Page 32
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF MULTIDISCIPLINARY
RESEARCH AND MANAGEMENT STUDIES
Volume 2, Issue 7, July 2025
www.in-academy.uz
O'ZBEKISTONDA MEDIATORLAR MALAKASI VA KASBIY
TAYYORGARLIGINING NORMATIV-HUQUQIY ASOSLARI
Akbar Jo‘rayev Abdushukur o‘g‘li
Toshkent davlat yuridik universiteti magistranti
https://doi.org/
10.5281/zenodo.15914758
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Received:28
th
June 2025
Accepted:30 th June 2025
Published: 15th July 2025
Ushbu maqolada O'zbekistonda mediatorlar malakasi va
kasbiy tayyorgarligining normativ-huquqiy asoslarini
keng qamrovli tahlil qilinib, mediatsiya instituti va uning
rivojlanish
yo'nalishlari,
mediatorlarning
huquqiy
maqomi, professional va noprofessional mediatorlar
faoliyatining
tartibga
solinishi,
shuningdek,
mediatorlarni tayyorlash dasturi va sertifikatlash
jarayonlari batafsil yoritilgan. Bundan tashqari,
mediatorlarning kasbiy ko‘nikmalari, etikasi, javobgarligi
va professional mediatorlar reyestri borasida to’xtatilib
o’tilib, xalqaro tajriba va standartlar bilan solishtirish
orqali O'zbekistonda mediatsiya institutining rivojlanish
istiqbollari va zamonaviy yo'nalishlari tahlil qilingan.
KEYWORDS
Mediatsiya, mediator, mediator
malakasi, kasbiy tayyorgarlik,
professional,
noprofessional,
mediatorlarni
tayyorlash
dasturi,
sertifikatlash,
professional
mediatorlar
reyestri, mediatsiya etikasi,
mediator
javobgarligi,
mediatsiya markazi, mediatsiya
treninglari, Mediatsiya qonuni
So‘nggi yillarda O‘zbekistonda sud-huquq tizimini isloh qilish yo‘nalishida qator tizimli chora-
tadbirlar amalga oshirilmoqda. Bu islohotlarning muhim tarkibiy qismiga aylangan
institutlardan biri — bu mediatsiya institutidir. Nizolarni muqobil hal etish vositasi sifatida
mediatsiya fuqarolarning huquq va manfaatlarini himoya qilishda, sudlar ishini
yengillashtirishda va ijtimoiy barqarorlikni ta'minlashda o‘zining dolzarbligi va
samaradorligini isbotlamoqda. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev
ta’kidlaganidek, mediatsiya “murakkab ijtimoiy nizolarni tinch yo‘l bilan hal etishning
samarali vositasi” hisoblanadi
. Aynan shu sababli, 2018-yil 3-iyulda “Mediatsiya to‘g‘risida”gi
Qonunning qabul qilinishi orqali mediatsiya institutining huquqiy asoslari mustahkamlandi
.
Mazkur hujjat mediatorlik faoliyatini qonuniylashtiribgina qolmay, uni fuqarolik-huquqiy
munosabatlarning tarkibiy qismiga aylantirdi.
Bugungi global huquqiy makonda mediatsiyaning ustuvorligi shundaki, u nizolarni sudgacha
hal qilish, vaqt va xarajatlarni tejash, insoniylik tamoyillariga asoslangan dialog madaniyatini
rivojlantirishga xizmat qiladi. Rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, 2023-yilda respublikada
mediatsiya orqali hal etilgan nizolar soni 21 foizga oshgan bo‘lib, mediatorlar soni 4500
nafardan oshgan
. Bu O‘zbekistonda mediatsiyaning amaliyotda tobora keng
qo‘llanilayotganidan dalolat beradi. Shuningdek, Prezident Shavkat Mirziyoyevning qayd
etishlaricha, “...nizolarni sudga yetkazmasdan, tomonlar o‘rtasida kelishuvga erishish – bu eng
oqilona va insoniy yondashuv bo‘lib, ijtimoiy barqarorlikning kafolatidir”
.
