41
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD 3-SON,2-QISM (YOʻITJ)
INGLIZ TILIGA KATTA HISSA QO‘SHGAN BUYUK
SHAXSLAR
Mahmudjonov Abdumutal, To‘xtamishov Elyorbek,
Yaxshiboyeva Odina, Jumaboyeva Safargul
Ilmiy rahbar: Xonsaidova Maktuba Maxamadaliyevna
Chirchiq davlat pedagogika universiteti
Gumanitar fanlar fakulteti
O‘zbek tili va adabiyoti kafedrasi
3-kurs 22/4-guruh talabalari
https://doi.org/10.5281/zenodo.15113546
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi:7-mart 2025 yil
Ma’qullandi:18-mart 2025 yil
Nashr qilindi: 29-mart 2025 yil
Ingliz tili dunyoning eng keng tarqalgan tillaridan biri
bo‘lib, uning shakllanishi va rivojlanishi turli tarixiy
shaxslarning faoliyati bilan chambarchas bog‘liq.
Ushbu maqolada ingliz tilining rivojlanishiga hissa
qo‘shgan buyuk shaxslar, ularning tilshunoslik,
adabiyot, ta’lim va ilm-fan sohalaridagi ishlari batafsil
yoritiladi. Shuningdek, zamonaviy ta’lim jarayonida bu
shaxslarning ta’siri ham muhokama qilinadi.
KEY WORDS
Ingliz tili, tilshunoslik, adabiyot,
ta’lim,
lug‘atlar,
fonetika,
grammatika,
lingvistika,
madaniyat.
Kirish
Dunyo miqyosida eng ko‘p o‘rganilayotgan va ishlatilayotgan tillardan biri ingliz tilidir. U
xalqaro aloqa, fan, texnologiya va san’at sohalarida muhim o‘rin tutadi. Ingliz tilining
rivojlanishi uzoq tarixga ega bo‘lib, bu jarayonda ko‘plab buyuk shaxslar katta rol o‘ynagan.
Shekspirning adabiy merosi, Noam Xomskiyning lingvistik tadqiqotlari, Samuel Jonsonning
lug‘at yaratishdagi xizmatlari va boshqa ko‘plab olimlar, yozuvchilar hamda tilshunoslarning
faoliyati tufayli ingliz tili bugungi darajaga yetdi. Ushbu maqolada ana shunday buyuk
shaxslarning hayoti va ilmiy faoliyati haqida batafsil so‘z yuritiladi.
Ustozimizning o‘rni
Til o‘rganish jarayoni har doim ham oson kechmaydi. Bu borada ustozlarning hissasi juda
katta. Xonsaidova Maktuba Maxamadaliyevna o‘z darslarida ilg‘or usullar va innovatsion
texnologiyalarni qo‘llaydi. U ingliz tilini nafaqat gramatik jihatdan o‘rgatadi, balki madaniyat
va tarix bilan bog‘liq qiziqarli ma’lumotlar bilan ham boyitadi. Uning talabalarga bo‘lgan
e’tibori va yondashuvi til o‘rganish jarayonini ancha samarali qiladi.
Buyuk shaxslar va ularning hissasi
Ingliz tilining shakllanishi va rivojlanishida quyidagi shaxslarning hissasi juda katta:
**1. Uilyam Shekspir** - adabiy til rivojiga beqiyos hissa qo‘shgan. Uning dramatik asarlari
ingliz tilining boyishiga va yangi iboralarning paydo bo‘lishiga sabab bo‘lgan.
**2. Samuel Jonson** - ingliz tilining ilk yirik lug‘atini yaratgan. Uning ishi keyingi
lug‘atlarning rivojlanishiga asos bo‘lib xizmat qilgan.
**3. Geoffrey Chaucer** - ingliz tilini adabiy til sifatida shakllantirishda asosiy shaxs bo‘lgan.
Uning “Canterbury hikoyalari” asari bu tilning rivojlanishida muhim rol o‘ynagan.
42
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD 3-SON,2-QISM (YOʻITJ)
**4. Noam Xomskiy** - zamonaviy lingvistikaning asoschilaridan biri. Uning nazariyalari
tilshunoslik fanining rivojlanishiga ulkan ta’sir ko‘rsatgan.
**5. J.K. Rowling** - zamonaviy ingliz adabiyotining eng mashhur vakillaridan biri. Uning
“Garri Potter” kitoblari butun dunyoda ingliz tiliga bo‘lgan qiziqishni oshirdi.
Shuningdek, Oksford lug‘atini yaratishda qatnashgan olimlar, fonetika va grammatika bo‘yicha
tadqiqotchilar ham ingliz tilining rivojlanishiga katta hissa qo‘shgan.
Ingliz tilining taraqqiyot bosqichlari
Ingliz tili uzoq tarixga ega bo‘lib, uning rivojlanishi bir necha bosqichdan o‘tgan:
1. **Qadimgi ingliz tili (450-1150)** - asosan anglo-sakslar tomonidan shakllangan.
