`
60
SURXONDARYO VILOYATINING JANUBIY TUMANLARIDAGI
CHUMCHUQSIMON QUSHLAR GELMINTOFAUNASI
Qushaqova Dildora Xushbaq qizi
https://doi.org/10.5281/zenodo.13801446
Surxondaryo viloyati janubiy tumanlarida uchrovchi chumchuqsimon qushlarda
parazitlik qiluvchi gelmintlarning turlar tarkibini, ularning hayotiy faoliyati va ekologik
xususiyatlarini oʻrganish muhim ahamiyatini kasb etadi. Chumchuqsimon qushlardagi
gelmintozlarning turlar tarkibi, tabiiy beotsenozdagi boshqa qushlar oʻrtasidagi
parazitlarning almashinishi qonuniyatlarini mohiyatini oʻrganish, ularning zararlanish
darajasini aniqlash.
Surxondaryo
viloyatining
janubiy
tumanlaridagi
chumchuqsimon
qushlar
gelmintofaunasining turlar tarkibi, keng tarqalgan dominant turlarining bioekologik
xususiyatlarini o‘rganishga quyidagicha maqsadlar quyilgan:
1.
Chumchuqsimonlar turkumi va ularning gelmint sinflari bilan zararlanish holati.(1-
jadval)
2.
Chumchuqsimon qushlarda aniqlangan gelmint turlarning taksonomik tahlili.
Tadqiqot jarayonida oʻrganilgan chumchuqsimonlar turkumiga mansub bo‘lgan
qushlar turlari va ularning gelmintlarning sinflar bilan zararlanish koʻrsatgichi
Qush turlari
Oʻrganilgan
qushlar soni
Gelmintlar
aniqlangan
qushlar
soni
Nematoda
Sestoda Trematoda
Qara qargʻa
(Corvus corax)
18
15
+
+
+
Mayna
(Akcridotheres
tristis)
25
23
+
+
+
Dala chumchugʻi
(Passer
montanus)
6
4
+
+
Uy chumchugʻi
(Passer
domesticus)
3
2
+
Qaldirgʻoch
(Piraria riparis)
15 ta fekal
namunalari
3
+
Jami
67
47
Umumiy zararlanish ekstensivligi
70,14% ni tashkil etdi
Surxondaryo viloyatining janubiy tumanlaridagi chumchuqsimon qushlar
gelmintlarining faunistik tahlili
Surxondaryo
viloyatining
janubiy
tumanlaridagi
chumchuqsimon
qushlar
gelmintlarining tur tarkibi 3 sinfga mansub 23 turdan iborat boʻlib, ular tarkibida 4 ta
trematoda, sestodalar 8 ta, nematodalar 11 ta turni tashkil etdi.
`
61
Chumchuqsimon qushlarda aniqlangan gelmintlar faunasi quyidagi turlarni oʻz ichiga
oladi:
Trematodalar:
1.
Brachylaemuss fuscatus (Rudolphi,1819)
2.
Echinostoma miygawai (Ishii, 1932)
3.
Echinostoma revolutum (Frohlich,1802)
4.
Echinostoma robustum (Yamaguti,1935).
Sestodalar:
1.
Amoebotaenia sphenoides (Railliet, 1892)
2.
Davainea proglattina (Davainea, 1860)
3.
Fimbraria fasciolaris (Pallas, 1781)
4.
Raillietina tetragona (Molin, 1858)
5.
Raillietina penetrans (Baczynska, 1914)
6.
Sobolevicanthus gracilis (Zeder, 1803)
7.
Sobolevicanthus collaris (Botsch, 1786)
8.
Choanotaenia infundibulum (Blach, 1779).
Nematodalar:
1.
Ascaridia alectoris (Gagarin, 1954)
2.
Ascaridia galli (Schrank, 1788)
3.
Dispharynx spiralis (Molin, 1858)
4.
Dispharynx nasuta (Rudolpi, 1819)
5.
Eucoleus annulatus (Molin, 1858)
6.
Oxyspirura schulzi (Skrjabin, 1929)
7.
Oxyspirura petrow (Skrjabin, 1929)
8.
Seurocyrnea eurycerca (Seurat, 1914)
9.
Tetrameres fissispina (Diesing, 1861)
10.
Capillaria bursata (Freitas et Almeida, 1934)
11.
Capillaria obsignata (Madsen, 1954)
Ushbu roʻyxatdan koʻrinib turibdiki, oʻrganilgan hududdagi chumchuqsimon qushlar
gelmintlarining turlari xilma-xil turlicha. Oʻrganilgan chumchuqsimon qushlar gelmintlar
faunasi bir-biridan farq qiladi.
Olib borilgan tadqiqot natijasida Surxondaryo viloyatining janubiy tumanlaridagi
chumchuqsimonlar turkumining keng tarqalgan turlaridan mayna (Acridotheres tristis),
qargʻa (corvus corax), dala chumchugʻi (Passer montanus), uy chumchugʻi (Passer
domesticus), qaldirgʻoch (Piraria riparis) qushlarining gelmintofaunasining faunistik va
taksonomik tahlil natijasiga koʻra 3 sinf, 12 oila, 23 tur gelmintlardan iboratligi aniqlandi.
References:
1.
Oʻzbekiston Respublikasi Qizil kitobi. 2-jild, Hayvonot olami. –T:2019
2.
Тангиров Х.Т. Экологический мониторинг гельминтов массовых до диких и
`
62
домашних птиц Узбекистана. // Афтореферат диссертации на 67 SERVE NO 731
соискание ученой степени кандидата биологических наук. Ташкент-1993.26. e. 4.
Тангиров Х.Т.Акмурадова Л.Г. Гельминтофауна голубиных птиц Сурхандарьинской
области. // Научно-образовательные электронный Журнал: Образование и наука в ХХІ
веке. Вып. 14. Том-3, 05. 2021. 50 с.
3.
Tangirova N.X, Tangirov X.T. Oʻzbеkistonning janubiy hududlarida tovuqsimon
qushlarning nеmatodafaunasi // Oʻzbеkiston Rеspublikasi Fanlar Akadеmiyasi
Qoraqalpogʻiston boʻlimining Axborotnomasi. – Nukus, 2020. – № 2. – B. 54-58.