1
Shavkat Mirziyoyev. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining nutqlari va islohot siyosati. Toshkent: O‘zbekiston Milliy
axborot agentligi, 2018.
2
O‘zbekiston Respublikasi Qonuni “Mediatsiya to‘g‘risida”, 2018-yil 3-iyul,
3
Adliya vazirligi statistik hisobotlari. “Mediatorlar soni va nizolarni hal etish ko‘rsatkichlari”, Toshkent, 2024.
4
Mirziyoyev, Shavkat. Yangi O‘zbekiston strategiyasi: Qonun ustuvorligi – taraqqiyot poydevori. Toshkent: “Adolat”
nashriyoti, 2020.
Page 33
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF MULTIDISCIPLINARY
RESEARCH AND MANAGEMENT STUDIES
Volume 2, Issue 7, July 2025
www.in-academy.uz
O‘zbekiston Respublikasida 2018 yilda qabul qilingan "Mediatsiya to‘g‘risida"gi Qonun milliy
huquqiy tizimda mediatsiya institutining huquqiy asoslarini yaratdi. Qonunning asosiy
maqsadi mediatsiya sohasidagi munosabatlarni tartibga solish va mediatsiya institutining
samarali faoliyatini ta'minlashdir. Qonun mediatsiyaning amal qilish sohasini keng belgilaydi.
Unga fuqarolik, oilaviy, mehnat va tadbirkorlik faoliyati bilan bog‘liq nizolar kiradi.
Shuningdek, sudgacha, sud va arbitraj jarayonlarida, hatto sud qarorlarini ijro etish
bosqichida ham mediatsiyadan foydalanish mumkinligi ko‘rsatilgan.
Qonunning muhim jihatlari quyidagilardan iborat:
Mediatsiya jarayonining asosiy bosqichlari batafsil tartibga solingan. Qonun mediatsiyani
qo‘llash to‘g‘risidagi kelishuv tuzishdan tortib, mediativ kelishuv tuzish yoki mediatsiya
jarayonini to‘xtatishgacha bo‘lgan barcha bosqichlarni qamrab oladi. Mediatorning huquqiy
maqomini aniq belgilaydi. Qonun professional va noprofessional mediatorlar o‘rtasidagi
farqni ko‘rsatib, ularning tayinlanishi, vazifalari va mas'uliyati masalalarini tartibga soladi.
Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 17-iyundagi PQ-4754-sonli
“Nizolarni muqobil hal etishning mexanizmlarini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari
to‘g‘risida”gi qarori mediatsiya institutini rivojlantirishda muhim qadam bo‘ldi. Ushbu qaror
jismoniy va yuridik shaxslarning huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish tizimini
takomillashtirish, sudlarda ish hajmini maqbullashtirish va nizolarni muqobil hal qilish
imkoniyatlarini kengaytirishni maqsad qilib qo‘ydi. Qarorda mediatsiya institutining rolini
oshirish, mediatorlarning malakasini mustahkamlash va ularni tayyorlash tizimini
takomillashtirish bo‘yicha aniq vazifalar belgilandi. Xususan, O‘zbekiston Respublikasi
Prezidentining ushbu qarori bilan Toshkent mediatsiya markazi tashkil etilgan bo‘lib, bu
markaz professional mediatorlarni tayyorlash, mediatsiya tartib-taomillarini uslubiy
ta'minlash va mediativ texnologiyalarni qo‘llash masalalari bo‘yicha maslahat berish
vazifalarini bajaradi.
Mediatsiya institutining tashkiliy boshqaruvi O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi
zimmasiga yuklangan. O‘zbekiston Respublikasi adliya vazirining buyruqlari mediatsiya
sohasini batafsil tartibga soladi. Bu buyruqlar professional mediatorlar reyestrini
shakllantirish va yuritish tartibi, mediatorlarni tayyorlash dasturlari va sertifikatlash
jarayonlarini belgilaydi. Shuningdek, vazirlik tomonidan Professional mediatorlar reyestri
yuritiladi, bu reyestr Qoraqalpog‘iston Respublikasi Adliya vazirligi, viloyatlar va Toshkent
shahar adliya boshqarmalari tomonidan doimiy yangilab turiladi.
