Page 192
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF EDUCATION
AND INNOVATION
Volume 4, Issue 6, Part 2 Iyun 2025
www.in-academy.uz
QALQONSIMON BEZ KASALLIKLARINI DAVOLASHDA OQ
G’OZPANJA ILDIZINING YANGI TERAPEVTIK
IMKONIYATLARI
Komiljonova Oygul Olimjonovna
Fundamental tibbiyot kafedrasi
Osiyo Xalqaro Universiteti
E-Mail: komiljonovaoygulolimjonovna@oxu.uz
https://doi.org/10.5281/zenodo.15753910
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi: 20-Iyun 2025 yil
Ma’qullandi: 24-Iyun 2025 yil
Nashr qilindi: 27-Iyun 2025 yil
Ilmiy adabiyotlarda Potentilla alba (P. alba)
o‘simligining adaptogenik xususiyatlari bo‘yicha faqat
bir nechta in vivo (jonli organizmda) tadqiqotlar
mavjud. Rossiyalik mualliflar, fitoterapevtlarning
tavsiyalariga asoslanib , P. alba rizomasining suvli
ekstraktining sichqonlardagi adaptogenik ta’sirini
o‘rganganlar. Tajriba suzish chidamliligi, “ochiq
maydon” va “yorug‘/qorong‘i xonani o‘rganish”
testlarini o‘z ichiga olgan.
KEY WORDS
Qizig‘i shundaki, 1 hafta davomida
og‘iz orqali 36 va 72 mg/kg tana
og‘irligidagi dozada
Qizig‘i shundaki, 1 hafta davomida og‘iz orqali 36 va 72 mg/kg tana og‘irligidagi dozada
berilgan ekstrakt sichqonlarning suzish vaqtini sezilarli darajada oshirgan, bu esa dozaga
bog‘liq ta’sir ekanligini ko‘rsatgan. Bundan tashqari, mualliflar davolangan hayvonlarda
yuqori glikogen darajalari kuzatilganini va bu holat ularning uzoqroq suzish vaqtiga bog‘liq
bo‘lishi mumkinligini aniqlaganlar. Bu ta’sirning aniq mexanizmi hozircha noma’lum,
kelajakda bu borada qo‘shimcha tadqiqotlar o‘tkazilishi lozim. Ammo bu ta’sir P. alba
o‘simligining antioksidant xususiyatlari bilan, ya’ni oksidlovchi shikastlanishdan himoya
qilish qobiliyati bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.
Bundan tashqari, P. alba ekstraktlari "yorug‘/qorong‘i xona" va "ochiq maydon"
testlarida xavotir (anxiyete) alomatlarini kamaytirgan. 72 mg/kg tana og‘irligidagi dozada
sinovdan o‘tkazilgan namunalar sichqonlarning yorug‘ xonada o‘tkazgan vaqtini oshirgan
bo‘lsa-da, bu ta’sir statistik jihatdan ahamiyatli bo‘lmagan.
Introduction.
Alohida tadqiqotda, 12 mg/kg dozasida davolangan hayvonlar yangi
muhitga joylashtirilganida, boshni egib qarash chastotasi va kesib o‘tilgan kvadratlar soni
sezilarli darajada oshgani, shuningdek, hayvonlarda tozalanuvchi (grooming) harakatlar
kamaygani qayd etilgan. Bu natijalar P. alba rizomasi preparatlarining anksiolitik (xavotirni
kamaytiruvchi) salohiyatga ega ekanini ko‘rsatadi.
Shunga qaramay, ushbu ta’sirlarni keltirib chiqaruvchi asosiy komponentlarni aniqlash
va ularning aniq farmakologik mexanizmini o‘rganish uchun qo‘shimcha fitokimyoviy va
farmakologik tadqiqotlar talab etiladi .
Yallig‘lanishga qarshi faollik.
Oq cinquefoil (
Potentilla alba
) o‘simligining yer osti
qismlaridan olingan atseton va etanol ekstraktlari sichqon qulog‘i modelida yallig‘lanish
jarayonini kamaytirishi aniqlangan. Tadqiqotda yallig‘lanish 3% Croton yog‘ining atseton
eritmasi bilan induksiya qilingan va bu eritma sinov ekstraktlari bir martalik yuborilganidan 2
soat o‘tib sichqon qulog‘iga surtilgan.
