113
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 7-SON, (YOʻITJ)
“ZAMONAVIY PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA
MATEMATIKA FANINI O‘QITISH SAMARADORLIGINI
OSHIRISH”
Bo`riyeva Bahora Uraljon qizi
Qashqadaryo viloyati Gʻuzor tumani
59-umimiy oʻrta taʼlim maktabi matematika fani oʻqituvchisi
https://doi.org/
10.5281/zenodo.16417451
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi:28-iyun 2025 yil
Ma’qullandi: 30-iyun 2025 yil
Nashr qilindi: 24-iyul 2025 yil
Ushbu maqolada matematika fanini zamonaviy
pedagogik texnologiyalar asosida o‘qitish samaradorligi
tadqiq qilinadi. Tadqiqotda interaktiv metodlar, raqamli
platformalar,
differensial
va
kompetensiyaviy
yondashuvlar asosida o‘quvchilarning bilim darajasi,
darsga qiziqishi va mustaqil fikrlash ko‘nikmalaridagi
o‘zgarishlar tahlil qilindi. Tajriba va nazorat guruhlari
o‘rtasidagi farqlar asosida zamonaviy metodlarning
afzalliklari ilmiy asoslangan holda ko‘rsatildi. Maqolada
o‘qituvchilarning zamonaviy texnologiyalarni qo‘llashga
tayyorgarligi, mavjud muammolar va ularni hal qilish
bo‘yicha tavsiyalar ham keltirilgan.
KEY WORDS
matematika ta’limi, pedagogik
texnologiyalar, interaktiv usullar,
o‘quvchi
faolligi,
raqamli
platformalar,
differensial
yondashuv, kompetensiyaviy ta’lim,
o‘quv
motivatsiyasi,
vizuallashtirish,
o‘qitish
samaradorligi
Kirish.
Matematika — aniq fanlar ichida o‘quvchilarning mantiqiy fikrlash qobiliyatini
rivojlantirishda muhim o‘rin tutadi. XXI asrda raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi
ta’lim tizimidan ham sifatli o‘zgarishlarni talab qilmoqda. Ayniqsa, maktab matematika
ta’limida an’anaviy yondashuvlardan tashqari zamonaviy pedagogik texnologiyalarni joriy
etish masalasi dolzarb bo‘lib bormoqda.
Matematika fanini o‘qitishda zamonaviy metodikalar — axborot-kommunikatsiya
texnologiyalari (AKT), muammoli ta’lim, loyiha asosida o‘qitish, differensial yondashuv —
o‘quvchilarda bilimlarni chuqurroq o‘zlashtirish, mustaqil fikrlash va hayotiy muammolarni
hal etish ko‘nikmasini shakllantirishga xizmat qiladi. Ushbu maqolada matematika darslarida
yangi pedagogik texnologiyalardan foydalanish samaradorligi tadqiq qilinadi.
Metodlar.
Tadqiqot quyidagi usullar asosida olib borildi:
Tajriba-sinov metodikasi
: 8-sinf o‘quvchilari ishtirokida ikki guruh — tajriba guruhi
va nazorat guruhi tashkil etildi. Tajriba guruhida matematika darslari zamonaviy metodikalar
asosida o‘tilgan bo‘lsa, nazorat guruhida an’anaviy uslub saqlab qolindi.
Kuzatuv
: O‘quvchilarning darsga qiziqishi, ishtirok faolligi va mustaqil ishlash darajasi
baholandi.
Test sinovlari
: Har ikki guruhga darslar oldidan va keyin maxsus tayyorlangan testlar
berildi.
So‘rovnoma
: O‘qituvchilar va o‘quvchilar o‘rtasida dars sifati, yondashuvlarga
munosabat va o‘zlashtirish darajasi haqida so‘rov o‘tkazildi.
Natijalar.
O‘tkazilgan tadqiqotlar quyidagi natijalarni berdi:
O‘quvchilarning faolligi
: Tajriba guruhidagi o‘quvchilarning 87% darsda faol
qatnashgan bo‘lsa, nazorat guruhida bu ko‘rsatkich 61% ni tashkil etdi.
O‘zlashtirish darajasi
: Test natijalariga ko‘ra, tajriba guruhidagi o‘quvchilarning 74%
yuqori natija ko‘rsatdi, nazorat guruhida esa bu raqam 49% atrofida bo‘ldi.