Qonunga ko‘ra, O‘zbekistonda mediatorlik faoliyati professional yoki noprofessional asosda
amalga oshiriladi. Professional asosdagi mediator faoliyatini Adliya vazirligi tomonidan
tasdiqlanadigan mediatorlarni tayyorlash dasturi bo‘yicha maxsus o‘quv kursidan o‘tgan va
Professional mediatorlar reyestriga kiritilgan shaxs amalga oshiradi. Noprofessional asosdagi
mediator faoliyatini 25 yoshga to‘lgan va mediator vazifalarini bajarishga rozilik bergan shaxs
amalga oshirishi mumkin.
Umuman olganda, mediatsiya institutining joriy etilishidan asosiy maqsadlardan biri sud
tizimidagi ish yukining kamaytirilishi hisoblangan edi. Vaholanki, 2019-yilda o‘sha paytdagi
adliya vaziri Ruslanbek Davletovning kun.uz saytiga bergan ma’lumotlariga ko‘ra, bir oyda
bitta fuqarolik sudyasi kamida 120 ta ish ko‘rib chiqqan, iqtisodiy sud sudyalari esa 110 tadan
kam bo‘lmagan ishlarni ko‘rib chiqqan. Bu raqamlar sudlarning ish yuklamalari uchun haddan
ziyod ko‘p ekanligini ko‘rsatishi va sud tizimining samaradorligini oshirish uchun ish yukini
kamaytirish zarurati mavjudligini ta’kidlagan edi
. Darhaqiqat, xalqaro tajribada, masalan,
Amerika va Yevropa davlatlarida nizolarni mediatsiya yo‘li bilan sudgacha hal qilish umumiy
ishlarning 80 foizini tashkil qiladi. O‘zbekistonda esa bu ko‘rsatkich fuqarolik ishlarida atigi
5
Davletov, Ruslanbek. “Ruslanbek Davletov: ‘Sudlarning ish yuklamalarini kamaytirish kerak’.”
Kun.uz
,
December 14, 2019.
https://kun.uz/news/2019/12/14/ruslanbek-davletov-sudlarning-ish-yuklamalarini-kamaytirish-
Page 34
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF MULTIDISCIPLINARY
RESEARCH AND MANAGEMENT STUDIES
Volume 2, Issue 7, July 2025
www.in-academy.uz
0,2 foiz, iqtisodiy ishlarda esa 1,8 foizni tashkil etmoqda. Bu esa mediatsiya institutini yanada
rivojlantirish va keng joriy etish zaruratini ko‘rsatadi
Bugungi kunda mediatsiya instituti ayni yuqoridagi muammoni hal qilishda muhim vosita
sifatida ko‘rilmoqda. Mediatsiya orqali nizolarni sudgacha yoki sud jarayonida tomonlarning
ixtiyoriy roziligi asosida, mediator yordamida hal qilish mumkin. Bu nafaqat sudlarga
tushadigan ishlar sonini kamaytiradi, balki nizolarni tez va samarali hal etishga, tomonlar
o‘rtasidagi muloqotni yaxshilashga ham xizmat qiladi.
Xorijiy mamlakatlarda mediator malakasi va kasbiy tayyorgarligiga qo'yiladigan talablar turli
xil tizimlar va yondashuvlar asosida shakllantirilgan. Har bir mamlakat o'ziga xos talab va
standartlarni belgilab qo'ygan bo'lsa-da, umumiy tendentsiyalar mediatorlarning yuqori
malakali va kasbiy tayyorgarlikka ega bo'lishini ta'minlashga qaratilgan. Misol uchun,
Germaniyada 2012-yil 21-iyuldagi "Mediatsiyani qo'llab-quvvatlash va nizolarni suddan
tashqari hal etishning boshqa tartiblari to'g'risida"gi qonunga muvofiq mediatorga alohida
talablar qo'yiladi
. Mediator mediatsiya asoslari va uning tartib-qoidalari bo'yicha nazariy
bilimga ega bo'lishi, mediatsiya muzokaralarni amalga oshirish va muloqot qilish texnikasiga
hamda nizolarni boshqarish, mediatsiya huquqi, amaliy mashg'ulotlar va rolli o'yinlar
texnikasi sohalarda bilimga ega bo'lishi lozim.
