Page 101
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF ACADEMIC
RESEARCH
IF = 5.441
Volume 3, Issue 05, Part 2 May 2025
www.in-academy.uz
BOSHLANG‘ICH TA’LIMDA KOORDINATA TIZIMINI
O‘RGATISH: ILG‘OR XORIJIY VA MAHALLIY TAJRIBALAR
Shabatova Rabig‘a Janasbay-qizi
Nizomiy nomidagi O’zbekiston milliy pedagogika
universiteti magistratura bo‘limi
Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi
(boshlang‘ich ta’lim) mutaxassisligi magistranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15424589
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi: 05-May 2025 yil
Ma’qullandi: 10- May 2025 yil
Nashr qilindi: 15-May 2025 yil
Ushbu maqolada matematika fanida koordinata tizimini
o‘rgatish bo‘yicha ilg‘or xorijiy va mahalliy tajribalar
tahlil qilinadi. Xususan, Singapur, Indoneziya, Vetnam,
Gretsiya
kabi
davlatlarning
tajribalari
hamda
O‘zbekiston ta'lim tizimidagi mavjud yondashuvlar
o‘rganiladi. Maqolada koordinata tizimini o‘rgatishda
qo‘llanilayotgan innovatsion metodlar, o‘quvchilarning
fazoviy
tafakkurini
rivojlantirishga
qaratilgan
yondashuvlar va ularning samaradorligi muhokama
qilinadi.
Shuningdek,
“O‘zbekiston
–
2030”
strategiyasining ta’lim sohasidagi ustuvor yo‘nalishlari
bilan ushbu tajribalar o‘zaro bog‘lanadi.
KEYWORDS
koordinata
tizimi,
fazoviy
tafakkur, “O‘zbekiston – 2030”
strategiyasi, islohotlar, ta’lim
tizimi, raqamli texnologiyalar,
xorijiy tajribalar, mahalliy
tajribalar, Singapur: PR1ME
Mathematics
dasturi,
Indoneziya:
Realistik
matematika ta'limi, Vetnam:
CORE O‘quv Modeli, Gretsiya:
Koordinata tizimi va o‘lcham
tushunchasi.
Koordinata tizimi matematikaning asosiy tushunchalaridan biri bo‘lib, u algebra va
geometriya fanlarini bog‘lovchi muhim vosita hisoblanadi. O‘quvchilarda fazoviy tafakkurni
shakllantirish, muammolarni tahlil qilish va yechish ko‘nikmalarini rivojlantirishda
koordinata tizimini o‘rgatish muhim ahamiyatga ega. Shuningdek, “O‘zbekiston – 2030”
strategiyasida ta’lim tizimini rivojlantirishga alohida e’tibor qaratilgan. Ushbu strategiyada
quyidagi yo‘nalishlar belgilangan:
Ta’lim tizimi islohotlari:
Maktabgacha ta’lim tizimini yangi bosqichga olib chiqish,
umumiy o‘rta ta’lim tizimini yangi bosqichga olib chiqish, pedagog kadrlar maqomini oshirish,
ularning bilimi va malakasini xalqaro standartlarga muvofiqlashtirish.
Innovatsion muhitni rivojlantirish:
Ilmiy-tadqiqot ishlarini rag‘batlantirish, ta’lim va
texnologiyalarni qo‘llab-quvvatlash, ta’lim va ishlab chiqarish tashkilotlari o‘rtasida
innovatsion hamkorlikni ta’minlash.
Raqamli texnologiyalarni joriy etish:
Onlayn ta'lim platformalarini o'qitish, interaktiv
darsliklar va yangi o'qish usullarini joriy etish.
Ushbu yo‘nalishlar koordinata tizimini o‘rgatishda innovatsion metodlarni qo‘llash,
o‘quvchilarning fazoviy tafakkurini rivojlantirish va ta’lim sifatini oshirishga xizmat qiladi.
Page 102
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF ACADEMIC
RESEARCH
IF = 5.441
Volume 3, Issue 05, Part 2 May 2025
www.in-academy.uz
Shuni ham aytib o’tish joizki, turli mamlakatlarda koordinata tizimni o‘rgatishda turli
metodlar va yondashuvlar qo‘llanilmoqda.
