CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
32
KOREYS TILIDAGI TALAFFUZ MUAMMOLARI VA ULARNI
BARTARAF ETISH YO‘LLARI (O‘ZBEK O‘QUVCHILARI MISOLIDA)
Xaydarov Jasur Baxodirovich
O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti,
Koreys filologiyasi kafedrasi o‘qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15629637
Annotatsiya.
Ushbu maqolada koreys tilini o‘rganayotgan o‘zbek
o‘quvchilari duch keladigan asosiy talaffuz muammolari tahlil qilinadi. Xususan,
koreys tiliga xos bo‘lgan cho‘ziq unlilar, portlovchi undoshlar, ikki undoshli
(fortis-lenis-aspiratsiyali) tovushlar hamda intonatsiya tizimi kabi fonetik
jihatlar o‘zbek tilidagi mavjud tovush tizimi bilan qiyosiy o‘rganiladi. Maqolada
o‘zbek tilida mavjud bo‘lmagan yoki farqli tarzda ifodalanadigan tovush
birliklari talaffuzdagi asosiy xatolar manbai sifatida ko‘rsatiladi.
Kalit so‘zlar:
koreys tili, talaffuz muammolari, fonetika, o‘zbek o‘quvchilari,
cho‘ziq unli, undosh tovushlar, fonetik kontrast, til o‘rgatish metodikasi.
Zamonaviy til o‘rganish jarayonida fonetik kompetensiyaning ahamiyati
tobora ortib bormoqda. Tilshunoslik va til o‘qitish metodikasi nuqtayi nazaridan
qaralganda, talaffuz — til o‘rganuvchining nutqiy yetukligi va muloqotga
kirishish qobiliyatining ajralmas tarkibiy qismi hisoblanadi. Ayniqsa, fonetik
jihatdan o‘zaro katta tafovutga ega tillar, masalan, koreys va o‘zbek tillarini
o‘zlashtirishda talaffuzdagi farqlar til o‘rganishning eng dolzarb muammolaridan
biri sifatida namoyon bo‘ladi.
Koreys tili fonetik tizimi murakkab va o‘ziga xos xususiyatlarga ega bo‘lib,
o‘zbek tili fonetikasi bilan qiyoslanganda bir qator farqlar aniqlanadi. Jumladan,
cho‘ziq unlilar tizimi, fortis–lenis–aspiratsiyali undoshlar farqlanishi,
tovushlarning qo‘shilmasi, tonallik va intonatsiyaning muloqotdagi roli kabi
omillar o‘zbek o‘quvchilari uchun muayyan talaffuz muammolarini keltirib
chiqaradi. Masalan, /
ㅃ
/, /
ㄲ
/, /
ㅉ
/ kabi kuchli portlovchi undosh tovushlar
yoki uzun unli tovushlar o‘zbek tilida mavjud emasligi sababli, bu tovushlarni
talaffuz qilishda o‘quvchilar ko‘pincha xatolarga yo‘l qo‘yadilar.
Shuningdek, koreys tilining fonologik tizimidagi urg‘u va intonatsion
o‘zgarishlar muloqotda ma’no ajratish funksiyasini bajaradi. Bunday tizimga ega
bo‘lmagan o‘zbek tilida esa urg‘u va intonatsiya funksiyasi chegaralangan, bu esa
o‘zbek o‘quvchilarning koreyscha to‘g‘ri talaffuzni o‘zlashtirishda qiyinchilik
tug‘diradi.
Ushbu maqolada o‘zbek o‘quvchilari tomonidan koreys tilini o‘rganishda
uchraydigan talaffuz xatolari, ularning lingvistik sabablari va bartaraf etish
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
33
yo‘llari tizimli tarzda tahlil qilinadi. Maqsad — fonetik kompetensiyani
shakllantirishga yordam beruvchi samarali metodik yondashuvlarni aniqlash va
amaliy tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat.