"Sertifikatlangan mediator" nomini ishlatish uchun mediatorlar kamida 120 soatlik
treningdan o'tishlari va kamida bitta ishni bajarishlari, shu bilan birga individual nazorat
(coaching) o'tkazishlari zarur. Sertifikatlanishdan so'ng mediator ikki yil davomida to'rtta
hujjatlashtirilgan ishni bajarishi, kamida to'rtta individual nazorat seansini o'tkazishi va har
to'rt yilda qirq soat qo'shimcha tayyorgarlik o'tkazishi talab qilinadi.
Avstriyada esa mediatorlarga qo'yiladigan talablarning aniq tizimi mavjud. Mediatorning
Federal Adliya vazirligi reestriga kiritilishi istagiga bog'liq holda talablar belgilanadi
. Agar
shaxs reestrda ro'yxatdan o'tmasdan mediatsiya xizmati ko'rsatish niyatida bo'lsa, u holda bu
shaxsga hech qanday talab qo'yilmaydi.
Reestrga kirish uchun quyidagi talablar bajarilishi kerak:
28 yoshdan katta bo'lish;
Kasbiy malaka va fuqarolik javobgarligi sug'urtasiga ega bo'lish (kamida 400,000
yevro);
Tegishli tayyorgarlikdan o'tish;
Rasmiy yozma ariza bilan murojaat qilish.
2004-yil 1-maydagi "Fuqarolik ishlari bo'yicha mediatsiya to'g'risida" Federal qonunining
talablariga muvofiq, mediator 28 yoshdan katta bo'lishi, kasbiy malaka va fuqarolik
javobgarligi sug'urtasiga ega bo'lishi kerak.
O’zbekistonda ham mediatorlarni tayyorlash dasturi bo'yicha maxsus o'quv kurslari mavjud
bo’lib, O'zbekiston Respublikasi Adliya vazirining 2019-yil 31-yanvardagi 54-mh-sonli
buyrug'i bilan "Mediatorlarni tayyorlash dasturi" tasdiqlangan
. Ushbu dastur O'zbekiston
Respublikasining "Mediatsiya to'g'risida"gi Qonunining 12-moddasiga muvofiq ishlab
chiqilgan bo'lib, uning asosiy maqsadi mediatorlarni tayyorlash, ularda muzokaralar olib
borish texnologiyasi, stress holati va kelishmovchiliklarni boshqarish haqida tayanch bilimlar
berish, nizolarni hal qilish bo'yicha amaliy ko'nikmalarni shakllantirishdir.
6
“Mediatsiya:
sud
organlariga
ish
yuklamasi
kamaytiriladi.”
Inson
Huquqlari,
http://insonhuquqlari.uz/oz/news/mediatsiya-sud-organlariga-ish-yuklamasi-kamaytiriladi
.
7
Mediation in EU countries | Germany
https://e-justice.europa.eu/topics/taking-legal-action/mediation/mediation-
8
The Austrian Law on Mediation in Civil Cases 2003
https://www.arbiter.com.sg/pdf/laws/AustrianMediation
9
O‘zbekiston Respublikasi adliya vazirining Mediatorlarni tayyorlash dasturini tasdiqlash haqida buyrug‘i, 31.01.2019
Page 35
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF MULTIDISCIPLINARY
RESEARCH AND MANAGEMENT STUDIES
Volume 2, Issue 7, July 2025
www.in-academy.uz
Maxsus o'quv kurslari professional mediatorlarning o'zaro birlashuviga asoslangan
Mediatsiya markazi, professional mediatorlar, hakamlik sudlari va xalqaro arbitrajlarning
o'zaro birlashuviga asoslangan Nizolarni muqobil usulda hal etish markazi, shuningdek
O'zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi huzuridagi Yuridik kadrlarni qayta tayyorlash va
malakasini oshirish instituti tomonidan tashkil etiladi.