Singapur: PR1ME Mathematics dasturi.
Singapurda PR1ME Mathematics dasturi
orqali koordinata tizimi o‘rgatiladi. Ushbu dastur muammolarni hal qilishga qaratilgan bo‘lib,
o‘quvchilarning metakognitiv va matematik tafakkur ko‘nikmalarini rivojlantirishga yordam
beradi. Dasturda konkret-piktorial-abstrakt yondashuv qo‘llaniladi, bu esa o‘quvchilarga
matematik tushunchalarni chuqurroq anglash imkonini beradi.
Indoneziya: Realistik matematika ta'limi.
Indoneziyada Realistik matematika ta'limi
(PMRI) asosida koordinata tizimini o‘rgatish bo‘yicha innovatsion yondashuvlar ishlab
chiqilgan. Bu yondashuvda o‘quvchilarning kundalik hayotidagi real vaziyatlar asosida
koordinata tizimi tushunchasi shakllantiriladi. Masalan, 10-12 yoshli o‘quvchilar uchun olti
bosqichli o‘quv ketma-ketligi ishlab chiqilgan bo‘lib, bu o‘quvchilarning mavzuni chuqurroq
anglashiga yordam beradi.
Vetnam: CORE O‘quv Modeli.
Vetnamda koordinata geometriyasini o‘rgatishda CORE
(Connecting, Organizing, Reflecting, Extending) o‘quv modeli qo‘llaniladi. Ushbu model
o‘quvchilarning muammolarni hal qilish ko‘nikmalarini rivojlantirishga qaratilgan bo‘lib,
tajriba natijalari shuni ko‘rsatdi. Bu model orqali o‘quvchilar bilim va ko‘nikmalarini sezilarli
darajada oshirishgan.
Gretsiya: Koordinata tizimi va o‘lcham tushunchasi.
Gretsiyada olib borilgan
tadqiqotlarga ko’ra, koordinata tizimi ba'zan o‘quvchilarning o‘lcham tushunchasini
anglashiga to‘sqinlik qilishi mumkin. Tadqiqotda 403 nafar talaba ishtirok etgan bo‘lib,
ularning koordinata tizimidagi shakllarning o‘lchamini baholashdagi qiyinchiliklari
aniqlangan.
Mahalliy tajribalar.
O‘zbekiston ta'lim tizimida koordinata tizimi asosan an'anaviy
usullar orqali o‘rgatiladi. Biroq, so‘nggi yillarda innovatsion yondashuvlar, masalan, interaktiv
ta'lim vositalari va real hayotiy misollar asosida o‘qitish metodlari joriy etilmoqda.
Shuningdek, o‘quvchilarning fazoviy tafakkurini rivojlantirishga qaratilgan mashg‘ulotlar ham
o‘tkazilib kelinmoqda.
Xulosa qilib aytganda,
koordinata tizimini o‘rgatishda ilg‘or xorijiy tajribalar shuni
ko‘rsatadiki, real hayotiy vaziyatlar asosida o‘qitish, interaktiv metodlar va o‘quvchilarning
faol ishtirokini ta'minlash orqali mavzuni chuqurroq anglashga erishish mumkin. O‘zbekiston
ta’lim tizimida ham ushbu yondashuvlarni joriy etish orqali o‘quvchilarning matematik
tafakkurini rivojlantirish mumkin. “O‘zbekiston – 2030” strategiyasida belgilangan ta’lim
sohasidagi islohotlar ushbu maqsadga erishishda muhim rol o‘ynaydi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 11-sentabrdagi PF-158-son Farmoni
“O‘zbekiston — 2030” strategiyasi to‘g‘risida.
2.
Thi Nga, N. (2024). Effectiveness of the CORE Learning Model: A Case Study of...
3.
Eva, N. (2012). Understanding the Coordinate Systems.
4.
Skordoulis, C., et al. (2008). The system of coordinates as an obstacle in understanding the
concept of dimension.
5.
PR1ME Mathematics Teaching Programme.