114
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 7-SON, (YOʻITJ)
Qiziqish va motivatsiya
: So‘rovnomalar shuni ko‘rsatdiki, zamonaviy usullarda
o‘qitilgan o‘quvchilarning 82% matematika faniga bo‘lgan qiziqishi oshganini bildirgan.
O‘qituvchilar fikri
: 90% o‘qituvchilar zamonaviy yondashuvlar dars samaradorligini
oshirishini va o‘quvchilarda ijodiy fikrlashni shakllantirishini tasdiqlagan.
Tahlil va muhokama.
Olingan natijalar shuni ko‘rsatdiki, zamonaviy pedagogik
texnologiyalar matematika ta’limida sezilarli ijobiy o‘zgarishlarga sabab bo‘ladi. Bunday
yondashuvlar o‘quvchilarni passiv bilim oluvchidan faol ishtirokchiga aylantiradi.
Interaktiv doskalar, masofaviy o‘qitish platformalari, vizual grafik dasturlar (Desmos,
GeoGebra) orqali murakkab tushunchalar ham oson va tushunarli tarzda o‘zlashtirilmoqda.
Shuningdek, muammoli vaziyatlar asosida dars o‘tilganda o‘quvchilarning ijodiy va tanqidiy
fikrlashi faollashadi.
Ammo bu yondashuvlar o‘ziga xos muammolarga ham ega. Dastlabki bosqichda
o‘qituvchilarning AKT vositalaridan foydalanish bo‘yicha bilim va ko‘nikmalari etarli
bo‘lmasligi mumkin. Shu sababli, doimiy malaka oshirish kurslari, tajriba almashish
seminarlarini tashkil qilish muhim ahamiyat kasb etadi. Tadqiqot natijalari zamonaviy
pedagogik texnologiyalarning matematika darslaridagi o‘rni va ahamiyatini yaqqol tasdiqladi.
Tajriba guruhi misolida ko‘rinib turibdiki, interaktiv yondashuvlar va raqamli vositalardan
foydalanish o‘quvchilarda bilimlarni yanada samarali o‘zlashtirish, mustaqil fikrlash va
muammoli vaziyatlarda tez va aniq qarorlar qabul qilish ko‘nikmalarini rivojlantirishga olib
keladi.
4.1. O‘quvchilar faolligi va motivatsiyasi
Tajribalar shuni ko‘rsatdiki, an’anaviy yondashuvda o‘quvchilar asosan tinglovchi rolini
bajaradi. Zamonaviy yondashuvlarda esa ular faol ishtirokchi, hamkor, ijodkor sifatida
qatnashadi. Bu esa o‘z-o‘zini baholash, o‘z ustida ishlash va fikrni asoslash ko‘nikmalarini
shakllantiradi. O‘quvchilarning matematika faniga nisbatan motivatsiyasi o‘zgaradi — ular
fanni “qiyin” emas, balki “qiziqarli” deb baholay boshlaydi.
4.2. Raqamli vositalarning roli
GeoGebra, Desmos, Khan Academy kabi onlayn platformalar orqali abstrakt tushunchalarni
(masalan: funksiyalar grafigi, tenglamalar, geometrik shakllar) vizual tarzda tushuntirish
o‘quvchilarning xotirasida ancha uzoq saqlanadi. Bunday vizuallashtirish usuli ayniqsa past
o‘zlashtiruvchi o‘quvchilar uchun nihoyatda foydalidir. Bundan tashqari, raqamli testlar,
interaktiv mashqlar va video darslar o‘quvchini darsdan tashqari mustaqil ishlashga ham
undaydi.
4.3. O‘qituvchining roli va tayyorgarligi
Zamonaviy metodlardan foydalanishda o‘qituvchining tayyorgarligi hal qiluvchi omillardan
biridir. O‘qituvchilar AKT vositalaridan erkin foydalanishi, pedagogik dizayn asoslarini bilishi,
darslarni kompetensiyaviy yondashuv asosida loyihalashi lozim. Afsuski, ba’zi hududlarda
internet tezligi, texnik ta’minot yoki o‘qituvchilarning yetarlicha malakaga ega emasligi bu
jarayonni sekinlashtirmoqda. Shu sababli, o‘qituvchilar uchun amaliy malaka oshirish
kurslarini tizimli tashkil etish zarur.