Maxsus o'quv kurslarida ta'lim olish kunduzgi shaklda shartnoma asosida davomiyligi 36
soatdan 72 soatgacha bo'lgan o'quv kurslari bo'yicha amalga oshiriladi. Maxsus o'quv
kurslarida o'qish uchun fuqarolar Markazlarga va Institutga ariza bilan bevosita o'zlari kelgan
holda yoki elektron shaklda murojaat qiladilar.
Maxsus o'quv kurslaridagi o'quv jarayoni, qoida tariqasida, ko'pi bilan 15 nafargacha
tinglovchilardan shakllantirilgan akademik guruhlarda tashkil etiladi. O'quv jarayonida dars
mashg'ulotlari ma'ruza, amaliy mashg'ulot va trening shaklida tashkil etiladi.
Mediatorlarni tayyorlash dasturi quyidagi mavzularni qamrab olishi kerak: mediatsiyaning
mohiyati va prinsiplari hamda huquqiy asoslari; mediatorning kasbiy ko'nikmalari, etikasi va
javobgarligi; muzokaralar mediatsiyaning asosi sifatida; mediatsiya bosqichlari va unda
mediatorning roli va funksiyalari; mediatsiyada taraflar vakillarining ishtiroki va ularning
maqomi; mediatsiya jarayoni; mediatsiya jarayonining natijasi va u bilan bog'liq hujjatlarni
rasmiylashtirish; oilaviy, mehnat, iqtisodiy va boshqa munosabatlardan kelib chiqadigan
nizolarni mediatsiya orqali hal etishning o'ziga xos xususiyatlari.
O'quv jarayonida dars mashg'ulotlarini tashkil etishning amaliyotga yo'naltirilgan zamonaviy
shakllari qo'llaniladi. Bularga muammoli vaziyatlarni hal etish (keys-stadi), jamoada ishlash
("aqliy hujum" interfaol uslubini qo'llagan holda), huquq normalarini sharhlash, huquqni
qo'llash hujjatlari loyihalarini tuzish ko'nikmalarini rivojlantirish mashqlari kiradi.
Yakuniy imtihon tinglovchining bilim va ko'nikmalarini ikki xil yo'l bilan baholashni o'z ichiga
oladi: nazariy bilimlar og'zaki yoki yozma shaklda imtihon olish yo'li bilan; amaliy
ko'nikmalar nizoli masalalarni mediatsiya jarayonlari imitatsiyasi natijalari bo'yicha
baholanadi.
Maxsus o'quv kurslari tinglovchilarini baholashni tashkil etish va o'tkazish uchun Markazlar
va Institutda uch nafardan iborat tarkibdagi komissiya shakllantiriladi. Tinglovchilar bilimi va
o'zlashtirish darajasi 100 ballik tizimda baholanadi. Tinglovchi belgilangan maksimal ballning
56 foizidan kam bo'lmagan ball to'plaganda maxsus o'quv kurslarini o'zlashtirgan hisoblanadi.
Maxsus o'quv kurslarini muvaffaqiyatli yakunlagan tinglovchilarga tegishli sertifikat beriladi.
Kursni muvaffaqiyatli tugatib maxsus sertifikatni qo'lga kiritgan bitiruvchilar Professional
mediatorlar reyestriga kiritilib, mustaqil mediatorlik faoliyati bilan shug'ullanish huquqiga
ega bo'ladi. 2024-yil 1-yanvardan Adliya vazirligi tomonidan davlat xizmatlari markazlari va
YIDXP orqali professional mediatorlar reyestriga kiritish xizmati ko‘rsatilishini ta'minlash
joriy etilgan
.
