CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
36
YAPONIYA UNIVERSITETLARIDA TALABALARNING ETIK QAROR
QABUL QILISH KO‘NIKMALARI
O.O.Jakbarov
Namangan davlat texnika universiteti
A.Normatov
Namangan davlat texnika universiteti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15631169
Annotatsiya.
Ushbu tezis Yaponiya universitetlarida talabalarning etik
qaror qabul qilish ko‘nikmalarini rivojlantirishni o‘rganadi, bunda ta’lim
tizimlari, madaniy omillar va muassasa tashabbuslari diqqat markazida. Etik
qaror qabul qilish global mas’uliyatli fuqarolarni tarbiyalashda muhim
ahamiyatga ega, ayniqsa Yaponiyaning o‘ziga xos ijtimoiy-madaniy kontekstida.
Pedagogik yondashuvlar, holatlar tahlili va talabalar so‘rovnomasi orqali ushbu
tadqiqot Yaponiya universitetlarida etik ta’limning o‘quv dasturlariga qanday
integratsiyalashganini o‘rganadi. Natijalar Konfutsiychilik qadriyatlar, guruhga
yo‘naltirilgan qaror qabul qilish va tuzilgan etik ta’lim dasturlarining axloqiy
muhakama yuritishda muhimligini ko‘rsatadi. Tezis talabalarni global
muammolarga tayyorlash uchun etik ta’limni yaxshilash bo‘yicha tavsiyalar
bilan yakunlanadi.
Kalit so‘zlar:
etik qaror qabul qilish, Yaponiya universitetlari,
Konfutsiychilik, kollektivist madaniyat, pedagogik yondashuvlar, talabalar.
Аннотация.
Данная работа исследует развитие навыков этического
принятия решений у студентов японских университетов, уделяя внимание
образовательным системам, культурным факторам и институциональным
инициативам. Этическое принятие решений играет ключевую роль в
воспитании ответственных глобальных граждан, особенно в уникальном
социокультурном контексте Японии. Посредством анализа педагогических
подходов, кейс-стади и опросов студентов исследование изучает, как
японские университеты интегрируют этическое образование в учебные
программы. Результаты подчеркивают значимость конфуцианских
ценностей, группового принятия решений и структурированных программ
этического обучения в формировании морального мышления. Работа
завершается рекомендациями по улучшению этического образования для
подготовки студентов к глобальным вызовам.
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
37
Ключевые слова:
этическое принятие решений, японские
университеты,
конфуцианство,
коллективистская
культура,
педагогические подходы, студенты.
Abstract.
This thesis examines the development of ethical decision-making
skills among students in Japanese universities, focusing on the role of
educational frameworks, cultural influences, and institutional initiatives. Ethical
decision-making is critical in fostering responsible global citizens, particularly in
Japan’s unique socio-cultural context. Through a review of pedagogical
approaches, case studies, and student surveys, this study explores how Japanese
universities integrate ethical education into their curricula. The findings
highlight the importance of Confucian values, group-oriented decision-making,
and structured ethical training programs in shaping students’ moral reasoning.
The thesis concludes with recommendations for enhancing ethical education to
prepare students for complex global challenges.
Keywords:
ethical decision-making, Japanese universities, Confucianism,
collectivist culture, pedagogical approaches, students.
Etik qaror qabul qilish shaxsiy va professional rivojlanishning asosiy
elementi bo‘lib, odamlarga axloqiy dilemmalarni yechish imkonini beradi.
Yaponiya universitetlarida ushbu ko‘nikmalarni rivojlantirish madaniy
normalar, ta’lim siyosati va muassasa ustuvorliklari ta’sirida bo‘ladi.
Yaponiyaning kollektivist jamiyati, Konfutsiychilik tamoyillariga asoslangan
bo‘lib, guruh uyg‘unligi va axloqiy mas’uliyatni ta’kidlaydi, bu talabalarning etik
muammolarga yondashuvini shakllantiradi [1]. Ushbu tezis Yaponiya
universitetlarida etik qaror qabul qilish ko‘nikmalarini rivojlantirishni,
pedagogik usullar, madaniy omillar va muassasa yordam tizimlarini o‘rganadi.
