45
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 5-SON 2-QISM, (YOʻITJ)
IJTIMOIY TARMOQLAR - JAMOATCHILIK BILAN
SAMARALI ALOQA O’RNATISH VOSITASI
Baxitova Jasmina Armanovna,
Qoraqalpoq davlat universiteti talabasi
https://doi.org/
10.5281/zenodo.15471238
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi:16-may 2025 yil
Ma’qullandi:18-may 2025 yil
Nashr qilindi: 19-may 2025 yil
Mazkur maqolada ijtimoiy tarmoqlarda PR
texnologiyalari
doimiy
ravishda
rivojlanib
borayotganligi, shuningdek, ijtimoiy tarmoqlarda
jamoatchilik bilan aloqalar metodologiyasini yanada
rivojlantirish uchun zamin borligi va jamoatchilik
bilan samarali aloqa o’rnatishda tarmoqlarning roli
haqida so’z boradi.
KEY WORDS
ijtimoiy tarmoqlar, PR
texnologiyalari,
ijtimoiy
tarmoqlardagi
PR
texnologiyalari,VKontakte,
Facebook, Odnoklassniki.
Ijtimoiy tarmoqlarda PR-tadbirlarni amalga oshirish muayyan PR-texnologiyalardan
foydalanishni nazarda tutadi.
PR texnologiyalari deganda, PR vositalari orqali amalga oshiriladigan PR bazis subyektining
maqsadli
jamoatchilik
bilan
aloqalarini
boshqarishning
ijtimoiy-kommunikativ
texnologiyalarini tushunish kerak. Ushbu maqsadli jamoalar boshqaruv subyektining maqsad
va vazifalarini ma’lum bir vaqtda va ma’lum bir joyda eng samarali va maqbul tarzda amalga
oshirishga qaratilgan izchil qo‘llaniladigan tartib-qoidalar, usullar va faoliyat usullari
yig‘indisidir.
Turli ijtimoiy tarmoqlarda PR-pozitsiyalash auditoriyaning o‘ziga xos xususiyatlari va har bir
maydonning "arxitekturasi"ga bog‘liq. Har qanday internet maydonchasi: bloglar, korporativ
sayt, internet OAV, ijtimoiy tarmoqlar uning axborot bilan to‘ldirilishiga asoslanadi. Har bir
platforma o‘ziga xos xususiyatlarga ega bo‘lishiga qaramay, ularning barchasini
birlashtiradigan narsa shundaki, ular mavzuli kontent tufayli kompaniyaga o‘z mahsulotlarini
shunchaki reklama qilish emas, balki intellektual yetakchi sifatida namoyon bo‘lish imkonini
beradi. Jamoatchilik bilan samarali aloqa o‘rnatish uchun ushbu omilni hisobga olish muhim.
Jamiyat taraqqiyotining yangi, axborot bosqichiga kirishi umumiy xavfsizlikning yangi
tarkibiy qismiga, ya’ni mediaxavfsizlikka alohida e’tibor qaratish bilan bog‘liq. Hozirda erkin
axborot oqimlari tufayli dunyo o‘ziga xos global qishloqqa aylanmoqda, deydi G.M. Maklyuen.
Ijtimoiy tarmoqlarda PR texnologiyalarining o‘ziga xos xususiyatlarini o‘rganish auditoriyaga
ta’sir qilish texnologiyalarini aynan mediaxavfsizlik nuqtai nazaridan ko‘rib chiqish imkonini
beradi.
2006-yildayoq "Facebook" "VKontakte" va "Odnoklassniki" singari ijtimoiy tarmoqlarining
ommalashuvi bilan PR-mutaxassislari oldida yig‘ilgan auditoriyadan qanday qilib foydalanish
masalasi paydo bo‘ldi. Ijtimoiy tarmoqlarda bevosita o‘sish va mashhurlikni oshirish
maqsadida internet-resurslarga tashrif buyuruvchilar soni oshdi. Ushbu savolga javob
skriptlarni (dasturlash tilida yoziladigan Internet uchun dasturlar) yaratish bo‘ldi, ular o‘z
46
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 5-SON 2-QISM, (YOʻITJ)
navbatida reklama matnlarini tarqatish va boshqa ba’zi funksiyalarni avtomatlashtirish
funksiyalarini bajarishi kerak.
Vaqt o‘tishi bilan ijtimoiy tarmoqlardan Internet-resurslarga auditoriyani jalb qilish bilan
professional tarzda shug‘ullanadigan bunday odamlarning faoliyati Social Media Optimization
(SMO) nomini oldi. SMOning asosiy g‘oyasi quyidagicha: saytni shunday o‘zgartirish kerakki,
unga ijtimoiy tarmoqlar, bloglar va forumlarda ko‘proq havolalar, iqtiboslar keltirilsin.