Hozirgi kunda O‘zbekistonda mediatsiya institutining amaliyotga joriy etilishi bosqichma-
bosqich amalga oshirilmoqda. Respublikada bir qancha mediatorlar markazlari va
tashkilotlari faoliyat yuritmoqda, mediatorlar ro‘yxati shakllantirilgan va ularning malakasini
oshirish bo‘yicha muntazam seminar va treninglar tashkil etilmoqda. 2023-yil yakunlariga
ko‘ra, sudlarga kelib tushgan nizolarning muayyan qismi mediatsiya orqali hal etilgani
kuzatilmoqda. Sudlar amaliyotida mediatsiya jarayonini qo‘llash natijasida:
Sudlarda ishlar soni kamaymoqda;
Nizolar tez va kam xarajat bilan hal qilinmoqda;
Tomonlar o‘zaro kelishuv asosida murosa qilishga intilmoqda;
Jamiyatda huquqiy madaniyat va murosaga intilish kuchaymoqda.
10
“Professional mediatorlar reyestriga kiritish bo‘yicha davlat xizmatlarini ko‘rsatishning ma’muriy reglamentini
tasdiqlash to‘g‘risida O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori” № 544,
Page 36
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF MULTIDISCIPLINARY
RESEARCH AND MANAGEMENT STUDIES
Volume 2, Issue 7, July 2025
www.in-academy.uz
Biroq, xalqaro amaliyot bilan solishtirganda, O‘zbekistonda mediatsiya institutining
qo‘llanilish darajasi hali ham past bo‘lib qolmoqda. Jumladan, mediatsiya jarayonining
afzalliklari to‘g‘risida aholining xabardorligi yetarli emas, mediatorlar soni va malakasi hamon
rivojlanish bosqichida, ba’zi hollarda sud organlari va boshqa davlat idoralari tomonidan
mediatsiya institutiga nisbatan yetarli darajada e’tibor berilmayapti.
O‘zbekistonda mediatsiya institutining rivojlanish tendensiyalari quyidagi asosiy
yo‘nalishlarda namoyon bo‘lmoqda:
Huquqiy bazani takomillashtirish – Mediatsiya institutini yanada rivojlantirish maqsadida
qonunchilik doimiy ravishda takomillashtirilmoqda. Xususan, mediatsiya jarayonini
soddalashtirish, mediatorlarning maqomini mustahkamlash, ularning kasbiy tayyorgarligini
oshirish bo‘yicha yangi normativ hujjatlar ishlab chiqilmoqda.
Xalqaro hamkorlik va tajribadan foydalanish – 2025-yil iyun oyida "Mediatsiya instituti
rivojlanishining zamonaviy tendensiyalari va sud amaliyoti" mavzusida xalqaro ilmiy-amaliy
konferensiya bo‘lib o‘tdi
. Konferensiyada Turkiya, Qirg‘iziston, Ozarbayjon va Qozog‘iston
kabi mamlakatlarning yuqori malakali sudyalari, mediatorlar va huquqshunos olimlar faol
ishtirok etdi. Bu xalqaro tajribani o‘rganish va milliy mediatsiya tizimini yanada
takomillashtirishga qaratilgan muhim qadam bo‘ldi.
Sud tizimi bilan integratsiya – Mediatsiya institutini sud tizimi bilan integratsiyalash jarayoni
kuchaymoqda. Sudlar tomonidan nizolarni mediatsiya orqali hal qilishga yo‘naltirish
amaliyoti kengaymoqda. Xususan, xususiylashtirish jarayoniga oid nizolar yuzaga kelsa, davlat
bu nizoni birinchi navbatda mediatsiya tartibida hal qilishga harakat qilmoqda
Qisqacha qilib aytganda, O‘zbekistonda mediatsiya institutining amaliyotdagi joriy holati
sezilarli darajada takomillashgan. Ya’ni, mediatsiya institutining normativ-huquqiy asoslari
zamonaviy talablar va xalqaro standartlarga muvofiq shakllantirilgan bo'lib, bu soha
mamlakatda nizolarni hal etishning muqobil usuli sifatida jadal rivojlanmoqda. 2018-yilda
qabul qilingan "Mediatsiya to'g'risida"gi O'zbekiston Respublikasi Qonuni mediatorlar
faoliyatini tartibga soluvchi asosiy hujjat hisoblanadi. Ushbu qonun bilan bir qatorda, Vazirlar
Mahkamasining qarorlari, Adliya vazirligining yo'riqnomalari va boshqa normativ-huquqiy
hujjatlar mediatsiya jarayonlarini amalga oshirish, mediatorlarning malakasini oshirish va
ularning faoliyatini muvofiqlashtirishni ta'minlaydi. Bu hujjatlar mediatsiya sohasida yagona
yondashuvni shakllantirish, shaffoflik va qonuniylikni ta'minlashga xizmat qiladi.
