`
123
O‘ZBEKISTON SANOAT TARMOQLARIDA INVESTITSION SALOHIYATNI
TAKOMILLASHTIRISH BORASIDA SHART-SHAROITLARI TAHLILI
Raxmonqulova Gulira'no Murod qizi
Toshkent amaliy fanlar universiteti Bank va Moliya kafedrasi oʻqituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14683595
Bugungi kunda mamlakatimizda sanoat korxonalari faoliyatini jadal rivojlantirish va
modernizatsiya qilish izchil ravishda davom ettirilib, bunda milliy iqtisodiyotni
rivojlantirishning muhim omili hisoblangan xorijiy investitsiyalarga juda katta e’tibor
qaratilmoqda. Chunki mamlakatimiz iqtisodiyotini rivojlantirishda eng muhim omillardan biri
bu investitsiyalardir. So‘nggi olti yilda yurtimizga xorijdan qariyb 50 milliard dollar investitsiya
kirgan. O‘tgan yili yalpi ichki mahsulot ham, sanoat ham 6 foizga o‘sgan. So‘nggi olti yilda
mamlakatimiz sanoatiga jalb qilingan investitsiyalar hajmi 7 barobar oshgan. Yoki so‘nggi uch
yilda xorijdan 14 milliard dollarlik asbob-uskunalar olib kelingan. Investitsiyalar, sanoat va
savdo vazirligiga bu loyihalarni alohida nazoratga olib, jadallashtirish bo‘yicha ko‘rsatma
berildi.
O‘zbekiston sanoat tarmoqlarida investitsion salohiyatni takomillashtirish uchun
yaratilayotgan shart-sharoitlarni tahlil qilish ko‘p jihatdan mamlakatning iqtisodiy siyosati,
huquqiy bazasi va xalqaro hamkorlikni rivojlantirish strategiyasiga bog‘liq. Quyida bu boradagi
asosiy omillarni tahlil qilamiz:
1. Huquqiy va institutsional shart-sharoitlar
Investitsion muhitni yaxshilash: So‘nggi yillarda O‘zbekistonda investorlarni jalb qilish
uchun qonunchilik isloh qilindi. Xususan, xorijiy investitsiyalarni himoya qilish va ularning
kafolatlarini ta’minlash bo‘yicha qator qonunlar qabul qilingan. Sanoat zonalari: Maxsus
iqtisodiy va sanoat zonalar (MISZ) tashkil etilishi xorijiy va mahalliy investorlar uchun soliq va
bojxona imtiyozlari yaratdi. Raqamlashtirish: Investitsion jarayonlarning shaffofligini oshirish
uchun davlat xizmatlari raqamlashtirildi, bu esa investorlar uchun vaqt va mablag‘ni tejashga
imkon beradi.
2. Infratuzilmani rivojlantirish
Transport va logistika tarmoqlari: Sanoat korxonalarini qo‘llab-quvvatlash maqsadida
avtomobil yo‘llari, temir yo‘llar va xalqaro transport yo‘nalishlari modernizatsiya qilinmoqda.
Energetika sektori: Elektr energiyasi va gaz ta’minotini yaxshilash uchun katta hajmdagi
investitsiyalar jalb etilmoqda, bu esa sanoatning barqaror ishlashiga zamin yaratadi.
3. Moliyaviy yordam va imtiyozlar
Davlat moliyaviy qo‘llab-quvvatlashi: Mahalliy korxonalar va yangi texnologiyalarni joriy
etish uchun subsidiyalar va kreditlar taqdim etilmoqda. Soliq imtiyozlari: Xorijiy investorlar
uchun ayrim sohalarda (masalan, yuqori texnologiyali ishlab chiqarish) soliq yengilliklari
berilgan.
4. Tarmoqlar bo‘yicha investitsion salohiyat
Energetika sanoati: Quyosh va shamol energiyasi loyihalari uchun katta imkoniyatlar
mavjud. Kimyo sanoati: Xom ashyo bazasining boyligi yangi texnologiyalarni jalb qilishni talab
etadi. Qishloq xo‘jaligi va oziq-ovqat sanoati: Ushbu tarmoq eksport uchun katta salohiyatga
ega bo‘lib, qo‘shimcha qiymatli mahsulotlar ishlab chiqarish rivojlanmoqda. IT va
`
124
texnologiyalar: Raqamli iqtisodiyot dasturlari va startaplar uchun maxsus ekotizim
yaratilmoqda.
5. Xalqaro hamkorlik va islohotlar
Xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlik qilish orqali xorijiy texnologiyalar va ekspertizalarni
mamlakatga jalb qilish kuchaytirilmoqda. Xitoyning “Bir makon, bir yo‘l” tashabbusi doirasida
infratuzilma va savdo yo‘nalishlari kengaytirilmoqda. Texnologiyalarni jalb qilish: Innovatsion
texnologiyalarni jalb qilish orqali ishlab chiqarish samaradorligini oshirish muhim.