Shunday qilib, SMO - bu saytni "optimallashtirish," lekin qidiruv robotlari uchun emas, balki
"jonli" ijtimoiy hamjamiyatlar, bloglar uchun.
Masalan, "VKontakte" ijtimoiy tarmog‘i auditoriyasi guruhlarda muloqot qilishga moyil
(bugungi kunda ushbu tarmoq 14 milliondan ortiq guruhlarni o‘z ichiga oladi). Agar
guruhlarning barcha mumkin bo‘lgan pozitsiyalarini ko‘rib chiqadigan bo‘lsak, unda ushbu
tarmoq auditoriyasi ma’lum bir qiziqishlarga asoslangan guruhlarga ko‘proq qo‘shilishga
moyil degan xulosaga kelish mumkin. Binobarin, mavzuli loyiha doirasidagi munozaralar
formati eng yaxshi ishlaydi. Kichik eslatmalar, shuningdek, mikroblog formatidagi e’lonlarni
taqdim etish samarali bo‘lishi mumkin. Bunday holda, "VKontakte" ijtimoiy tarmog‘i
foydalanuvchilarining aksariyati kontentni vizual ravishda eng yaxshi qabul qilishini hisobga
olish kerak. Tadqiqotchi olimlar nashr etilayotgan barcha materiallarning taxminan 55 foizi
guruhlarning "devorlari"ni foto va video kontent egallashi kerak.
Yana bir misolni ko‘rib chiqamiz. Ijtimoiy tarmoqning asosiy auditoriyasi
"Facebook" - bu 18 yoshdan 35 yoshgacha bo‘lgan foydalanuvchilar. Ushbu resurs "kreativ
sinf" vakillari, ya’ni faol, bilimli fuqarolar, shuningdek, yosh malakali mutaxassislar orasida
mashhur bo‘ldi. Birinchi navbatda - bu chet elda aloqalari bo‘lgan odamlar.
"Facebook" ijtimoiy tarmog‘i o‘z foydalanuvchilari uchun, birinchi navbatda, aloqa vositasi,
shuningdek, xorijdagi ishbilarmonlik aloqalarini qo‘llab-quvvatlash vositasiga aylandi. Odatda,
"Facebook" ijtimoiy tarmog‘i foydalanuvchilari xorijiy tillarni biladi, asosan shaharlarda
istiqomat qiladi, shuningdek, oliy ma’lumotga ega. "Facebook" foydalanuvchilari "VKontakte"
tarmog‘idan farqli o‘laroq, guruhlarda muloqot qilishni yoqtirmaydilar - odatda, ularning
muloqoti u yoki bu foydalanuvchi tomonidan qoldirilgan aniq qaydlarni muhokama qilishdan
iborat bo‘ladi.
"Odnoklassniki" ijtimoiy tarmog‘ida joylashish, o‘z navbatida, ma’lum bir yoshdagi
auditoriyaga qaratilgan. Ushbu ijtimoiy tarmoq foydalanuvchilari yuqoridagilardan ancha
katta yoshda. "Odnoklassniki" tarmog‘i foydalanuvchilarining asosiy ulushini 25 yoshdan 50
yoshgacha bo‘lgan odamlar.
Bunday ijtimoiy tarmoqlarda PR texnologiyalari bir qator xususiyatlarga ega. Kompaniyaning
maqsadiga qarab, ushbu yo‘nalish ikki toifaga bo‘linadi:
1)
u yoki bu ijtimoiy tarmoq yoki blog-platforma taqdim etadigan imkoniyatlar
doirasida manfaatlar bo‘yicha klub tashkil etish maqsadida ko‘riladigan chora-tadbirlar
majmui;
2)
auditoriyani o‘z qiziqishlari bo‘yicha o‘z klubiga jalb qilish maqsadida amalga
oshiriladigan chora-tadbirlar majmui - masalan, internet-portal, alohida sayt.
Birinchi holatda, kompaniya veb-sayti haqida eslatma faqat batafsil ma’lumot olish uchun
havola sifatida taqdim etiladi. Ikkinchi holatda, tashkilotchilar tomonidan ijtimoiy
tarmoqlarda o‘tkaziladigan vaqtning ko‘payishini hisobga olmaganda, bunday choralar
ko‘proq SMOga o‘xshaydi.
