Authors

  • Diyor Davlatov
    Termiz davlat muhandislik va agrotexnologiyalari universiteti Arxitektura (turlari bo’yicha) 3-kurs talabasi
  • Xilolaxon Sultonova
    Termiz davlat muhandislik va agrotexnologiyalari universiteti Arxitektura (turlari bo’yicha) 2-kurs talabasi

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.siad.73134

Keywords:

Aqlli binolar sanoat

Abstract

Zamonaviy arxitektura va qurilish sanoati jadal rivojlanmoqda va bu jarayonda aqlli binolar tushunchasi tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda. XXI asrda texnologik taraqqiyot va ekologik muammolar energiya samaradorligi hamda aqlli boshqaruv tizimlariga asoslangan binolarni yaratishga undadi. Aqlli binolar atrof-muhitga minimal ta’sir ko‘rsatish bilan birga, qulay yashash va ish sharoitlarini ta’minlashga yordam beradi. Ushbu maqolada aqlli binolarning asosiy xususiyatlari, texnologik yechimlari va energiya samaradorligi tamoyillari haqida batafsil so‘z yuritamiz.


background image

SYNAPSES:

Insights Across the Disciplines

ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 2 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024

225

Synapses:

Insights Across the Disciplines

AQLLI BINOLAR: ENERGIYA SAMARADORLIGI VA

TEXNOLOGIK YECHIMLAR

Davlatov Diyor Dilshodovich

Termiz davlat muhandislik va agrotexnologiyalari universiteti

Arxitektura (turlari bo’yicha) 3-kurs talabasi

Sultonova Xilolaxon Orifjon qizi

Termiz davlat muhandislik va agrotexnologiyalari universiteti

Arxitektura (turlari bo’yicha) 2-kurs talabasi


Anotatsiya

: Zamonaviy arxitektura va qurilish sanoati jadal rivojlanmoqda va bu

jarayonda aqlli binolar tushunchasi tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda. XXI asrda
texnologik taraqqiyot va ekologik muammolar energiya samaradorligi hamda aqlli
boshqaruv tizimlariga asoslangan binolarni yaratishga undadi. Aqlli binolar atrof-
muhitga minimal ta’sir ko‘rsatish bilan birga, qulay yashash va ish sharoitlarini
ta’minlashga yordam beradi. Ushbu maqolada aqlli binolarning asosiy xususiyatlari,
texnologik yechimlari va energiya samaradorligi tamoyillari haqida batafsil so‘z
yuritamiz.

Kalit so’zlar

: Aqlli binolar, sanoat, energiya, intelekt, tizim.

Aqlli binolar tushunchasi va ularning asosiy xususiyatlari

Aqlli bino – bu avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlari orqali energiya sarfini
optimallashtirish, xavfsizlikni ta’minlash va qulay yashash sharoitlarini yaratish
imkonini beruvchi inshootdir. Bunday binolar sensorlar, IoT (Internet of Things)
texnologiyalari, sun’iy intellekt va avtomatlashtirilgan tizimlar yordamida
boshqariladi. Ularning asosiy maqsadi insonlarning hayotini soddalashtirish va tabiiy
resurslarni tejashdir.
Aqlli binolarning quyidagi asosiy xususiyatlari mavjud:
- Avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlari – isitish, sovutish, yoritish va ventilyatsiya
tizimlari avtomatik ravishda boshqariladi.
- Energiyani samarali ishlatish – quyosh panellari, issiqlik nasoslari va qayta ishlangan
suv tizimlari orqali energiya sarfi kamaytiriladi.
- Xavfsizlik tizimlari – yuzni tanib olish kameralaridan tortib, aqlli qulflargacha
bo‘lgan ilg‘or texnologiyalar qo‘llaniladi.


background image

SYNAPSES:

Insights Across the Disciplines

ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 2 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024

226

Synapses:

Insights Across the Disciplines

- IoT texnologiyalari – turli qurilmalar o‘zaro bog‘langan bo‘lib, ma’lumotlarni

real vaqt rejimida tahlil qiladi va avtomatik yechimlar taklif etadi.

Aqlli binolarni yaratishda qo‘llanilayotgan texnologik yechimlar

Aqlli binolarning ishlash tamoyillari zamonaviy texnologiyalar bilan uzviy
bog‘liq. Quyida ularning asosiy texnologik yechimlarini ko‘rib chiqamiz:

IoT va ma’lumotlarni tahlil qilish tizimlari

IoT texnologiyalari aqlli binolarning yuragi hisoblanadi. Binoda o‘rnatilgan
harorat, namlik, yorug‘lik va boshqa parametrlarni kuzatuvchi sensorlar real vaqt
rejimida ma’lumotlarni yig‘adi va tahlil qiladi. Ushbu ma’lumotlar asosida tizim
avtomatik ravishda optimal rejimni tanlaydi, energiyani tejaydi va qulay sharoitlarni
yaratadi.

