`
7
ИРРИГАЦИЯ НАСОС СТАНЦИЯЛАРИДАГИ МАРКАЗДАН ҚОЧМА
НАСОСЛАР КУРАГИНИНГ ОПТИМАЛ БУРЧАГИНИ АНИҚЛАШ
ОПРЕДЕЛЕНИЕ ОПТИМАЛЬНОГО УГЛА НАКЛОНА ЛОПАСТИ
ЦЕНТРОБЕЖНЫХ НАСОСОВ ОРОСИТЕЛЬНЫХ НАСОСНЫХ СТАНЦИЙ
DETERMINATION OF THE OPTIMAL ANGLE OF THE BLADE OF
CENTRIFUGAL PUMPS IN IRRIGATION PUMPING STATIONS
Шакиров Бахтиёр Махмудович
Т.ф.д., доцент
Андижон қишлоқ хўжалиги ва агротехнологиялар институти
“Электр энергияси ва насос станцияларидан фойдаланиш”
кафедраси мудири. тел: +998934133522
Абдухалилов Обомуслим Абдумажид ўғли
Докторант
Андижон қишлоқ хўжалиги ва агротехнологиялар институти
таянч докторанти. тел: +998946449994
Халилов Нурдиёр Ойбекович
Таянч докторант
Ирригация ва сув муаммолари илмий-тадқиқот институти
тел: +998505722090
https://doi.org/10.5281/zenodo.15755505
Аннотация:
Марказдан қочма насослар ирригация насос станцияларида муҳим
рол ўйнайди. Уларнинг ишлашига таъсир қилувчи муҳим омиллардан бири бу насос
кураклари хисобланади. Ушбу мақола марказдан қочма насослар куракларининг
оптимал бурчакларини аниқлашга қаратилган. Назарий таҳлил, суюқлик
динамикасини ҳисоблаш ва лабораторияда текшириш орқали хисобий босими ва сув
хайдашига таъсири ўрганилади.
Аннотация:
Центробежные насосы играют важную роль в оросительных
насосных станциях. Одним из важных факторов, влияющих на их производительность,
являются лопасти насоса. В данной статье рассматривается определение оптимальных
углов лопастей центробежных насосов. С помощью теоретического анализа, расчетов
динамики жидкости и лабораторных испытаний изучается влияние давления и
расхода воды.
Abstract:
Centrifugal pumps play an important role in irrigation pumping stations. One
of the important factors affecting their performance is the pump blades. This article focuses
on determining the optimal angles of the blades of centrifugal pumps. Through theoretical
analysis, fluid dynamics calculations, and laboratory testing, the effects of pressure and water
flow are studied.
Таянч сўзлар:
Насос станцияси, марказдан қочма насос, ишчи ғилдираги,
кураклар, сўриш ва босимли қувурлар, аванкамера, сув қабул қилувчи бўлинма.
Ключевые слова:
Насосная станция, центробежный насос, рабочее колесо,
лопатки, всасывающий и напорный трубопроводы, лопастная камера, водоприемный
узел.
`
8
Key words:
Pump station, centrifugal pump, impeller, shovels, suction and pressure
pipes, vane chamber, water receiving unit.
Кириш.
Хозирги вақтда Республикамиздаги кўплаб ирригацион насос станциялардаги
марказдан қочма насосларнинг муддатидан олдин ишдан чиқиш холатлари
кузатилмоқда. Бунга асосий сабаб сифатида марказдан қочма насослар курагининг
ейилишини мисол келтиришимиз мумкин. Марказдан қочма насослардаги сув оқими
шуни кўрсатадики, бугунги кунга қадар насослардаги кавитация жараёни тўла
ўрганилмаган. Шунинг учун насослар курагининг ейилишини олдини олиш ва оптимал
ечимини топиш бу ишнинг асосий мақсади хисобланади.
Асосий қисм.
Марказдан қочма насосларнинг кураклари насоснинг ишлаш самарадорлиги ва
барқарорлигига таъсир қилувчи параметри хисобланади. Марказдан қочма насослар
учун куракларнинг оптимал бурчагини аниқлаш учун турли хил математик моделлар
қўлланилади. Умумий ёндашувлардан бири эмпирик маълумотлар билан бирга
суюқлик динамикаси тамойилларидан фойдаланиш хисобланади.
Марказдан қочма насосларнинг кураклари бурчагини аниқлаш учун оддий
математик моделлардан бирида
β
–кураклар бурчаги,
V
–абсолют тезлик радиус бўйича,
V
m
–мердионал тезлик ва айлана уринмаси бўйича
V
u
–тангенциал тезликка
боғлайдиган Эйлер тенгламасидан фойдаланишни ўз ичига олади:
ΣМ = М
2
– М
1
=
Q
t
(V
2и
R
2
– V
1и
R
1
) (1)
бу ерда Q
t
– ишчи ғилдиракнинг назарий суюқлик узатиши;
Марказдан қочма насослар ишчи ғилдирагининг харакати насоснинг ишлаш
самарадорлигини оширишга қаратилган чора-тадбирларни белгилайди.
