116
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 7-SON, (YOʻITJ)
FOTOPOLIMERIZATSIYA TEXNOLOGIYASINING
SAMARADORLIGINI OSHIRISH YÒLLARI
Shukurov Burhoniddin
Alfaraganus university Stomatologiya fakulteti talabasi
https://doi.org/
10.5281/zenodo.16558165
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi:28-iyun 2025 yil
Ma’qullandi: 30-iyun 2025 yil
Nashr qilindi: 29-iyul 2025 yil
Zamonaviy stomatologiyada fotopolimer materiallar
keng qo‘llaniladi. Ularning mustahkamligi, estetikasi va
biologik
moslashuvchanligi
ko‘p
jihatdan
fotopolimerizatsiya jarayonining sifatiga bog‘liq.
Fotopolimerizatsiya – yorug‘lik ta’sirida kompozit
materiallarning qotish jarayonidir. Mazkur maqolada
fotopolimerizatsiyaning asosiy bosqichlari, unga ta’sir
qiluvchi omillar – nur manbai turi, yoritish vaqti,
qatlam qalinligi, optik sharoitlar, kompozit tarkibi va
boshqa texnik jihatlar yoritiladi. Fotopolimerizatsiya
samaradorligini
oshirish
uchun
qo‘llaniladigan
zamonaviy texnologiyalar (LED-lampalar, bosqichli
yoritish, mo‘ljallangan optik burchaklar) va ularning
afzalliklari tahlil qilinadi. Yaxshi polimerizatsiyalangan
plomba uzoq muddatli xizmat, to‘liq qotish va estetik
ko‘rinish kafolati hisoblanadi.
KEY WORDS
fotopolimerizatsiya,
kompozit
material,
polimerizatsiya
chuqurligi, LED-lampa, yoritish
vaqti, qatlam qalinligi, yorug‘lik
intensivligi,
mikroqattiqlik,
adgeziv
tizim,
estetik
stomatologiya
Kirish:
Zamonaviy restavratsion stomatologiyaning ajralmas qismi bo‘lgan kompozit
materiallar turli rang, mustahkamlik va biologik moslashuv xususiyatlari bilan tanilgan.
Ularning to‘liq qotib, bemorning tishida uzoq muddat ishlashi fotopolimerizatsiya
texnologiyasiga bog‘liq. Fotopolimerizatsiya – bu yorug‘lik (odatda 400–500 nm oralig‘ida)
ta’sirida kompozit ichidagi fotoinitsiatorlar faollashib, monomer zanjirlarining qotish jarayoni
hisoblanadi. Ushbu jarayonning sifati restavratsiya mustahkamligiga, rang barqarorligiga,
mikrooqishlarning oldini olishga va biologik xavfsizlikka ta’sir qiladi.
So‘nggi yillarda yuqori texnologik LED-lampalar, turli yoritish rejimlari, qatlamli qo‘llash,
maxsus optik moslamalar yordamida fotopolimerizatsiya sifatini oshirish bo‘yicha keng
tadqiqotlar olib borilmoqda. Shu bilan birga, ba’zi amaliy xatoliklar (yoritish vaqti kamligi,
qalin qatlamlar, noto‘g‘ri burchak) samaradorlikni pasaytiradi. Ushbu maqola
fotopolimerizatsiyani chuqur tahlil qilib, uning klinik samaradorligini oshirish yo‘llarini
tavsiflaydi.
Asosiy qism:
1. Fotopolimerizatsiyaning mohiyati
Fotopolimerizatsiya – bu yorug‘likning ta’siri ostida kompozit material tarkibidagi
monomerlarning reaktiv zanjirli polimerga aylanishi jarayonidir. Bunda kamforxinon kabi
fotoinitsiatorlar asosiy rol o‘ynaydi. Yorug‘lik manbai ta’sirida radikal hosil bo‘lib, u
monomerlarni bog‘laydi.
2. Fotopolimerizatsiyaga ta’sir qiluvchi omillar
a) Nur manbai turi
Halogen lampalar – eski uslub, ko‘p energiya talab qiladi.
LED-lampalar – samarali, energiya tejamkor, uzoq xizmat qiladi.
117
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 7-SON, (YOʻITJ)
Plazma lampalar – yuqori intensivlikka ega, ammo harorati yuqori bo‘lishi mumkin.
b) Yoritish vaqti va yorug‘lik intensivligi
Optimal yoritish – 20–40 soniya (kompozitga bog‘liq). Kam yoritish – to‘liq qotmaslik, ko‘p
yoritish – termik shikast.
Yorug‘lik intensivligi – 600–1200 mW/cm² oralig‘ida bo‘lishi maqsadga muvofiq.
c) Qatlam qalinligi
Bir martalik qatlam – 2 mm dan oshmasligi kerak. Aks holda chuqur qatlamlar to‘liq qotmaydi,
bu esa mikrobo‘shliqlar va pulpa ta’siriga olib keladi.
d) Fotoinitsiatorlar va kompozit tarkibi
Kompozitlar har xil turdagi fotoinitsiatorlar (kamforxinon, TPO) va plomba zarralari bilan
ajraladi. Ularning yoritishga javobi turlicha. Shaffof kompozitlar chuqurroq qotadi.
e) Burchak va masofa
Nur tish yuzasiga to‘g‘ri 90° burchak ostida va minimal masofada (1–2 mm) tushishi kerak.
Burchakli yoritish – samaradorlikni kamaytiradi.
3. Samaradorlikni oshirish usullari
Qatlamli qo‘llash – 1,5–2 mm dan bosqichli qilib yoritish.
Yoritish vaqti optimallashtirish – ishlab chiqaruvchi tavsiyasiga ko‘ra.
LED-lampalarni muntazam tekshirish va tozalash – chiqadigan nur kuchi pasaymasligi uchun.
Optik oyna va ko‘zoynaklardan foydalanish – nur yo‘nalishini to‘g‘rilash uchun.
Qorong‘iroq va yoritilmagan joylarda ishlash – fotoinitsiatorlarni erta faollashuvdan saqlaydi.
Kompozitni to‘g‘ri saqlash – yorug‘likdan himoyalangan, sovuq joyda.
Xulosa:
Fotopolimerizatsiya – zamonaviy stomatologiyada mustahkam, estetik va uzoq xizmat
qiluvchi plomba olishning asosiy bosqichidir. Uning sifati ko‘plab omillarga – yorug‘lik manbai,
yoritish usuli, qatlam qalinligi, burchak va yoritish vaqti kabi parametrlarga bog‘liq.
Samaradorlikni oshirish uchun qatlamli yondashuv, mos nur intensivligi, to‘g‘ri burchak
ostida yoritish va kompozit materiallarga mos strategiya tanlash muhim hisoblanadi. Shifokor
va talabalar uchun bu jarayonni puxta tushunish – klinik muvaffaqiyat kafolatidir.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Sakaguchi, R.L., Powers, J.M. (2022). Craig’s Restorative Dental Materials, 15th ed.
Elsevier.