Sun’iy intellekt va avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlari

Aqlli binolarda sun’iy intellekt muhim rol o‘ynaydi. Masalan, binoning isitish
yoki sovutish tizimi ob-havo sharoitlariga va binoda joylashgan odamlar soniga qarab
avtomatik tarzda moslashadi. Shuningdek, sun’iy intellekt energiya sarfini kuzatib
boradi va tejamkorlik bo‘yicha takliflar beradi.

Energiya samaradorligini oshirish texnologiyalari

Aqlli binolar ekologik toza energiya manbalaridan foydalanishga qaratilgan.
Quyosh panellari, shamol generatorlari va issiqlik nasoslari binolarni tabiiy
resurslardan foydalangan holda energiya bilan ta’minlaydi. Bunday yechimlar nafaqat
energiya xarajatlarini kamaytiradi, balki atrof-muhitga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.

Yashil texnologiyalar va ekologik barqarorlik

Aqlli binolar ekologik jihatdan barqaror bo‘lishi lozim. Shu sababli, qurilishda
qayta ishlangan materiallardan foydalanish, yomg‘ir suvini yig‘ish va qayta ishlash
tizimlarini joriy etish kabi texnologiyalar keng qo‘llanilmoqda. Bundan tashqari,
vertikal bog‘lar va yashil tomlar binolarning umumiy energiya iste’molini
kamaytirishga yordam beradi.

Aqlli binolarning afzalliklari

Aqlli binolar bugungi kunda nafaqat tijorat va sanoat sohalarida, balki turar-joy

majmualarida ham keng qo‘llanilmoqda. Ularning quyidagi muhim afzalliklari
mavjud:

- Energiya tejamkorligi – aqlli tizimlar elektr va issiqlik energiyasini samarali

ishlatadi.

- Xavfsizlikning yuqori darajasi – avtomatlashtirilgan kuzatuv tizimlari va

biometrik texnologiyalar yordamida xavfsizlik ta’minlanadi.


background image

SYNAPSES:

Insights Across the Disciplines

ISSN: 3060-4737 Volume 2, Issue 2 IF(Impact Factor) 10.92 / 2024

227

Synapses:

Insights Across the Disciplines

- Qulay yashash muhitini yaratish – avtomatlashtirilgan tizimlar har bir

foydalanuvchining shaxsiy ehtiyojlariga moslashtiriladi.
- Texnik xizmat ko‘rsatish qulayligi – aqlli tizimlar nosozliklarni oldindan aniqlaydi va
ularga tezkorlik bilan javob beradi.

Xulosa:

Aqlli binolar XXI asrning eng muhim arxitektura va qurilish

tendensiyalaridan biri bo‘lib, ular inson hayotini yengillashtirish bilan birga, ekologik
barqarorlikni ham ta’minlaydi. IoT, sun’iy intellekt va yashil texnologiyalarning joriy
etilishi tufayli bunday binolar nafaqat samarali, balki ekologik toza yechimlar ham
taklif qilmoqda. Kelajakda aqlli binolar texnologik taraqqiyot bilan yanada rivojlanib,
energiya samaradorligi va qulay yashash sharoitlarini oshirishda muhim rol o‘ynaydi.

References

Бахриев, И. И., Ганиева, Н. Х., Хасанова, М. А., & Усманов, М. С. (2019). ЧАСТОТА ПОВРЕЖДЕНИЙ ПРИ СОЧЕТАННОЙ ТРАВМЕ, ИХ ОСЛОЖНЕНИЕ, ИСХОДЫ И ОСНОВНЫЕ ПРИЧИНЫ СМЕРТИ. In От фундаментальных знаний к тонкому владению скальпелем (pp. 31-33).

Бахриев, И. И., Ганиева, Н. Х., & Ахмедов, З. Х. (2019). МОРФОЛОГИЧЕСКАЯ ХАРАКТЕРИСТИКА ПОЧЕК ПРИ ОСТРОЙ ГАШИШНОЙ ИНТОКСИКАЦИИ. In От фундаментальных знаний к тонкому владению скальпелем (pp. 28-31).

Ганиева, Н. Х., & Бахриев, И. И. (2024). ОРБИТАЛ ЖАРОҲАТЛАРНИНГ ОҒИРЛИК ДАРАЖАСИНИ БАҲОЛАШДА СУД-ТИББИЙ ЁНДАШУВ. Журнал гуманитарных и естественных наук, (11 [2]), 272-275.

Allaberganov, D., & Zubtiyev, S. (2023). Specific Pathomorphology Of Liver Tissue In Neonatal Sepsis. Talqin va tadqiqotlar, 1(7).

