengashlari faoliyati,
tegishli sohalardagi ishlarning holatini yaxshilashda ularning roli va samarali ishtiroki
masalalari.
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi (R.S. Qosimov) ikki
hafta muddatda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Fuqarolik jamiyati
shakllanishini monitoring qilish mustaqil instituti faoliyatini tubdan takomillashtirish
va moliyalashtirishni ko‘zda tutuvchi qarori loyihasini kiritsin, unda, jumladan
quyidagilar nazarda tutilsin:
SYNAPSES:
Insights Across the
Disciplines
Volume 1, Issue 5
52
Synapses:
Insights Across the Disciplines
institut tomonidan har yili O‘zbekistonda fuqarolik jamiyatining holati va uni
rivojlantirish tendensiyalari to‘g‘risidagi ma’ruzani O‘zbekiston Respublikasi
Prezidenti huzuridagi Fuqarolik jamiyatini rivojlantirish bo‘yicha maslahat
kengashining ko‘rib chiqishi uchun kiritish va shundan keyin O‘zbekiston
Respublikasi Prezidentiga axborot berish;
institut tomonidan fuqarolik jamiyati rivojlanishini, jamiyat institutlarining
davlat organlari va tashkilotlari bilan o‘zaro hamkorlik darajasini, shuningdek,
ularning mamlakatni sotsial-iqtisodiy va siyosiy-huquqiy jihatdan rivojlantirishga, shu
jumladan 2030-yilgacha bo‘lgan davrda BMTning Barqaror taraqqiyot maqsadlarini
amalga oshirish doirasida qo‘shgan hissasini baholash indikatorlarini ishlab chiqish va
tasdiqlash.
4. 2020-yil 1-yanvardan boshlab respublika, viloyatlararo nodavlat notijorat
tashkilotlarini davlat ro‘yxatidan o‘tkazish uchun undiriladigan davlat boji stavkalari
bazaviy hisoblash miqdorining 4 baravaridan 3 baravarigacha, viloyat nodavlat
notijorat tashkilotlari uchun — bazaviy hisoblash miqdorining 2 baravaridan 1
baravarigacha pasaytirilsin.
2020-yil 1-yanvardan boshlab faoliyatini tuman (shahar), shaharcha, qishloq va
ovul hududida olib boradigan nodavlat notijorat tashkilotini davlat ro‘yxatdan
o‘tkazish uchun davlat boji stavkasi bazaviy hisoblash miqdorining 50 foizi miqdorida
belgilansin.
5. Nodavlat notijorat tashkilotlari va fuqarolik jamiyati boshqa institutlarining
faoliyatini davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlashga davlat grantlari, subsidiyalar va
ijtimoiy buyurtma shaklidagi mablag‘lar Qoraqalpog‘iston Respublikasining
respublika budjeti, viloyatlarning viloyat budjetlari va Toshkent shahrining shahar
budjeti, shuningdek, tuman va shaharlar budjetlarining xarajatlariga qo‘shilsin.
Moliya vazirligi bir oy muddatda mazkur bandning talablaridan kelib chiqqan
holda O‘zbekiston Respublikasining Budjet kodeksiga o‘zgartirish va qo‘shimchalar
to‘g‘risida Vazirlar Mahkamasiga takliflar kiritsin.
6. Belgilansinki, respublikaning barcha davlat organlari va tashkilotlarida, shu
jumladan huquqni muhofaza qiluvchi organlarda, ular faoliyatini moliyalashtirish
manbalaridan qat’i nazar, ushbu organ va tashkilotlarning budjetdan tashqari manbalari
hisobidan majburiy tartibda ularning veb-saytlari yaratiladi.
Davlat organlari va tashkilotlari faoliyatining ochiqligi va shaffofligini yanada
oshirish maqsadida O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi
Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi, O‘zbekiston Respublikasi
Prezidenti huzuridagi Loyiha boshqaruvi milliy agentligi hamda O‘zbekiston
SYNAPSES:
Insights Across the
Disciplines
Volume 1, Issue 5
53
Synapses:
Insights Across the Disciplines
Respublikasi Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi
ikki oy muddatda:
davlat organlari va tashkilotlarining rasmiy veb-saytiga qo‘yiladigan asosiy
talablarga o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritish bo‘yicha hukumat qarori loyihasini
ishlab chiqsin va taqdim etsin;
Internet tarmog‘ida respublikaning barcha davlat organlari va tashkilotlarining,
shu jumladan huquqni muhofaza qiluvchi organlarning veb-saytlari mavjudligi va
faoliyat yuritishini inventarizatsiyadan o‘tkazsin.
Inventarizatsiya natijalari veb-saytlarga nisbatan yangi talablarni inobatga
olgan holda keyinchalik davlat organlari va tashkilotlari, shu jumladan huquqni
muhofaza qiluvchi organlarning yangi veb-saytlarini yaratish va amaldagilarini
modernizatsiya qilish bo‘yicha choralar ko‘rish uchun ikki oy muddatda O‘zbekiston
Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga taqdim etilsin.
7. O‘zbekiston Milliy teleradiokompaniyasining “O‘zbekiston” telekanalida
fuqarolik jamiyatini rivojlantirish sohasidagi vazifalarni keng ko‘lamda tushuntirish va
targ‘ib qilishga, aholini tashvishga solayotgan dolzarb masalalarni muhokama qilish
uchun olimlar, sotsiologlar, tadqiqotchilar, ekspertlar, jamoat arboblari, xotin-qizlar,
yoshlar va fuqarolar ishtirokida doimiy faoliyat yurituvchi “munozara maydonchasi”ni
tashkil etishga qaratilgan teleko‘rsatuvlar turkumini tayyorlash va namoyish etishni
nazarda tutuvchi “Jamoatchilik fikri” tahririyatini tashkil etish to‘g‘risidagi taklifi
ma’qullansin.