Mediatorlarni tayyorlash tizimi uzluksizlik va sifat tamoyillari asosida qurilgan. Mediatorlar
uchun maxsus o'quv dasturlari ishlab chiqilgan bo'lib, ular nazariy bilimlarni o'zlashtirish
bilan birgalikda amaliy ko'nikmalarni rivojlantirishga qaratilgan. O'quv dasturlari xalqaro
tajribaga asoslanib, mediatorlik faoliyatida zarur bo'lgan psixologik, huquqiy va muloqot
ko'nikmalarini shakllantirishga alohida e'tibor beradi. Mediatorlarning malakasi doimiy
ravishda oshiriladi, bu esa ularning professional darajasini xalqaro standartlarga mos saqlash
imkonini beradi. Masalan, mediatorlar uchun treninglar, seminarlar va xalqaro
konferensiyalar tashkil etilib, ularda nizo yechishning ilg'or usullari o'rganiladi va tajriba
almashinadi.
Professional va noprofessional mediatorlar faoliyati qonuniy jihatdan aniq chegaralangan.
Professional mediatorlar maxsus sertifikatlash jarayonidan o'tadi va ularning faoliyati qat'iy
tartibga solinadi. Noprofessional mediatorlar esa qonunda belgilangan doirada faoliyat
yuritadi va ularning huquq va majburiyatlari aniq ko'rsatilgan. Har ikkala toifa
mediatorlarning javobgarligi qonuniy jihatdan mustahkamlangan bo'lib, bu mediatorlik
jarayonining adolatli va samarali bo'lishini ta'minlaydi. Mediatorlarning axloqiy kodeksi va
11
“Mediatsiya instituti rivojlanishining zamonaviy tendensiyalari va sud amaliyoti.” O‘zbekiston Milliy Axborot
Agentligi
(UZA),
https://uza.uz/oz/posts/mediatsiya-instituti-rivojlanishining-zamonaviy-tendensiyalari-va-sud-
12
O‘taxonov, Bahodir. “Davlat xususiylashtirish nizolarida sudlashmoqchi emas. Mediatsiya instituti kengayadi.”
Kun.uz
, May 18, 2024.
Page 37
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF MULTIDISCIPLINARY
RESEARCH AND MANAGEMENT STUDIES
Volume 2, Issue 7, July 2025
www.in-academy.uz
faoliyat prinsiplari ham qonunda mustahkamlangan bo'lib, bu ularning xolisligi va
mustaqilligini kafolatlaydi.
Mediatsiya institutining rivojlanishi O'zbekiston Respublikasida sud tizimiga tushadigan
yukni kamaytirish, nizolarni tez va samarali hal etish, shuningdek, jismoniy va yuridik
shaxslarning huquqlarini himoya qilishda muqobil yechimlar taklif etishga xizmat qilmoqda
Mediatsiya sohasining kelajakdagi rivojlanishi xalqaro tajribani o'rganish va uni mahalliy
sharoitlarga moslashtirish, mediatorlarning kasbiy malakasini yanada oshirish, shuningdek,
aholining mediatsiya haqidagi xabardorligini oshirishga qaratilgan. Xalqaro hamkorlikni
kengaytirish, xorijiy ekspertlar bilan tajriba almashish va ilg'or texnologiyalarni joriy etish
orqali mediatsiya instituti yanada mustahkamlanadi. Bu esa O'zbekiston Respublikasida
huquqiy madaniyatni rivojlantirish, nizolarni tinch yo'l bilan hal etish amaliyotini
kengaytirish va adliya tizimining samaradorligini oshirishga xizmat qiladi.