Page 193
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF EDUCATION
AND INNOVATION
Volume 4, Issue 6, Part 2 Iyun 2025
www.in-academy.uz
Natijalar shuni ko‘rsatdiki, atseton ekstrakti kuchli yallig‘lanishga qarshi ta’sir
ko‘rsatgan bo‘lib, bu ta’sir 1% gidrokortizon malhami (nazorat preparati) bilan deyarli bir xil
darajada bo‘lgan. Biroq, etanol ekstrakti yallig‘lanishga qarshi ta’sir ko‘rsatgan bo‘lsa-da,
uning samarasi gidrokortizon malhamiga nisbatan kuchsizroq bo‘lgan .
Qalqonsimon bez kasalliklari.
Qalqonsimon bez inson endokrin tizimining muhim
tarkibiy qismi bo‘lib, organizmning to‘g‘ri rivojlanishi, o‘sishi hamda atrof-muhitning
o‘zgaruvchan omillariga moslashuviga bevosita ta’sir qiladi. Bu bez tomonidan ishlab
chiqariladigan ikkita asosiy gormon - triyodtironin (T3) va tiroksin (T4) -tarkibida yod bo‘lib,
hujayra modda almashinuvini tartibga solishda muhim rol o‘ynaydi. Ushbu gormonlarning
qon zardobidagi miqdori tor diapazonda nazorat qilinadi; bu nazorat hipotalamusdan
ajraladigan tireotropin chiqaruvchi gormon (TRG) va so‘ngra gipofiz old qismining tireotropin
(TTG) gormoni orqali amalga oshiriladi .
Qalqonsimon bez kasalliklari to‘qima holatiga qarab bir necha toifalarga ajratiladi:
eutiroid holat (normal gormon ishlab chiqarilishi), gipertireoz (gormon ortiqcha ishlab
chiqarilishi), gipotireoz (gormon yetishmovchiligi), qalqonsimon bezga oid oftalmopatiya,
shuningdek, bez kasalliklarisiz yod muvozanatsizligi bilan bog‘liq holatlar.
Eutiroid kasalliklar
da gormonlar normal miqdorda ishlab chiqariladi va qon zardobida
normal darajada bo‘ladi. Bunga eutiroid zob, qalqonsimon bez o‘simtalari va tireoidit kiradi.
Birlamchi gipertireoz
da gormonlar ortiqcha ishlab chiqariladi. Bu asosan diffuz
gipertireoid zob yoki Grevs kasalligi sababli yuzaga keladi.
Ikkinchi darajali gipertireoz
esa
gipofizdagi o‘zgarishlar yoki yod ortiqligi natijasida yuzaga kelib, TSH miqdori ortadi yoki
normada saqlanib qoladi.
Gipotireoz
ham ikki shaklda bo‘ladi:
Birlamchi gipotireoz
- bu holat kattalarda iatrogenik sabablar, yod yetishmovchiligi,
diffuz va tugunli zob, tug‘ma gipotireoz bilan bog‘liq.
Ikkinchi darajali gipotireoz
- bu holat asosan gipotalamus-gipofiz o‘qi faoliyatidagi
buzilishlar bilan bog‘liq bo‘ladi .
Afsuski, qalqonsimon bez kasalliklari ko‘pincha ratsionda yod yetishmasligi bilan
bog‘liq. Hozirda dunyo aholisi orasida taxminan uchdan bir qismi yod tanqisligiga uchraydi,
bu esa chaqaloq va bolalarda kognitiv rivojlanishning pasayishiga olib keladi. Yevropada aniq
gipotireozning tarqalishi 0,2% dan 5,3% gacha bo‘lgan . Shu sababli, Yevropa Oziq-ovqat
Xavfsizligi Agentligi (EFSA), Butunjahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (VOZ), YUNISEF va
Xalqaro Yod Yetishmovchiligi Kasalliklarini Nazorat Kengashi (ICCIDD) yodning kunlik tavsiya
etilgan miqdorini kattalar uchun 150 mkg/kun, homiladorlik va emizish davrida esa 200–250
mkg/kun deb belgilagan .