Asosiy qism
Koreys tilining fonetik tizimi haqida umumiy ma’lumot
Koreys tili fonetikasi o‘ziga xos va murakkab xususiyatlarga ega bo‘lib,
undosh va unli tovushlar tizimining o‘zaro farqlanish darajasi juda nozik. Koreys
tilida 19 ta undosh va 21 ta unli mavjud bo‘lib, ular talaffuzda semantik ajratish
vazifasini bajaradi. Jumladan, undoshlar orasida kuchli (fortis), oddiy (lenis) va
kuchsiz (aspiratsiyali) tovushlar mavjud:
/
ㄱ
/ (lenis)
,
/
ㅋ
/ (aspiratsiyali)
,
/
ㄲ
/ (fortis)
– bu uch tovush talaffuzda
yaqqol farq qiladi:
o
갈
(gal – ketmoq),
칼
(kal – pichoq),
깔
(kkal – yoymoq)
Ushbu tovushlar o‘zbek tilida bir xil shaklda talaffuz qilinishi mumkin
(masalan, faqat "k" tovushi sifatida), natijada so‘zlar chalkashib, noto‘g‘ri
muloqot yuzaga keladi.
O‘zbek o‘quvchilari uchun asosiy talaffuz muammolari
a)
Kuchli undoshlar (fortis) muammosi
Fortis undoshlar koreys tilida kuchliroq bosim bilan aytiladi. Masalan:
/
ㅃ
/, /
ㅉ
/, /
ㄲ
/ tovushlari uchun tilni bosim ostida tez harakatlantirish
talab etiladi.
O‘zbek o‘quvchilari bu tovushlarni ko‘pincha oddiy yoki aspiratsiyali
shaklda aytishadi:
o
빠르다
(ppareuda
–
tez bo‘lmoq)
→ noto‘g‘ri talaffuz:
pareuda
o
Bu esa semantik noaniqlik yoki noto‘g‘ri tushunishga olib keladi.
b)
Cho‘ziq unli tovushlar
Koreys tilida ayrim unli tovushlar cho‘ziq shaklda aytiladi, ya’ni tovush vaqt
jihatdan cho‘ziladi:
말
/mal/ (so‘z) va
말
̄ /māl/
(ot) so‘zlari talaffuzga qarab farqlanadi.
O‘zbek tilida cho‘ziq unli mavjud emasligi sababli bu farq yo‘qolib ketadi.
c)
Birinchi bo‘g‘inda urg‘u va intonatsiya
Koreys tilida urg‘u bo‘g‘inlar orqali aniqlanmaydi, balki umumiy ohang va
intonatsiya orqali muloqotda kontekstga qarab belgilanadi. O‘zbek tilida esa
odatda
oxirgi
yoki
so‘nggi
bo‘g‘inga
urg‘u
tushadi.
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
34
Bu farq noto‘g‘ri intonatsiyalangan gaplar orqali tushunmovchiliklar yuzaga
kelishiga sabab bo‘ladi. Masalan:
"
그
사람
좋아해요
?"
(U
odamni
yoqtirasizmi?)
— Savol ohangi noto‘g‘ri qo‘llansa, u oddiy xabar (deklarativ) jumla sifatida
tushuniladi.
d)
Tovush qo‘shilmalaridagi muammo (batchim)
Koreys tilida so‘z oxiridagi undosh tovushlar (
받침
– batchim) talaffuzda
muhim rol o‘ynaydi. O‘zbek tilida so‘zlar odatda unli bilan tugaydi, shuning
uchun
batchimni
to‘g‘ri
talaffuz
qilishda
o‘quvchilar
qiynaladi.
Masalan:
"
앉다
" (antta – o‘tirmoq) va "
안다
" (anda – bilmoq) so‘zlari talaffuzda
keskin farqlanadi.
Batchimni noto‘g‘ri talaffuz qilish semantik xatoga olib keladi.