Barqarorlikni ta’minlash: Energetika va resurslar ta’minoti bo‘yicha barqaror sharoitlar
yaratish investitsiyalarni jalb qilishda muhim ahamiyat kasb etadi. Bozor diversifikatsiyasi:
Eksport bozorlarini kengaytirish va yangi tarmoqlarga sarmoya jalb qilish ustuvor vazifa
bo‘lishi kerak.
2024-yilda O‘zbekiston sanoat tarmoqlariga kiritilgan investitsiyalar hajmi sezilarli
darajada oshdi. Quyida asosiy ko‘rsatkichlar keltirilgan: Qayta ishlash sanoati: 2024-yilning
yanvar-iyun oylarida ushbu sohada jami 68 trillion so‘m investitsiya o‘zlashtirilib, bu
respublika bo‘yicha jami investitsiyalarning 29,6% ini tashkil etdi. Shundan 5 trillion so‘m
(2,2%) oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarish sohasiga yo‘naltirilgan. Tog‘-kon sanoati:
2024-yilning yanvar-fevral oylarida ushbu sohada 36,3 trillion so‘m (taxminan 2,9 milliard
AQSh dollari) investitsiya kiritildi. Shu davrda tarmoq korxonalari tomonidan 10,2 trillion
so‘mlik mahsulot ishlab chiqarilib, bu o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 20% ga ko‘pdir.
Ishlab chiqarish sanoati: 2023-yilning yanvar-iyun oylarida ushbu sohada 42,0 trillion
so‘m asosiy kapitalga investitsiyalar o‘zlashtirilib, jami investitsiyalardagi ulushi 30,2% ni
tashkil etdi. Ulardan 26,2 trillion so‘mi xorijiy investitsiya va kreditlar hisobidan o‘zlashtirilib,
jami investitsiyalardagi ulushi 44,3% ni tashkil etdi. Umumiy investitsiyalar: 2024-yilning
yanvar-mart oylarida jami 107,1 trillion so‘m asosiy kapitalga investitsiyalar o‘zlashtirilib, bu
2023-yilning mos davriga nisbatan 174,5% ni tashkil etdi.
Rivojlangan davlatlarning bozorga yo’naltirgan e’tibori tufayli dunyo boʻylab toʻgʻridan-
toʻgʻri xorijiy investitsiyalar dinamikasiga sezilarli taʼsir koʻrsatdi. Bunday iqtisodiyotlar
orasida Oʻzbekiston toʻgʻridan-toʻgʻri investitsiyalarni jalb qilish va tartibga solishga qaratilgan
qonunchilik va siyosatni oʻzgartirish boʻyicha amaliy misol sifatida alohida ajralib turadi.
“Oʻzbekiston – 2030” strategiyasi Oʻzbekistonni rivojlantirish kun tartibidan oʻrin olgan ana
shunday ulkan va natijaga yoʻnaltirilgan maqsadlardan biridir. Mamlakatni koʻp tarmoqli
rivojlantirishni qamrab olgan “Oʻzbekiston – 2030” strategiyasi mamlakatni oʻrta daromaddan
yuqori boʻlgan iqtisodiyotga aylantirish uchun 2030-yilgacha erishilishi lozim boʻlgan aniq
vazifalar va takomillashtirishni taklif etish orqali mamlakatning jahon miqyosida iqtisodiy,
ijtimoiy va siyosiy nufuzini oshirishga qaratilgan.
References:
1.
Allayeva G.J.Анализ взаимосвязи устойчивого развития отраслей топливно-
энергетического комплекса и роста валового внутреннего продукта / “Iqtisodiyot va
innovasion texnologiyalar” ilmiy elektron jurnali. 1/2018 (№ 00033), 10 bet
2.
Muratova Sh.N. Экономико-экологическое развитие топливно-энергетического
комплекса в условиях модернизации экономики. диссертации доктора философии (РhD)
по экономическим наукам 08.00.03/ Ташкент 2018-5
`
125
3.
S. Saidkarimova M.I.Состояние и перспективы развития нефтегазовой отрасли
Узбекистана/ Іnternаtіоnаl Scіentіfіc Jоurnаl “Іnternаukа”http://www.inter-nauka.com/
4.
Saitkamolov M.S. O‘zbekiston Respublikasi temip yo‘l tarmog‘ida investitsion faoliyat
samaradorligini oshirish/ Iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dapajasini olish
uchun yozilgan dissertatsiya 08.00.03/ Toshkent 2021 yil 5 bet,
5.
Muxitdinova K.A. O‘zbekiston Respublikasi sanoat korxonalari investitsion salohiyatini
oshirishning tashkiliy-iqtisodiy metodologiyasini takomillashtirish. Monografiya. “Iqtisod-
Moliya”, 2023. 185bet.