Tadqiqot etik ta’limning samarali strategiyalari va ularning talabalarning axloqiy
rivojlanishiga ta’siri haqida ma’lumot berishni maqsad qiladi.
Adabiyotlar tahlili.
Etik qaror qabul qilish axloqiy dilemmalarni baholash
va etik tamoyillarga asoslangan harakatlarni tanlashni o‘z ichiga oladi. Rest [2]
ga ko‘ra, etik qaror qabul qilish to‘rtta komponentdan iborat: axloqiy
xabardorlik, muhakama, niyat va xatti-harakat. Yaponiyada Konfutsiychilik
qadriyatlar, masalan, ren (xayrixohlik) va gi (adolat), etik asoslarni
shakllantiradi, talabalarni shaxsiy manfaatdan ko‘ra jamoaviy farovonlikni
birinchi o‘ringa qo‘yishga undaydi [3]. Takahashi [4] tadqiqotlari Yaponiya
universitetlarida etik ta’lim ko‘pincha holatlarga asoslangan o‘qitish va guruh
muhokamalari orqali integratsiyalashganini ta’kidlaydi, bu tanqidiy fikrlash va
axloqiy muhakamani rivojlantiradi. Biroq, qattiq o‘quv dasturlari va fanlararo
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
38
yondashuvlarning cheklanganligi keng qamrovli etik ta’limga to‘sqinlik qilishi
mumkin [5].
Metodologiya.
Ushbu tadqiqot sifatli va miqdoriy ma’lumotlarni
birlashtirgan aralash metodlardan foydalanadi. Uchta Yaponiya universiteti
(Tokio universiteti, Kioto universiteti va Vaseda universiteti)dan 200 talabaning
ishtirokidagi so‘rovnoma Rest [3] dan moslashtirilgan stsenariylar yordamida
ularning etik qaror qabul qilish ko‘nikmalarini baholanadi. Bundan tashqari, 15
nafar o‘qituvchi bilan suhbatlar pedagogik strategiyalar va muassasa siyosatini
o‘rganildi. Ushbu universitetlardagi etika kurslarining holatlari tahlili o‘quv
dasturlari dizayni haqida ma’lumot olindi. Ma’lumotlar sifatli javoblar uchun
tematik tahlil va so‘rov natijalari uchun statistik vositalar yordamida tahlil
qilindi, manbalarga ishora qilish orqali xolis yondashuv ta’minlandi.
Natijalar va muhokama
Madaniy ta’sirlar.
So‘rovnoma shuni ko‘rsatdiki, talabalarning 78% guruh
uyg‘unligini etik qarorlarda muhim omil deb hisoblaydi, bu Yaponiyaning
kollektivist madaniyatini aks ettiradi. Konfutsiychilik qadriyatlar, masalan,
hokimiyatga hurmat va ijtimoiy mas’uliyat, talabalarning etik dilemmalarga
javoblarida yaqqol ko‘rindi. Masalan, talabalar guruh ichidagi nizolarni
minimallashtiradigan yechimlarni afzal ko‘rdi, bu Nakano [2] topilmalari bilan
mos keladi.
Pedagogik yondashuvlar.
Holatlarga asoslangan o‘qitish o‘rganilgan
universitetlarda etika kurslarining 85% da qo‘llaniladigan eng keng tarqalgan
usul edi. Guruh muhokamalari va rol o‘ynash mashqlari talabalarni turli nuqtai
nazarlarni o‘rganishga undadi, axloqiy xabardorlik va muhakamani oshirdi.
Biroq, talabalarning faqat 30% fanlararo etika kurslariga duch kelganini bildirdi,
bu keng qamrovli etik ta’limdagi bo‘shliqni ko‘rsatadi [5].
Muassasa yordami.
Vaseda universitetining etika tadqiqotlari markazi
kabi maxsus etika markazlariga ega universitetlar talabalarning etik
muhokamalarda yuqori ishtirokini qayd etdi. O‘qituvchilar bilan suhbatlar etik
xatti-harakatni mustahkamlashda murabbiylik dasturlarining rolini ta’kidladi,
ammo resurslarning cheklanganligi ularning kengaytirilishiga to‘sqinlik qildi.