Ijtimoiy tarmoqlarda PR texnologiyalarining asosiy muammosi foydalanuvchilarning bevosita
hamjamiyatga bo‘lgan qiziqishini topish, keyinchalik uni vaqti-vaqti bilan qaytarishdir. Agar
qiziqish uyg‘otib, ma’lum bir muhitni yaratishga muvaffaq bo‘linsa, ijtimoiy tarmoq
47
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 5-SON 2-QISM, (YOʻITJ)
foydalanuvchilari katta ehtimol bilan "reklama agentlari"ga aylanadilar va natijada Internet
tarmog‘ida kompaniya va unga taqdim etilayotgan mahsulotlar (xizmatlar) to‘g‘risidagi
ma’lumotlarni hamjamiyatga taklif qilish bahonasida bepul tarqatadilar. Bunday holat juda
qimmatli, chunki haqiqiy odamlarning fikr-mulohazalari eng yaxshi reklamadir.
Ijtimoiy tarmoqlar ommabopligining o‘sish tendensiyasi yuz berayotganligi sababli,
marketing texnologiyalari bilan bog‘liq holda, axborot texnologiyalarini rivojlantirishning
istiqbolli yo‘nalishlari sifatida belgilash mumkin.
Shunday qilib, quyidagilar muvaffaqiyatli IT yechimlari bo‘lishi mumkin:
1)
Internet-do‘konlarni ijtimoiy tarmoqlarga joylashtirishga yordam beradigan
tizimlar;
2)
bir vaqtning o‘zida bir nechta ijtimoiy tarmoqlarda ko‘plab hisoblarni
boshqarish imkonini beruvchi vositalar;
3)
sinxronlash vositalari, chop etilgan ma’lumotlarva h.k.
Shuningdek, dasturiy ta’minot ham tobora ommalashib bormoqda. Mahsulotlar, ular o‘z
navbatida ijtimoiy tarmoqlarda ommaga mo‘ljallangan, shuningdek, mobil qurilmalar uchun
optimallashtirilgan.
Tadbirkorlik rivojlanishining yangi davrida "suzish" uchun marketingning barcha yutuqlarini
mohirona qo‘llash kerak. Marketingning nisbatan yangi vositalaridan biri "Social media
marketing" ("Social media marketing SMM"), ya’ni ijtimoiy platformalar orqali brend yoki
mahsulotga e’tiborni jalb qilish jarayoni hisoblanadi. Bu an’anaviy targ‘ibot va aloqa kanallari
(televideniye, radio, OAV) o‘z mavqeini yo‘qotib boradi. Global tarmoq (internet) bugungi
kunda eng keng tarqalgan axborot manbai bo‘lib, o‘z navbatida, ijtimoiy tarmoqlar eng katta
muloqot maydoni hisoblanadi, bu esa marketing kommunikatsiyalarini raqamli tarmoq
makoniga integratsiya qilish istiqbollarini belgilab beradi.
Xulosa o’rnida aytish joiz, zamonaviy sharoitda ijtimoiy tarmoq deyarli har qanday
parametrlar bo‘yicha reklamani yo‘naltirishning noyob imkoniyatini beradi. Bir paytlar
marketing va reklama katta byudjet yordamida bo‘lsa-da, o‘z g‘oyalarini tarqatish va tovarlar
hamda xizmatlarga e’tiborni jalb qilishning yagona yo‘li edi. Bugun mashhur bo‘lish biroz
qiyinroq. PR- orqali ijtimoiy tarmoqlarda ma’lumot tarqatish texnologiyalarga - topish va
keyinchalik eshitish imkoniyati.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Алексеенко Е. А. Особенности электронной торговли в социальных сетях
2.
/ Е. А. Алексеенко // Общество: социология, психоло гия, педагогика. – № 3. –
2012. – с. 33–38.
3.
Голова А. Г. Трансформация в социальных медиа в сети интернет:
социокультурный анализ. Вестник. – № 1. – 2013. – с. 70–75.
4.
Голова А. Г. Трансформация в социальных медиа в сети интернет:
социокультурный анализ. Вестник. – № 1. – 2013. – с. 70–75.
5.
Алексеенко Е. А. Особенности электронной торговли в социальных сетях / Е. А.
Алексеенко //Общество: социология, психология, педагогика. – № 3. – 2012. – с. 33–38.
6.
Кочеткова А.В. Теория и практика связей с общественностью / рец. И.Ф. Шарков:
- СПб.: Питер, 2010, – 256 с.
48
YANGI O'ZBEKISTON ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI
www.in-academy.uz
2-JILD, 5-SON 2-QISM, (YOʻITJ)
7.
Esengeldieva , A. ., & Seitnazarova , G. . (2024). SAYLOVOLDI TASHVIQOTINI AMALGA
OSHIRISH BOʻYICHA MILLIY VA ILG’OR XORIJIY TAJRIBA. Журнал академических
исследований
нового
Узбекистана,
1(7),
30–32.
извлечено
от