2. **O‘rta asr ingliz tili (1150-1500)** - fransuz va lotin tillarining ta’siri kuchaygan davr.
3. **Yangi davr ingliz tili (1500-1800)** - Shekspir va boshqa yozuvchilarning faoliyati
natijasida tilda ko‘plab yangi so‘zlar paydo bo‘ldi.
4. **Zamonaviy ingliz tili (1800-hozirgi kungacha)** - ilm-fan, texnologiya va madaniyat orqali
yanada rivojlandi.
Ingliz tilining zamonaviy roli
Bugungi kunda ingliz tili xalqaro aloqa, ta’lim, ilm-fan va texnologiya sohalarida yetakchi til
hisoblanadi. Internetdagi ma’lumotlarning aksariyati ingliz tilida bo‘lib, ko‘plab ilmiy
maqolalar va darsliklar shu tilda yoziladi. Shuningdek, xalqaro diplomatiya va biznes
sohalarida ham ingliz tili muhim ahamiyatga ega.
Ingliz tilini o‘rganishning samarali usullari
Ingliz tilini samarali o‘rganish uchun quyidagi usullardan foydalanish tavsiya etiladi:
1. **Kunlik mashq qilish** – yangi so‘zlar va grammatik qoidalarni muntazam takrorlash.
2. **O‘qish va eshitish** – ingliz tilidagi kitoblar, maqolalar va audiomateriallarni o‘rganish.
3. **Muloqot qilish** – ingliz tilida gaplashadigan do‘stlar va o‘qituvchilar bilan suhbatlashish.
4. **Texnologiyalardan foydalanish** – Duolingo, BBC Learning English, Grammarly kabi
ilovalar orqali o‘rganish.
5. **Videolar va filmlar tomosha qilish** – subtitrlar bilan ingliz tilidagi filmlar ko‘rish.
Kelajakdagi istiqbollar
Kelajakda ingliz tilining ahamiyati yanada ortishi kutilmoqda. Sun’iy intellekt va
texnologiyalarning rivojlanishi ingliz tilini o‘rganish jarayonini yanada osonlashtiradi. Shu
sababli, bu tilni chuqur o‘rganish va uni rivojlantirish har qanday kasb va sohaga foyda
keltirishi aniq.
Bizning g‘oyalarimiz
Ingliz tilini o‘rganish jarayonida biz til tarixini va buyuk shaxslarning mehnatini o‘rganish
muhim deb hisoblaymiz. Kelajakda biz ingliz tilining o‘rganish metodlarini yanada
rivojlantirish, interaktiv ta’lim platformalarini yaratish va ilm-fan sohasida yangi tadqiqotlar
o‘tkazish orqali bu tilni kengroq ommalashtirishni rejalashtiramiz. Bizning maqsadimiz -
ingliz tilini nafaqat o‘rganish, balki uni boshqalarga ham o‘rgatish va bu sohada o‘z hissamizni
qo‘shish.
Xulosa
43
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD 3-SON,2-QISM (YOʻITJ)
Ingliz tili bugungi dunyoda beqiyos ahamiyatga ega bo‘lib, uning rivojlanishida buyuk
shaxslarning hissasi juda katta. Shekspirning ijodi, Jonsonning lug‘ati, Xomskiyning lingvistika
nazariyalari va boshqa olimlarning ishlari bu tilni bugungi mavqega olib chiqdi. Kelajakda biz
ushbu tilni chuqurroq o‘rganish va uni rivojlantirish yo‘lida o‘z hissamizni qo‘shishga
intilamiz. O‘qituvchilarimiz, xususan, Xonsaidova Maktuba Maxamadaliyevnaning sa’y-
harakatlari orqali biz ingliz tilini o‘rganishda yanada samarali yo‘nalishlarni o‘zlashtirishga
harakat qilamiz. Ushbu maqolada keltirilgan shaxslar va ularning ilmiy merosi bizga til
o‘rganishda yo‘l-yo‘riq bo‘lib xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Crystal, D. (2003). The Cambridge Encyclopedia of the English Language. Cambridge
University Press.
2. Chomsky, N. (1965). Aspects of the Theory of Syntax. MIT Press.
3. Johnson, S. (1755). A Dictionary of the English Language.
4. Shakespeare, W. (1600). Complete Works of William Shakespeare.
5. Chaucer, G. (1400). The Canterbury Tales.
6. Baugh, A. C., & Cable, T. (2012). A History of the English Language. Routledge.
7. Oxford University Press. (2020). Oxford English Dictionary.
8. Yule, G. (2020). The Study of Language. Cambridge University Press.
9. Harmer, J. (2007). The Practice of English Language Teaching. Pearson Education.
10. Quirk, R., Greenbaum, S., Leech, G., & Svartvik, J. (1985). A Comprehensive Grammar of the
English Language. Longman.