Xulosa qilib aytganda, O'zbekiston Respublikasida mediatsiya sohasi qonuniy, professional va
institutsional jihatdan mustahkam asosga ega bo'lib, uning rivojlanishi mamlakatda huquqiy
islohotlarning muhim yo'nalishi sifatida davom etmoqda. Mediatorlarning malakasini oshirish
va xalqaro tajribani joriy etish orqali ushbu soha yanada rivojlanib, jamiyatda adolatli va
samarali nizo yechish mexanizmi sifatida o'z o'rnini mustahkamlab boradi.
Biroq, xalqaro amaliyot bilan solishtirganda, mediatsiya institutining qo‘llanilish darajasi hali
ham past bo‘lib qolmoqda. Shuningdek, rivojlanish tendensiyalari ijobiy bo‘lib, huquqiy bazani
takomillashtirish, xalqaro hamkorlikni kuchaytirish, sud tizimi bilan integratsiyani
chuqurlashtirish yo‘nalishida katta ishlar amalga oshirilmoqda. Mediatsiya institutining
keljagi istiqbolli bo‘lib, nizolarni hal qilishning samarali, tezkor va konstruktiv usuli sifatida
jamiyatda o‘z o‘rnini mustahkamlashi kutilmoqda.
Keyingi bosqichda aholi o‘rtasida huquqiy savdollikni oshirish, mediatorlar sonini
ko‘paytirish va malakasini yuksaltirish, mediativ kelishuvlarning ijrosini ta'minlash
mexanizmlarini takomillashtirish orqali bu institutni yanada rivojlantirish maqsadga muvofiq.
Mediatsiya instituti O‘zbekiston jamiyatida nizolarni hal qilishning zamonaviy, samarali va
insonparvar vositasi sifatida o‘z o‘rnini mustahkamlashi shubhasiz.
Page 38
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF MULTIDISCIPLINARY
RESEARCH AND MANAGEMENT STUDIES
Volume 2, Issue 7, July 2025
www.in-academy.uz
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR ROʻYXATI
1.
O'zbekiston Respublikasining "Mediatsiya to'g'risida"gi O'RQ-482-sonli Qonuni. 2018-
yil 3-iyul.
2.
O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 17-iyundagi PQ-4754-sonli
"Nizolarni muqobil hal etishning mexanizmlarini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari
to'g'risida"gi
qarori.
Qonunchilik
ma'lumotlari
milliy
bazasi,
18.06.2020-y.,
07/20/4754/0771-son.
https://lex.uz/uz/docs/-4859436
/
3.
O'zbekiston Respublikasi Adliya vazirining 2019-yil 31-yanvardagi 54-mh-sonli
"Mediatorlarni tayyorlash dasturini tasdiqlash haqida"gi buyrug'i. Qonun hujjatlari
ma'lumotlari milliy bazasi, 01.02.2019-y., 10/19/3134/2554-son.
4.
“Professional mediatorlar reyestriga kiritish bo‘yicha davlat xizmatlarini
ko‘rsatishning ma’muriy reglamentini tasdiqlash to‘g‘risida O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar
Mahkamasining qarori” № 544,
5.
"Shavkat Mirziyoyev Mediatsiya to'g'risidagi qonunni imzoladi." Sputnik.uz, 2018-yil 4-
iyul.
https://oz.sputniknews.uz/20180704/Shavkat-Mirziyoev-Mediatsiya-trisidagi-qonunni-
6.
"Toshkentda yana bir markaz o'z faoliyatini boshladi." Xabar.uz, 2020-yil 30-sentyabr.
https://www.xabar.uz/uz/jamiyat/toshkentda-yana-bir-markaz-oz-faol
7.
Davletov, Ruslanbek. "Sudlarning ish yuklamalarini kamaytirish kerak." Kun.uz, 2019-
yil 14-dekabr.
8.
Mediation in EU countries | Germany
https://e-justice.europa.eu/topics/taking-legal-
action/mediation/mediation-eu-countries_en/
9.
The Austrian Law on Mediation in Civil Cases 2003