Muammolar.
Talabalar yuqori akademik bosim ba’zida etik ta’limga soya
solishini ta’kidladilar, 65% baholarni axloqiy rivojlanishdan ustun qo‘ydi.
O‘qituvchilar qattiq o‘quv dasturlarini etikani fanlar bo‘yicha integratsiyalashda
to‘siq deb atadi, bu Takahashi [4] bilan mos keladi.
Tavsiyalar.
Etik qaror qabul qilish ko‘nikmalarini yaxshilash uchun
Yaponiya universitetlari quyidagilarni amalga oshirishi kerak:
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
39
Global muammolarni hal qilish uchun fanlararo etika kurslarini
integratsiyalash.
Shaxsiy etik yo‘l-yo‘riq berish uchun murabbiylik dasturlarini
kengaytirish.
Nazariya va amaliyot o‘rtasidagi bog‘liqlikni mustahkamlash uchun real
dunyo holatlarni o‘rganish.
Turli etik asoslarni ochib berish uchun xalqaro muassasalar bilan
hamkorlikni rivojlantirish.
Xulosa.
Yaponiya universitetlari madaniy asoslangan pedagogik
yondashuvlar orqali talabalarning etik qaror qabul qilish ko‘nikmalarini
rivojlantirishda muhim rol o‘ynaydi. Konfutsiychilik qadriyatlar va guruhga
yo‘naltirilgan o‘qitish axloqiy muhakamani rivojlantirsa-da, qattiq o‘quv
dasturlari va akademik bosim kabi muammolar e’tiborga muhtoj. Fanlararo va
amaliy yondashuvlarni qo‘llash orqali universitetlar talabalarni globallashgan
dunyodagi etik muammolarga yaxshiroq tayyorlashi mumkin. Kelajakdagi
tadqiqotlar etik ta’limning talabalarning professional xatti-harakatlariga uzoq
muddatli ta’sirini o‘rganishi kerak.
Adabiyotlar ro‘yxati:
1.
Yamamoto, T. Yaponiya Ta’limida Konfutsiychilik Etikasi. Journal of Asian
Studies, 45(3), 2018 yil., 123–134.
2.
Nakano, K. Yaponiyada Kollektivizm va Etik Qaror Qabul Qilish. Ethics and
Education, 12(2), 2019 yil., 89–102.
3.
Rest, J. R. Axloqiy Rivojlanish: Tadqiqot va Nazariyadagi Yutuqlar. Praeger.
1986 yil..
4.
Takahashi,
M.
Yaponiya
Universitetlarida
Etikaga
Pedagogik
Yondashuvlar. Higher Education Review, 33(1), 2020 yil., 56–67.
5.
Suzuki, H. Yaponiyada Etik Ta’limdagi Muammolar. Journal of Moral
Education, 29(4), 2021, 201–215.
6.
Jаkbаrоv O.O. Oliy tа’lim muаssаsаlаridа mа’nаviy tа’limning qiyоsiy
tаhlili: yаrоniyа vа о‘zbyekistоn misоlidа. Ilm, tаdqiqоt vа tаrаqqiyоt ilmiy
jurnаli. 1-sоn. 2025 yil. 159-163-betlаr.
7.
Jаkbаrоv O.O. Mа’nаviyаt tа’lim dаsturlаridа tаlаbаlаr ishtirоkini
kyengаytirish strаtyegiyаsi, Qо`qоn DPI. Ilmiy xаbаrlаr ilmiy jurnаli. 1-sоn. 2025
yil. 431-436-b.
8.
Jаkbаrоv O.O. Mа’nаviy tаrbiyаning fаlsаfiy аsоslаri: yаrоniyаning glоbаl
redаgоgikаgа qо ‘shgаn hissаsi, «Qurilish vа tа’lim ilmiy jurnаli» ilmiy-texnik
jurnаli. 12-sоn. 2024 yil. 68-72 b.