Muammolarni bartaraf etish yo‘llari
a)
Fonetik mashqlar
Maxsus talaffuz mashqlari orqali o‘quvchilar og‘iz va til mushaklarini
koreys tilining talaffuziga moslashtiradi. Masalan, fortis tovushlar uchun tezkor
takrorlash (repetition drill) metodikasi samarali hisoblanadi:
빠빠빠
–
까까까
–
짜짜짜
b)
Vizual va audio vositalardan foydalanish
Tovushlar videolar, talaffuz dasturlari (masalan, Forvo, Naver Dictionary)
yordamida eshittiriladi va o‘quvchilarga eshitish asosida taqlid qilish
topshiriqlari beriladi.
c)
Minimal juftliklar asosida mashqlar (minimal pairs)
Tovushlar o‘rtasidagi farqni o‘rgatishda samarali usul:
갈
–
칼
–
깔
,
배
–
빼
,
자
–
짜
d)
Muloqotga asoslangan interaktiv usullar
O‘yinlar, rolli o‘yinlar (role play), dorama dialoglari asosidagi mashqlar
orqali talaffuzni kontekstda qo‘llash.
e)
Dorama va audio materiallardan foydalanish
O‘quvchilar mashhur koreys seriallaridagi dialoglarni tinglab, o‘rganilgan
fonetik shakllarni real nutqda kuzatishadi. Misol uchun,
Crash Landing on You
doramasidagi dialoglar talaffuzni model sifatida ishlatiladi.
Xulosa
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
35
Koreys tilini o‘rganayotgan o‘zbek o‘quvchilari uchun talaffuz muammolari
ko‘plab lingvistik va fonetik omillarga bog‘liq bo‘lib, ular o‘zbek tilining talaffuz
tizimi bilan koreys tilining fonetik xususiyatlari orasidagi farqlardan kelib
chiqadi. Xususan, fortis undoshlar, cho‘ziq unlilar, batchim tizimi va intonatsiya
kabi koreys tilining fonetik elementlari o‘zbek o‘quvchilari uchun eng murakkab
jihatlar sifatida namoyon bo‘ladi. Ushbu muammolarni aniqlash va ularga tizimli
yondashuv orqali qarash o‘quvchilarning talaffuz ko‘nikmalarini sezilarli
darajada yaxshilashga yordam beradi.
Maqolada taqdim etilgan fonetik mashqlar, minimal juftliklar bilan ishlash,
audio-vizual vositalardan foydalanish va muloqotga asoslangan interaktiv
metodlar o‘quvchilarning talaffuzdagi xatolarini kamaytirish, ularni aniqroq va
to‘g‘ri talaffuz qilishga o‘rgatishda samarali ekanligi ko‘rsatildi. Shuningdek,
dorama va real nutq namunalaridan foydalanish o‘quvchilarning nafaqat talaffuz
balki nutq madaniyatini ham oshirishga xizmat qiladi.
Kelajakda koreys tili o‘qitish jarayonida yuqorida ko‘rsatilgan metodlarni
keng joriy etish va yangi innovatsion pedagogik texnologiyalarni ishlab chiqish
talab etiladi. Bu esa o‘zbek o‘quvchilarining koreys tilini o‘rganishdagi
qiyinchiliklarini
kamaytirib,
ularning
til
kompetensiyasini
yanada
mustahkamlashga xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
Lee, I.-S. (2017). Korean Phonetics and Phonology. Seoul: Hankuk
University Press.
2.
Kim, Y. (2019). Teaching Korean Pronunciation. Korean Language
Education Journal, 45(3), 123-140.
3.
O‘ktamova, N. (2021). Koreys tilida talaffuz muammolari va ularni bartaraf
etish usullari. Til va madaniyat, 12(2), 45-58.
4.
Yoon, J. (2018). Pragmatic Aspects of Korean Phonetics. Journal of East
Asian Linguistics, 27(4), 299-315.
5.
Xusanov, A. (2020). O‘zbek tilida fonetik tizim va uning koreys tilini
o‘rganishga ta’siri. Filologiya ilmiy jurnali, 5(1), 77-89.
6.
Park, S.-H., & Choi, M.-J. (2022). Effective Methods in Korean Pronunciation
Teaching for Foreign Learners. Language Education Research, 19(1), 59-75.
7.
Cho, H. (2020). Audio-Visual Aids in Teaching Korean Pronunciation.
Korean Language Teaching Review, 15(2), 88-102.