Boshqa tomondan, yod ortiqligi bo‘lgan hududlarda gipertireoz va autoimmun
tireoiditlar sonining ortishi ehtimoli mavjud. Yevropa mamlakatlarida o‘tkir gipertireoz
bo‘yicha olib borilgan meta-tahlilga ko‘ra, bu holat o‘rtacha
0,75%
hollarda uchraydi .
Qalqonsimon bez kasalliklarini davolashda zamonaviy farmakoterapiyada katta
yutuqlarga erishilgan bo‘lsa-da,
fitopreparatlar
(o‘simlik preparatlari) sintetik dorilarga
nisbatan kamroq nojo‘ya ta’sirga ega bo‘lib, qo‘shimcha yoki muqobil davo vositasi sifatida
foydalanilmoqda.
Gipertireoz alomatlarini kamaytirish uchun Yevropa, Osiyo va Shimoliy Amerikada
an’anaviy tibbiyotda
ishlatilgan ba’zi o‘simliklar mavjud. Ular qatoriga quyidagilar kiradi:
Page 194
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF EDUCATION
AND INNOVATION
Volume 4, Issue 6, Part 2 Iyun 2025
www.in-academy.uz
Gypswort, bugleweed, water horehound
(
Lycopus europaeus L., Lycopus virginicus L.,
Lycopus americanus
) -
Lamiaceae oilasidan
,
Melissa officinalis
(limon balzami) -
Lamiaceae oilasidan
,
Lithospermum ruderale
va
Lithospermum officinale
(gromvell turlari) -
Boraginaceae oilasidan
.
Ushbu o‘simliklar
in vitro
va
in vivo
tadqiqotlar natijasida gipertireoz simptomlarini
kamaytirishda foydali ta’sir ko‘rsatgani aniqlangan. Bu ta’sirlar TTG ishlab chiqarilishini
kamaytirish, uning qalqonsimon bezga birikishini to‘sish, T4 ni T3 ga aylanish jarayonini
susaytirish yoki Grevs kasalligida antitana bilan retseptorlarning bog‘lanishini blokirovka
qilish orqali amalga oshishi mumkin .
Gipotireozni davolashda asosan yod bilan boyitilgan o‘simlik vositalari ishlatiladi. Eng
mashhur o‘simlik — bladderwrack (
Fucus vesiculosus L.
, Fucaceae oilasidan) bo‘lib, xalq
tabobatida keng qo‘llaniladi va tarkibida quritilgan massasida taxminan 50 mkg/g yod
mavjud. Shu sababli, Yevropa Dorivor O‘simliklar Mahsulotlari Qo‘mitasi (HMPC) tomonidan
bu o‘simlik baholangan va u orqali kunlik yod iste’moli 400 mkg dan oshmasligi kerakligi
belgilangan .
Bundan tashqari
, ashvagandha (
Withania somnifera
), gotu kola (
Centella asiatica
),
va guggul (
Commiphora mukul
) kabi o‘simliklar ham gipotireozga qarshi foydali ta’sir
ko‘rsatadi, ammo
bu boradagi biologik tadqiqotlar cheklangan .
Potentilla alba (oq cinquefoil) ekstraktlarining tireotropik faolligi - in vivo
tadqiqotlar
Yaqinda Abdreshov va hammualliflar (2021) tomonidan olib borilgan tadqiqotda
“Vozrozhdenie plus” balzami
(uning tarkibiga yod, kraxmal, askorbin kislotasi, natriy xlorid,
glitserin va jelatin kiradi) va
P. alba
ildizi ekstrakti kombinatsiyasining, induktsiyalangan
gipotireoz modeli asosida kalamushlarning qalqonsimon bezidagi adrenenergik innervatsiya,
qalqonsimon bez tomirlari, limfa tugunlari va limfa tomirlariga ta’siri o‘rganildi.