Насослар назарияси:
V -Абсолют тезлиги;
D -Ишчи ғилдирак ички диаметри;
V
u
-Тангенциал тезлик;
V
f
-Сувнинг кириш қисмидаги оқим тезлиги;
Vr-Сувнинг кириш қисмидаги нисбий тезлиги;
Θ- Ишчи ғилдирак кириш қисмидаги куракнинг бурчаги;
β – Сувнинг ишчи ғилдиракни тарк этиш бурчаги;
Ø- Ишчи ғилдирак чиқиш қисмидаги куракнинг бурчаги;
`
9
Марказдан қочма насоснинг ишчи ғилдираги геометрияси.
Марказдан қочма насоснинг параметрлари: Насоснинг хисобий босими
Н
- 27 м,
Насоснинг хисобий сув хайдаши
Q
- 6300 л/с, ишчи ғилдиракнинг айланиш тезлиги
n
-
400 м/с, Чиқиш қисмининг кенглигини ишчи ғилдирак диаметридан 0,4 баробар
каттароқ оламиз.
ʋ
1
=
𝜋𝐷𝑁
60
=
3,14 × 𝐷 × 400
60
= 20,9𝐷 𝑚/𝑠
𝑣
𝑓
=
𝑄
𝐴
=
1,75
𝜋𝐷𝑏
=
1,75
𝜋 × 0,4𝐷
= 1,4𝐷
2
ƞ
𝑚𝑎𝑛𝑜
=
𝑔𝐻
𝑡
𝑣
𝑤1
ʋ
1
→ 𝑣
𝑤1
=
𝑔𝐻
𝑡
ƞ
𝑚𝑎𝑛𝑜
ʋ
1
=
9,81 × 27
1,4 × 20,9𝐷
=
9,05
𝐷
𝐻
𝑡
=
𝑣
𝑤1
ʋ
1
𝑔
− (ℎ
𝐿𝑖
+ ℎ
𝐿𝑐
) →∴
𝑣
𝑤1
ʋ
1
𝑔
=
𝐻
𝑡
ƞ
𝑚𝑎𝑛𝑜
=
27
1,4
= 18,75
∴ 27 = 18,75
1
30
𝑣
1
2
→ 𝑣
1
2
= 247,5 → 𝑣
1
= 15,7 𝑚/𝑠
𝑣
1
2
= 𝑣
𝑤1
2
+ 𝑣
𝑓1
2
→ 247,5 = (
9,05
𝐷
)
2
+ (1,4 × 𝐷
2
)
2
247,5𝐷
4
− 81,9𝐷
2
− 1,96 = 0
𝐷
2
=
−(−81,9) ∓ √(−81,9)
2
− 4 × 247,5 × 1,96
2 × 247,5
→ 𝐷 = 0,224 𝑚
𝑣
𝑤1
=
9,05
𝐷
=
9,05
0,224
= 40,4 𝑚/𝑠
;
𝑣
𝑓
= 1,4𝐷
2
= 1,4 × 0,224
2
= 0,07 𝑚/𝑠
;
𝑣
1
= 20,9𝐷 = 20,9 × 0,224 = 4,7 𝑚/𝑠
;
𝑡𝑎𝑛𝜃 =
𝑣
𝑓
𝑣
1
− 𝑣
𝑤1
=
0,07
4,7 − 40,4
= 0,002 → 𝜃 =
Хулоса.
`
10
Марказдан қочма насосларнинг иш фаолиятини пасайиши масалалари бўйича
билимларнинг ҳозирги ҳолатини баҳолаш қуйидаги хулосалар чиқаришга имкон
беради:
Марказдан қочма насоснинг сув узатиши ва босимини пасайиши асосан ишчи
ғилдирак куракларини ейилишга боғлиқ хисобланади. Бунга асосий сабаб насосга
келаётган сувни назорат қилиб бўлмаслиги ва сувнинг таркибида лойқа
заррачаларнинг мавжудлиги насос куракларининг ейилишига олиб келмоқда. Насосга
келаётган сувнинг сатхи пасайиши оқибатида кураклар орасида кавитация жараёни
рўй беради ва насос куракларини ейилишига олиб келади. Бу еса ўз навбатида
насоснинг сув узатиши ва босимига салбий таьсир кўрсатмоқда.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Мамажонов М., Насос ва насос станциялари//Тошкент 2012. № 1. 55-63.
2.
Мамажонов М., Хакимов А., Мажидов Т., Уралов Б., Насос ва насос станцияларидан
амалий машғулотлар//Андижон 2005. № 1. 72-73.
3.
Шакиров Б.М., Эрматов К.М., Абдухалилов О.А., Шакиров Б.Б., Экспериментальная
установка по исследованию центробежных насосов на кавитационный и
гидроабразивный износ.// Международный научный журнал. 2022, № 5, с.692-697.
4.
Шакиров Б.М., Абдухалилов О.А., Сирочов А.М., Cаррйинг оут ҳйдраулиc
cалcулатион оф тҳе ақуифер оф пумпинг статионс анд wорк wитҳ седиментс (ин тҳе
эхампле оф тҳе Улугнор пумпинг статион)// Эурасиан Жоурнал оф Энгинееринг анд
Течнологй. 2022, № 4, с.88-92.
5.
Шакиров Б.М., Абдухалилов О.А., Тешабоев Б.Р., Экин –тикин насос станциясининг
сув
олиш
иншоотидаги
гидравлик
қаршиликларини
хисоблаш
усулини
такомиллаштириш.// Проcеедингс оф Интернатионал Cонференcе. 2023, №6, с.210-217.