Belgilab qo‘yilsinki, “Jamoatchilik fikri” tahririyatini moliyalashtirish
O‘zbekiston Milliy teleradiokompaniyasining o‘z mablag‘lari hisobidan, shuningdek,
O‘zbekiston Respublikasi Davlat budjetidan teleradiokompaniyaga ajratiladigan
budjet mablag‘lari doirasida amalga oshiriladi.
O‘zbekiston Milliy teleradiokompaniyasi ikki hafta muddatda markaziy davlat
telekanallarida mamlakatning sotsial-iqtisodiy va siyosiy-huquqiy hayotiga oid eng
muhim masalalarni muhokama qilish maqsadida doimiy asosida maxsus
teleko‘rsatuvlar (jamoatchilik munozaralari) tashkil etilishini ta’minlasin.
8. O‘zbekiston Respublikasining Nodavlat notijorat tashkilotlari to‘g‘risidagi
kodeksi loyihasini tayyorlash bo‘yicha ishchi guruh
muvofiq tarkibda
tuzilsin, ilg‘or xorijiy tajribani o‘rganish va shakllangan milliy huquqni qo‘llash
amaliyoti asosida nodavlat notijorat tashkilotlari to‘g‘risidagi qonunchilikni
kodlashtirish va tizimlashtirish uning asosiy vazifasi etib belgilansin.
SYNAPSES:
Insights Across the
Disciplines
Volume 1, Issue 5
54
Synapses:
Insights Across the Disciplines
Ishchi guruh 2020-yil 1-fevralga qadar manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan
kelishilgan O‘zbekiston Respublikasi Nodavlat notijorat tashkilotlari to‘g‘risidagi
kodeksi loyihasini belgilangan tartibda Vazirlar Mahkamasiga kiritsin.
9. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Davlat boshqaruvi
akademiyasi O‘zbekiston nodavlat notijorat tashkilotlari milliy assotsiatsiyasi bilan
birgalikda 2019/2020 o‘quv yilidan boshlab to‘lov asosida nodavlat notijorat
tashkilotlari rahbarlarini qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish kurslarini
muntazam ravishda tashkil etsin.
10. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Fuqarolik jamiyatini
rivojlantirish bo‘yicha maslahat kengashi (A.X. Saidov) ikki oy muddatda manfaatdor
vazirlik va idoralar bilan belgilangan tartibda kelishilgan quyidagi loyihalarni
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasiga kiritsin:
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Fuqarolik jamiyatini
rivojlantirish bo‘yicha maslahat kengashi to‘g‘risidagi nizom;
Davlat ishlarini boshqarishda fuqarolar ishtirokining xalqaro standartlarini
respublikada joriy etish bo‘yicha amaliy chora-tadbirlar rejasi.
11.
O‘zbekiston
Milliy
axborot
agentligi,
O‘zbekiston
Milliy
teleradiokompaniyasi hamda O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi
huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligiga ommaviy axborot
vositalarida ushbu qarorning maqsad va vazifalarini yoritish yuzasidan maqolalar va
mavzuga oid ko‘rsatuvlar tashkil etish tavsiya qilinsin.
12. Mazkur qarorni amalga oshirish bo‘yicha batafsil amaliy chora-tadbirlar
rejasi
muvofiq tasdiqlansin.
Mas’ul vazirliklar, idoralar va boshqa tashkilotlarning rahbarlari barcha chora-
tadbirlar belgilangan muddatlarda so‘zsiz va sifatli bajarilishini ta’minlasinlar.
13. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2013-yil 12-dekabrdagi
“Fuqarolik jamiyati institutlarini rivojlantirishga ko‘maklashish borasidagi qo‘shimcha
chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PQ-2085-son
muvofiq o‘zgartirish
kiritilsin.
14. O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi manfaatdor vazirliklar va idoralar bilan
birgalikda ikki oy muddatda:
Fuqarolik jamiyati institutlari faoliyati sohasida qonunchilikning havolaki
normalarini amalga oshirish uchun zarur bo‘lgan normativ-huquqiy hujjatlarni ishlab
chiqish rejasini;
qonunchilikka ushbu qarordan kelib chiqadigan o‘zgartirish va qo‘shimchalar
to‘g‘risida takliflarni O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga kiritsin.
SYNAPSES:
Insights Across the
Disciplines
Volume 1, Issue 5
55
Synapses:
Insights Across the Disciplines
15. Mazkur qarorning ijrosini nazorat qilish O‘zbekiston Respublikasining
Bosh vaziri A.N. Aripov va O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining maslahatchisi
R.S. Qosimov zimmasiga yuklansin.
Foydalanuvchi adabyotlar;
1. O'zbekiston Respublikasi Davlat Statistika Qo'mitasi. (2023). Ijtimoiy-iqtisodiy
rivojlanish tahlili. Tashkent.
2. O'zbekiston Respublikasi Ta'lim-Tadqiqot Markazi. (2022). Ta'lim tizimidagi
yangilanishlar.
3. O'zbekiston Respublikasi Sog'liqni Saqlash Vazirligi. (2023). Sog'liqni saqlash
islohotlari va natijalari.
4. Rahimov, M. (2021). O'zbekiston iqtisodiyoti: o'zgarishlar va istiqbollar. Tashkent:
Toshkent Universiteti Nashriyoti.
5. Karimova, D. (2022). Ijtimoiy himoya tizimining rivojlanishi. O'zbekiston ijtimoiy
fanlar jurnali, 2(3), 45-52.
6. Lex.uz