Tadqiqotda katexolaminlarni ko‘rish imkonini beruvchi maxsus gistokimyoviy ftorosens
mikroskopiya usuli qo‘llanildi. Ushbu tahlil shuni ko‘rsatdiki, sinovdan o‘tkazilgan ekstrakt va
balzam aralashmasi asab tolalarining tuzilishini tiklashga ijobiy ta’sir ko‘rsatgan va
qalqonsimon bez hamda uning atrofidagi limfa tomirlari va tugunlarida katexolaminlar
konsentratsiyasini oshirgan. Shunga qaramay, mualliflar davolashdan keyingi gistologik
o‘zgarishlar qalqonsimon bezga qaraganda limfa tizimida kuchliroq bo‘lganini ta’kidlaganlar .
Bundan tashqari,
Agrobacterium rhizogenes
bakteriyasi yordamida transformatsiya
qilingan
P. alba
butun ildiz segmentlaridan olingan triterpenlarga boy CCl₄ ekstrakti
sichqonlarda qalqonsimon bezdagi tiroksin (T4) darajasini pasaytirgan va shu orqali γ-
nurlanish (radiatsiya) bilan yuzaga kelgan bez shikastlanishidan himoya qilgan .
Shuningdek,
P. alba
o‘simligining ildizi va rizomalaridan tayyorlangan ekstrakt
eksperimental gipotireozli kalamushlarda sinovdan o‘tkazilgan. Davolash natijasida
qalqonsimon bez gormonlari - T3 va T4 darajalari mos ravishda 34% va 30% ga oshgani
aniqlangan .
Potentilla alba (oq cinquefoil) ildiz va rizom ekstraktlarining tireotropik faolligi -
insonlar ustida olib borilgan tadqiqotlar
Oq cinquefoilning qalqonsimon bez faoliyatiga ta’siri haqida birinchi ilmiy maqola 1975-
yilda chop etilgan . Bugungi kunda
P. alba
ildiz va rizomlari Sharqiy Yevropa xalqlari xalq
Page 195
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF EDUCATION
AND INNOVATION
Volume 4, Issue 6, Part 2 Iyun 2025
www.in-academy.uz
tabobatida mustaqil yoki kompleks terapiya tarkibida qalqonsimon bez kasalliklarini
davolashda keng qo‘llaniladi . Ushbu ma’lumotlarga asoslanib,
P. alba
rizom ekstraktlarining
samaradorligini baholash uchun bir nechta
klinik tadqiqotlar
o‘tkazilgan.
2012-yilda
bir xil preparat bilan uchta mustaqil klinik sinov o‘tkazilgan.
Birinchi tadqiqotda
, 55 nafar gipertireoz, surunkali tireoidit va diffuz no toksik zob
tashxisi qo‘yilgan bemor 6 oy davomida kuniga ikki mahal 300 mg
P. alba
ekstrakti bilan
davolangan. Natijada, qalqonsimon bez hajmi kamaygan, bez faoliyati normallashgan,
AB-rTTG (tireotropin retseptoriga qarshi antitanalar) darajasi pasaygan va TTG miqdorini
barqarorlashtirish vaqti qisqargan .
Ikkinchi tadqiqotda
, diffuz va xo‘jalik tusidagi zob tashxisi qo‘yilgan 77 bemor nazorat
va o‘simlik ekstrakti bilan davolangan guruhlarga bo‘lingan. Nazorat guruhi levotiroksin yoki
tireostatik dorilar olgan, eksperimental guruh esa kuniga 2 mahal 300 mg
P. alba
rizomining
quruq ekstraktini qabul qilgan (2 oy davomida). O‘simlik preparati gipotireoz va gipertireoz
belgilari sezilarli darajada kamaytirgani va tugun hajmiga ijobiy ta’sir ko‘rsatgani aniqlangan .
Uchinchi tadqiqotda
, 46 nafar toksik zob tashxisli bemor xalqaro tavsiyalarga
asoslangan tarzda bazaviy davoga qo‘shimcha sifatida
P. alba
rizom ekstrakti (300 mg, kuniga
2 kapsula) qabul qilgan. 3 oylik davolanishdan so‘ng bez tuzilmasi yaxshilangan, TTG miqdori
oshgan va AB-rTTG darajasi kamaygan .