AXMEDOVA, G., ZARIPOV, B., & ZUBTIYEV, S. (2024). Covid-19dan Tiklanish Davrida Qondagi Metabolizm Ko ‘Rsatchilarining O ‘Ziga Xosligi.

AXMEDOVA, G., ZARIPOV, B., & ZUBTIYEV, S. (2024). COVID-19DAN TIKLANISH DAVRIDA QONDAGI METABOLIZM KO ‘RSATCHILARINING O ‘ZIGA XOSLIGI. News of the NUUz, 3(3.1. 1), 39-42.

ZARIPOV, B., UMMATQULOVA, S., AXMEDOVA, G., & ZUBTIYEV, S. (2024). Kalamushlarda Eksperimental Kron Kasalligining Gistologik Xususiyatlari.

Зубтиев, С. У. (2024). МОРФОЛОГИЯ ТИМУСА У НОВОРОЖДЁННЫХ С РЕСПИРАТОРНЫМ ДИСТРЕСС-СИНДРОМОМ (РДС).

Zubtiyev, S. U., Akhmedova, G. B., & Zaripov, B. (2024). Physiological Characteristics in Patients Following Severe COVID-19 Recovery.

Зубтиев, С. (2025). ПАТОМОРФОЛОГИЧЕСКАЯ ХАРАКТЕРИСТИКА НАДПОЧЕЧНОКОВ ПРИ РЕСПИРАТОРНОМ ДИСТРЕСС-СИНДРОМЕ У ГЛУБОКОНЕДОНОШЕННЫХ НОВОРОЖДЕННЫХ. Международный журнал научной педиатрии, 4(1), 782-784.

Атаджанова, Б. Т. (2022). СОВРЕМЕННЫЕ МЕТОДИКИ ПРЕПОДАВАНИЯ РУССКОГО ЯЗЫКА СТУДЕНТАМ ТЕХНИЧЕСКОГО ВУЗА. EDITORIAL BOARD, 407.

Tulkinovna, A. B. (2022). THE ROLE OF INDEPENDENT WORK AND ITS REGULATION IN A TECHNICAL UNIVERSITY (IN RUSSIAN LANGUAGE CLASSES). Gospodarka i Innowacje., 23, 137-141.

Tulkinovna, A. B. (2021). Problems Of The Formation Of Professional Competence Of Students Of A Technical University In The Study Of Foreign Languages And Ways To Solve Them. The American Journal of Social Science and Education Innovations, 3(12), 43-50.

Атаджанова, Б. Т. (2021). ДИДАКТИЧЕСКИЕ ФУНКЦИИ МЕДИАСРЕДСТВ И ИХ ИСПОЛЬЗОВАНИЕ В ФИЛОЛОГИЧЕСКОМ ОБРАЗОВАНИИ.

Попов, А. Н., & Ежова, Т. В. (2017). Формирование профессионально-коммуникативной культуры будущего инженера средствами учебного дискурса.

Атаджанова, Б. Т. (2020). Научный текст как источник обогащения профессиональной речи. Вестник педагогики: наука и практика, (51), 70-71.

Kuchkarova, N. M., & Atadjanova, B. T. (2020). Development of the economic culture of future primary school teachers based on an integrated approach. Journal of Critical Reviews, 7(6), 1134-1137.

Атаджанова, Б. Т. (2019). Формирование коммуникативной компетенции на уроках русского языка. Достижения науки и образования, (8-3 (49)), 99-101.

Атаджанова, Б. Т. (2019). Формирование профессионально-коммуникативной компетенции будущего специалиста. Вестник науки и образования, (19-2 (73)), 47-49.

Атаджанова, Б. Т. (2018). Развитие профессиональной компетентности у студентов как важнейшая задача высшей школы. Достижения науки и образования, (17 (39)), 46-47.

Shaymardanova, M. A., Toshmamatov, O. A., Khodjamkulov, S. Z., & Nomozov, A. K. (2025). STATE OF STUDY OF THE PROCESSES OF OBTAINING MONOCALCIUM AND MONOPOTASIUM PHOSPHATE. Medicine, pedagogy and technology: theory and practice, 3(1), 595-605.

Munira, X., Samariddin, E., Hilola, A., Jahongir, A., Murodjon, J. R., & Shahzoda, M. (2024). THE PROCESS OF CRUSHING AND MIXING SYLVINITE ORES. Universum: технические науки, 10(12 (129)), 32-37.

Жалолова, Г. С., Шукуров, Ф. И., Жўраева, А. Ж., Юлдашева, М. А., & Абдиева, М. О. (2024). РОЛЬ ЦИТОКИНОВ В ПАТОГЕНЕЗЕ НАРУШЕНИЙ ИМПЛАНТАЦИИ У ЖЕНЩИН С БЕСПЛОДИЕМ, СВЯЗАННЫХ С ДИСФУНКЦИЕЙ ЭНДОМЕТРИЯ. Eurasian Journal of Medical and Natural Sciences, 4(12), 224-235.