4.4. Taqqoslashlar
Quyidagi jadval orqali an’anaviy va zamonaviy yondashuvlarning asosiy farqlari taqqoslandi:
Asosiy omillar
An’anaviy yondashuv
Zamonaviy yondashuv
O‘quvchi roli Passiv tinglovchi
Faol ishtirokchi, muallif
Darsdagi metodlar Ma’ruza, mashq
Interfaol, muammoli, vizual, loyiha
Baholash turi Yakuniy baholash Formativ (joriy) va summativ baholash
Texnologiyadan foydalanish
Kam Yuqori darajada
Qiziqish va motivatsiya
Nisbatan pastSezilarli yuqori
4.5. Ilmiy-nazariy asos
Tadqiqot NCTM (National Council of Teachers of Mathematics) tomonidan ilgari surilgan
“Matematika ta’limida muvaffaqiyatga erishish uchun faol, tushunarli va bog‘liq o‘rganish
115
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 7-SON, (YOʻITJ)
zarur” degan prinsiplarni tasdiqlaydi. Shuningdek, J. Brunerning konstruktivistik nazariyasiga
ko‘ra, bilim o‘quvchining o‘z faoliyati natijasida hosil bo‘ladi — bu aynan zamonaviy
yondashuvlarning mohiyatidir.
Qo‘shimcha muhokama tavsiyalari:
Ko‘p bosqichli yondashuv: Har bir mavzu bo‘yicha darslar vizual tushuntirish, mustaqil ish,
muammo yechish, hamkorlikdagi faoliyat va baholash bosqichlaridan iborat bo‘lishi lozim.
Maktab-internet integratsiyasi: O‘quvchilar darsdan tashqari onlayn platformalardan
foydalanib, o‘z tempida takrorlash imkoniyatiga ega bo‘lishi kerak.
Ota-onalar bilan hamkorlik: O‘quvchilarning uyda mustaqil ishlashi uchun ota-onalarga ham
tushuntirish ishlari olib borilishi foydali.
Xulosa.
Tadqiqotlar shuni ko‘rsatdiki, matematika fanini zamonaviy pedagogik texnologiyalar
asosida o‘qitish dars sifatini, o‘quvchilarning o‘zlashtirish darajasini va fanga bo‘lgan
qiziqishini sezilarli darajada oshiradi. Bunday yondashuvlar nafaqat bilim berishga, balki
o‘quvchilarda XXI asr ko‘nikmalari — mantiqiy fikrlash, muammolarni hal etish, jamoaviy ish
va kommunikatsiya — ni shakllantirishga xizmat qiladi.
Kelgusida matematika ta’limini yanada takomillashtirish uchun quyidagi tavsiyalarni berish
mumkin:
O‘qituvchilar uchun amaliy seminar va treninglar sonini ko‘paytirish.
Interaktiv vositalar bilan jihozlangan sinflar yaratish.
O‘quv dasturlarini zamonaviy kompetensiyaviy yondashuv asosida qayta ko‘rib chiqish.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
Jo‘raqulov, A.A.
Zamonaviy pedagogik texnologiyalar
. – Toshkent: O‘qituvchi, 2022.
– 176 b.
2.
Rasulov, I.M.
Matematika o‘qitish metodikasi
. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2021.
– 230 b.
3.
Xudoyberganov, D.
Pedagogik innovatsiyalar va interfaol metodlar
. – Samarqand:
SamDU nashriyoti, 2020. – 145 b.
4.
Hasanov, B.
Matematika darslarida axborot texnologiyalaridan foydalanish
samaradorligi
// O‘zbekistonda pedagogik tadqiqotlar jurnali. – 2023. – №2. – B. 45–52.
5.
Абылкасымова, А.Е.
Методика обучения математике в средней школе
. –
Алматы: НИОКР, 2019. – 288 с.
6.
Поляков, К.Ю., Ершова, Т.А.
Информатика и ИКТ. Базовый курс
. – М.: БИНОМ,
2020. – 352 с.
7.
OECD.
21st Century Skills and Competences for New Millennium Learners in
OECD Countries
. – OECD Publishing, 2018.
URL:
(murojaat qilingan sana: 15.07.2025).
8.
National Council of Teachers of Mathematics (NCTM).
Principles to Actions: Ensuring
Mathematical Success for All
. – Reston, VA: NCTM, 2014.
9.
Khan Academy.
Interactive Mathematics Learning Platform
. –
URL:
(murojaat qilingan sana: 15.07.2025).
10.
Mavlonov, Sh.A.
Matematika taʼlimida innovatsion yondashuvlar
// Taʼlim va fan
yangiliklari. – 2022. – №3. – B. 21–25.