Ukrainada o‘tkazilgan ko‘p markazli tadqiqotda
, 1107 nafar autoimmun tireoidit,
tugunli zob yoki diffuz no toksik zob tashxisli bemor ishtirok etgan. Barcha bemorlarga 6 oy
davomida kuniga ikki mahal 300 mg
P. alba
rizom ekstrakti monoterapiya sifatida berilgan.
Natijalar shuni ko‘rsatganki, qalqonsimon bez hajmi barcha holatlarda kamida 15% ga
kamaygan. Eng katta ijobiy o‘zgarishlar bez hajmi katta bo‘lgan bemorlarda kuzatilgan .
Shuningdek,
P. alba
rizom ekstrakti bolalar orasida og‘zaki qo‘llanilganda ham
qalqonsimon bez hajmi kamaygan va bez faoliyati normallashgan .
Yana bir klinik tadqiqotda, 100 nafar
subklinik autoimmun tireoidit
tashxisli bemor
ishtirok etgan:
1-guruh
(74 nafar bemor) - subklinik gipotireoz (yuqori TTG, normal T4 bilan);
2-guruh
(26 nafar bemor) - subklinik gipertireoz (past yoki aniqlanmagan TTG, normal
T4 bilan).
Barcha bemorlarga 6 oy davomida kuniga ikki mahal 300 mg
P. alba
ekstrakti berilgan.
Tadqiqot yakunida har ikkala guruhda TTG miqdori normallashgan, umumiy ahvol
yaxshilangan, qalqonsimon bez hajmi sezilarli darajada kamaygan va uning morfologik
tuzilmasi yaxshilangan .
Yaqinda olib borilgan tadqiqotda,
Tireoclean
nomli murakkab o‘simlik preparati
(tarkibida
P. alba
rizom ekstrakti, qora aroniya mevalari, boychechak, natriy selenit mavjud)
samaradorligi va xavfsizligi baholangan. 60 nafar surunkali autoimmun tireoidit tashxisli
bemor nazorat va davolash guruhlariga bo‘lingan. 3 oylik davolashdan so‘ng
subkompensatsiyalangan gipotireoz
guruhida TTG va erkin tiroksin (T4) darajalari
yaxshilangan:
TTG: 5.88±0.56 µU/mL dan 4.49±0.38 µU/mL gacha
Erkin T4: 1.09±0.11 pg/mL dan 1.21±0.11 pg/mL gacha.
Biroq bu preparat qalqonsimon bez hajmiga ta’sir ko‘rsatmagan .
Boshqa bir tadqiqotda, kimyo zavodida ishlaydigan yurak-tomir va qalqonsimon bez
Page 196
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF EDUCATION
AND INNOVATION
Volume 4, Issue 6, Part 2 Iyun 2025
www.in-academy.uz
kasalliklariga chalingan yoshi katta ayollarga ko‘p komponentli fitopreparat (80 mg
P. alba
ildiz ekstrakti,
Filipendula vulgaris
,
Genista tinctoria
,
Paeonia anomala
,
Gemmae betulae
,
Arthrospira
va
Corylus
barg ekstraktlari) berilgan. Ushbu o‘simlik aralashmasi
kardiologik,
endokrin va gastroenterologik alomatlarni
yaxshilagan
Toksiklik (Zaharli ta’siri).
Oq
cinquefoil (
Potentilla alba
) preparatlari tibbiyotda keng qo‘llanilishiga qaramay, odamlarda
to‘liq toksikologik profil haligacha yetarlicha o‘rganilmagan. Bunga asosan axloqiy va iqtisodiy
cheklovlar sabab bo‘ladi. Shu sababli, kemiruvchilarda (sichqon va kalamushlarda) o‘tkazilgan
tajribalar o‘simlik preparatlarining toksik potentsialini baholashda maqbul muqobil sifatida
qabul qilinadi.
Shu sababli,
P. alba
o‘simligining xavfsizlik darajasini aniqlash zarurati mavjud.