Abdieva, M. O., & Saidjalilova, D. D. (2019). The Effect of Combined Oral Contraceptives on the Bone Mineral Density in Perimenopausal Women.

Abdieva, M., Saidjalilova, D., & Asilova, S. (2017). CALCIUM INTAKE AND RISK OF FRACTURE DURING THE PREMENOPAUSE PERIODS. In International Scientific and Practical Conference World science (Vol. 4, No. 12, pp. 34-34). ROST.

Саиджалилова, Д. Д., & Абдиева, М. О. (2017). СОСТОЯНИЕ МИНЕРАЛЬНОЙ ПЛОТНОСТИ КОСТИ У ЖЕНЩИН ПОСЛЕ ФАРМАКОЛОГИЧЕСКИ ОБУСЛОВЛЕННОГО ДЕФИЦИТА ЭСТРОГЕНОВ. МИНИСТЕРСТВО ЗДРАВООХРАНЕНИЯ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН РЕСПУБЛИКАНСКИЙ СПЕЦИАЛИЗИРОВАННЫЙ НАУЧНО-ПРАКТИЧЕСКИЙ МЕДИЦИНСКИЙ ЦЕНТР АКУШЕРСТВА И ГИНЕКОЛОГИИ АССОЦИАЦИЯ ВРАЧЕЙ ЧАСТНОЙ ПРАКТИКИ УЗБЕКИСТАНА КЛИНИКА «MAHLIYO-SHIFO» & V «MAHLIYO-SHIFO» & V, 121.

Chitosan, A. M., & Embryotoxicity, R. DEVELOPMENT OF TOXICOLOGICAL EFFECTS ON THE REPRODUCTIVE SYSTEM AND EXPERIMENTAL STUDY OF THE USE OF CHITOSAN AND MODIFIED CHITOSAN IN OSTEOPOROSIS.

Akimbekov, N. S., Digel, I., Abdieva, G. Z., Mansurov, Z. A., & Zhubanova, A. A. (2014). Wound healing activity of heterogeneous composites on the basis of carbonized material. Journal of Biotechnology, 185, S103.

Akimbekov, N. S., Sagynova, A. K., Tastambek, K. T., Abdieva, G. Z., Kaiyrmanova, G. K., & Zhubanova, A. A. (2014). Использование куриных эмбрионов в качестве модели в экспериментах по изучению пирогенной активности эндотоксина. Тауық эмбриондарын эндотоксиннің пирогенді активтілігін зерттеу тәжірибелерінде модель ретінде қолдану. Вестник КазНУ. Серия биологическая, 62(3), 76-86.

Abdieva, G. Z., Akimbekov, N. S., Abay, G. K., Zhusipova, D. A., Zhubanova, A. A., Kayrmanova, G. K., & Ualieva, P. S. (2013). Фитоэкстракттар және олармен функционализацияланған карбонизделген сорбенттің антимикробтық қасиетін зерттеу. Исследование антимикробных свойств фитоэкстрактов и функционализированных экстрактами карбонизированной рисовой шелухи. Вестник КазНУ. Серия биологическая, 57(1), 118-123.

Abdieva, G. Z., Zhubanova, A. A., Akimbekov, N. S., Kaiyrmanova, G. K., Ualieva, P. S., Abay, G. K., & Zhusipova, D. A. (2013). Фитоэкстракттармен функционализацияланған энтеросорбенттердің Salmonella typhimurium 59-60 штамы қатысындағы антибактериялық қасиеттерін in vivo жағдайында зерттеу. Исследование антибактериальных свойств энтеросорбентов функционализированных фитоэкстрактам. Вестник КазНУ. Серия биологическая, 59(3/2), 3-7.

Akimbekov, N. S., Kirbaeva, D. K., Zayadan, B. K., Saviskaya, I. S., Tastambek, K. T., Abdieva, G. Z., & Zhubanova, A. A. (2013). Влияние гетерогенного биокомпозита на основе карбонизованной рисовой шелухи и клеток микроводоросли Spirulina platensis на микробоценоз кишечника крыс. Карбонизделген күріш қауызы мен Spirulina platensis микробалдырының клеткасы негізіндегі гетерогенді био. Вестник КазНУ. Серия биологическая, 59(3/1), 17-20.

Malik, A. M., Abdieva, G. Z., Ualieva, P. S., Zhubanova, A. A., & Temiz Artmann, A. CКPИНИНГ МИКPOOPГAНИЗМOВ-ДECТPУКТOPOВ XЛOРOPГAНИЧECКИX ЗAГPЯЗНИТEЛEЙ. Eurasian Journal of Ecology, 61(4), 61-71.