O‘simlikning yer ustki qismlariga oid LD50 (yarim letal doza) 2359,9 mg/kg tana og‘irligida
aniqlangan (1000–4000 mg/kg doza diapazonida sichqonlarda o‘tkazilgan o‘tkir toksiklik
sinovi asosida). 3 oy davomida kalamushlarga 239 mg/kg (ya’ni LD50 ning 1/10 qismi)
miqdorida preparat berilganda hech qanday salbiy ta’sir, o‘lim holatlari, ovqat yoki suv
iste’molida, shuningdek, jun holatida o‘zgarishlar kuzatilmagan.
Natijalarga ko‘ra, mualliflar
P. alba
o‘simligining yer ustki qismlarini deyarli toksik
bo‘lmagan (practically nontoxic) deb baholashgan. Bu Iqtisodiy Hamkorlik va Taraqqiyot
Tashkiloti (OECD) standartlariga muvofiq belgilangandir .
Shuningdek,
P. alba
rizom ekstraktining o‘tkir va surunkali toksikligi sichqon va
kalamushlarda o‘rganilgan. Bitta in’yektsion (ichki qorin bo‘shlig‘iga) yuborish va 3 oylik uzoq
muddatli qabul qilish ham sinov hayvonlarida toksiklik yoki o‘limga olib kelmagan .
P. alba
ning yer ostki qismlaridan (ildiz va rizom) spirt-va-suv aralashmasi asosida
tayyorlangan ekstrakti uchun LD50 qiymati 6500 mg/kg tana og‘irligida erkak va urg‘ochi
kalamushlarda aniqlangan .
Immunotoksiklik
tadqiqotlariga ko‘ra,
P. alba
rizomining 50 mg/kg dozadagi quruq
ekstrakti gumoral, hujayraviy yoki makrofag immunitetiga (ikki xil sichqon zoti ustida) salbiy
ta’sir ko‘rsatmagan. Bundan tashqari, 3 mg/kg dozadagi ekstrakt albinos dengiz
cho‘chqalarida birlamchi humoral javobni faollashtirgani aniqlangan.
Shuningdek, ushbu preparat sistemali yoki teri orqali anafilaksiya yoki kechikkan
gipersensitivlik reaktsiyalarida sezilarli allergik (sensibilizatsiyalovchi) ta’sir ko‘rsatmagan .
Azatioprin sitostatik vositasi bilan davolanayotgan sichqonlarga
P. alba
yer ostki
qismlari ekstrakti berilganda, u antitana hosil bo‘lishi va bilvosita hujayraviy immun javobni
bostiruvchi ta’sirni kamaytirgan, ya’ni ekstrakt immunomodulyator xususiyatga ega
ekanligini ko‘rsatgan .
Conclusion.
Biroq, og‘iz orqali qabul qilingan
P. alba
preparatlari antental
(tug‘ilishgacha) va postnatal (tug‘ilgandan keyingi) rivojlanish bosqichlarida salbiy ta’sir
ko‘rsatgan. Xususan, 20 kunlik homila kalamushlarda suyaklardagi tog‘ay qismlarining
suyaklanish jarayoni sekinlashgan .
Shuningdek, bu ekstrakt erkak kalamushlarning reproduktiv tizimiga ta’sir ko‘rsatgan:
spermatozoid harakatchanligi pasaygan,
Leydig hujayralarining yadro diametri kichraygan,
pyknotik yadro (shikastlangan hujayra yadro)lar va patologik spermatozoidlar soni
ko‘paygan.
Shunga qaramay, mualliflar bu o‘zgarishlar hayvonlarning umumiy urug‘lantirish
Page 197
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF EDUCATION
AND INNOVATION
Volume 4, Issue 6, Part 2 Iyun 2025
www.in-academy.uz
qobiliyatiga yoki sog‘lom urg‘ochilar bilan ko‘payishdan keyingi avlod rivojlanishiga sezilarli
darajada ta’sir qilmaganini ta’kidlaganlar
Adabiyotlar:
1.Philipp M, Kohnen R, Hiller KO. Hypericum extract versus imipramine or placebo in patients
with moderate depression: randomised multicentre study of treatment for eight weeks. BMJ
1999; 319: 1534–1538
2.Hasani-Ranjbar S, Nayebi N, Moradi L, Mehri A, Larijani B, Abdollahi M. The efficacy and
safety of herbal medicines used in the treatment of hy perlipidemia; a systematic review. Curr
Pharm Des 2010; 16: 2935–2947
3.Moreira DL, Teixeira SS, Monteiro MHD, De-Oliveira ACAX, Paumgartten FJR. Traditional use
and safety of herbal medicines. Rev Bras Farmacogn 2014; 24: 248–257
4. Singh D, Gupta R, Saraf SA. Herbs-are they safe enough? an overview. Crit Rev Food Sci Nutr
2012; 52: 876–898
5.Augustynowicz D, Latte KP, Tomczyk M. Recent phytochemical and pharmacological
advances in the genus Potentilla L. sensu lato– An up date covering the period from 2009 to
2020. J Ethnopharmacol 2021; 266: 113412
6.Pankiv VI. Thyrotoxicosis syndrome: new clinical opportunities for the correction of thyroid
dysfunction. Internat J Endocrinol 2020; 16: 58–62
7.Semkina OA, Kachalina TV, Malysheva NA, Sagaradze VA, Burova AE, Djavakhyan MA.
Technological aspects of the development of the tablet dry extract Potentilla alba L. Probl Biol
Med Pharm Chem 2018; 21: 9–14
8. Linné C. Spedies Plantarum. Holmiæ, Stockholm: Impensis Laurentii Salvii; 1753
9. Olimjonovna, K. O. (2023). Ayollarda reproduktiv tizim faoliyatining
O’zgarishida
gipoterioz bilan birga kechishi. Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi, 10(3), 174-179.
10. Olimjonovna, K. O. (2024). Hypothyroidism and reproductive dysfunction in women.
Образование наука и инновационные идеи в мире, 36(5), 75-82.
11. Komiljonova, O. (2024). The use of ginger for medicinal diseases based on Traditional
medicine. Центральноазиатский журнал образования и инноваций, 3(1), 203-211.
12.Olimjonovna, K. O. (2024). Morphological criteria of the thymus in congenital heart
disease. Образование наука и инновационные идеи в мире, 36(6), 197-202.
13. Olimjonovna, K. O. (2024). Clinical and morphological aspects of the Topographic anatomy
of the parathyroid glands. Образование наука и инновационные идеи в мире, 36(6), 209-
217.
14. Olimjonovna, K. O. (2024). 2-tip qandli diabetni davolashda ayurveda Yondashuvining
ahamiyati. Образование наука и инновационные идеи в мире, 39(5), 132-143.
15. Olimzhonovna, K. O. (2024). Diabetic neuropathy: etiology, pathogenesis, Clinical features
and treatment approaches. European journal of modern medicine and practice, 4(3), 159-166.
16. Olimjonovna, K. O. (2024). Hypothyroidism in menopausal women Recommendations
developed on the basis of experience. European journal of modern medicine and practice,
4(4), 228-235.
17. Саидова, Л. Б., & Комилжонова, О. О. Патологическое течение гипотиреоза в
климактерическом период в йододеффицитной зоне Узбекистана. In International
Conference Science and Education/Uluslararasi konferans bilim ve eg’itim//-2021-15may
49b. 10.
Page 198
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF EDUCATION
AND INNOVATION
Volume 4, Issue 6, Part 2 Iyun 2025
www.in-academy.uz
18. Olimjonovna, K. O. (2024). Investigation of distinctive skin alterations in Menopausal
women affected by hypothyroidism. Pedagog, 7(5), 302-310.
19. Olimjonovna, K. O. (2024). Понимание причин и факторов риска диабета. BIOLOGIYA
VA KIMYO FANLARI ILMIY JURNALI, 2(5), 8-14. 12.
20.Olimjonovna, K. O. (2024). Связь между диабетом и заболеваниями Сердца. BIOLOGIYA
VA KIMYO FANLARI ILMIY JURNALI, 2(5), 36-42.
21. Olimjonovna, K. O. (2024). Управление диабетом 2 типа с помощью диеты И
упражнений. BIOLOGIYA VA KIMYO FANLARI ILMIY JURNALI, 2(5), 22-28.
22. Olimjonovna, K. O. (2024). The link between diabetes and heart disease. BIOLOGIYA VA
KIMYO FANLARI ILMIY JURNALI, 2(5), 29-35.
