CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
140
“RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNING TA’LIMDAGI O‘RNI”
Jumamuratova Ruxshona
Nukus davlat pedagogika instituti talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15803536
Annotatsiya:
Mazkur maqolada raqamli texnologiyalarning zamonaviy
ta’lim tizimidagi roli, imkoniyatlari va O‘zbekistonda ularning joriy etilishi
jarayonlari atroflicha yoritilgan. Shuningdek, maqolada raqamli vositalarning
o‘zbek tilini o‘qitish, o‘rganish va targ‘ib qilishdagi o‘rni, mobil ilovalar,
interaktiv platformalar, sun’iy intellekt vositalari yordamida ona tilini
kengaytirish masalalari ko‘rib chiqiladi.
Kalit so‘zlar:
raqamli texnologiyalar, ta’lim, o‘zbek tili, sun’iy intellekt,
onlayn platformalar, masofaviy ta’lim, raqamli savodxonlik, til o‘rganish.
XXI asrda insoniyat hayoti raqamli texnologiyalar bilan uzviy bog‘lanib
bormoqda. Bu jarayon ayniqsa ta’lim tizimida o‘z aksini topmoqda. An’anaviy
darslar endilikda raqamli qurilmalar, internet resurslari va sun’iy intellekt
yordamida zamonaviy shaklga ega bo‘lmoqda. Ta’limdagi bu transformatsiya
nafaqat texnik vositalarni o‘zlashtirish, balki ta’lim mazmuni va metodikasini
qayta ko‘rib chiqishga ham zamin yaratmoqda. Ayniqsa, ona tili – o‘zbek tilini
o‘qitish va o‘rganish jarayoniga raqamli vositalarning joriy etilishi o‘zbek tilining
jamiyatdagi mavqeyini oshirishda muhim omilga aylanmoqda.
Bugungi kunda raqamli ta’lim vositalari turli shakllarda qo‘llanilmoqda.
Masalan, Zoom, Google Meet, Microsoft Teams kabi platformalarda masofaviy
darslar o‘tilmoqda. Coursera, Talim.uz, Khan Academy singari saytlar orqali
fanlar onlayn tarzda o‘rgatilmoqda. Bundan tashqari, mobil ilovalar orqali
grammatik mashqlar, testlar va interaktiv topshiriqlarni bajarish orqali o‘zbek
tilini o‘rganish imkoniyati kengaymoqda. Hozirda, Duolingo kabi global
platformalarda o‘zbek tili mavjud bo‘lmasa-da, o‘zbek dasturchilari tomonidan
ishlab chiqilgan “Imlo”, “O‘zbek tilida yozing”, “TilBil”, “SaytImlo.uz” kabi
mahalliy ilovalar ham bu borada muhim vazifani bajarmoqda.
Raqamli texnologiyalarning o‘zbek tilidagi ta’limga qo‘shgan eng katta
hissasi – bu tillararo raqobat muhiti yaratib berishi va tilni zamon bilan
hamnafas rivojlantirishga undashidir. Masalan, o‘zbek tilida animatsion darslar,
bolalar uchun o‘yinlar, o‘zbek tilidagi sun’iy intellektli yordamchilar (chatbotlar)
ishlab chiqilishi tilga qiziqishni orttiradi, uni amalda qo‘llashga rag‘bat uyg‘otadi.
Bundan tashqari, YouTube kanallari orqali grammatik mavzularni o‘rgatuvchi
videodarslar, Telegram botlari orqali testlar va interaktiv mashg‘ulotlar tashkil
qilinmoqda.
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
141
O‘zbekiston hukumati tomonidan raqamli ta’lim infratuzilmasini
rivojlantirish borasida bir qator huquqiy va tashkiliy chora-tadbirlar
ko‘rilmoqda. Jumladan, “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasi asosida
maktablar kompyuter texnikasi bilan ta’minlanmoqda, barcha hududlarda
internet qamrovi kengaytirilmoqda, ta’limni raqamlashtirish jarayonlari tizimli
tarzda olib borilmoqda. Edu.uz, Ziyonet.uz, Talim.uz kabi portallar orqali o‘zbek
tilidagi elektron darsliklar, matnlar, testlar va boshqa o‘quv resurslariga erkin
kirish imkoniyati yaratilgan. Bularning barchasi o‘zbek tilining ilmiy, akademik,
va zamonaviy muhitda faol ishlatilishini kuchaytirmoqda.
1
Shuningdek, oliy ta’lim muassasalarida o‘zbek tilida raqamli dars olib
boruvchi interaktiv platformalar soni ortmoqda. Masalan, Moodle, Google
Classroom, LearningApps.org kabi tizimlar o‘zbek tiliga moslashtirilgan
shakllarda o‘qituvchilar tomonidan foydalanilmoqda. Bu esa nafaqat
o‘qituvchilar uchun, balki talabalar uchun ham raqamli kompetensiyalarni
shakllantirishga xizmat qilmoqda.
Biroq, mavjud muammolar ham yo‘q emas. Jumladan, ayrim hududlarda
internet tezligining pastligi, texnik vositalarning yetarli emasligi, ba’zi
o‘qituvchilarning raqamli savodxonlik darajasining pastligi, o‘zbek tilida
zamonaviy ilovalar, platformalar va kontentning yetarlicha ishlab
chiqilmaganligi kabi masalalar mavjud. Bundan tashqari, ijtimoiy tarmoqlarda
o‘zbek tilida noto‘g‘ri yozish, rasmiy me’yorlardan chekinish holatlari ham
ko‘paymoqda. Bu esa raqamli vositalar orqali tilni o‘rgatishda sifatli va adabiy
jihatdan to‘g‘ri kontent tayyorlash muhimligini ko‘rsatadi.
Shu bois, raqamli ta’lim imkoniyatlarini to‘liq ro‘yobga chiqarish uchun
quyidagilar zarur:
– o‘zbek tilidagi raqamli platformalarni rivojlantirish,
– mobil ilovalarni yaratishda ona tiliga mos va adabiy jihatdan mukammal
kontentlar ishlab chiqish,
– o‘qituvchilarning raqamli savodxonligini oshirish bo‘yicha maxsus kurslar
tashkil etish,
– ta’lim sohasiga sun’iy intellekt texnologiyalarini joriy qilishda o‘zbek tili
uchun maxsus modullar ishlab chiqish.
Xulosa qilib aytganda, raqamli texnologiyalar ta’lim sifatini oshirishda,
o‘zbek tilini rivojlantirish va yoshlar ongida uning qadriyat sifatida
shakllanishida muhim vositaga aylanmoqda. Bu jarayonda davlat, ta’lim
1
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ–4851-sonli qarori. “Raqamli O‘zbekiston – 2030”
strategiyasi. 2020-yil 6-oktabr.
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
142
muassasalari, texnologik kompaniyalar va alohida shaxslarning hamkorligi
muhim ahamiyat kasb etadi. Zamonaviy raqamli vositalar o‘zbek tilini nafaqat
o‘rganish, balki targ‘ib qilish, xalqaro miqyosga olib chiqish imkoniyatini ham
yaratadi. Kelajakda ona tilimizni sun’iy intellekt, mobil texnologiyalar va raqamli
axborot resurslari orqali dunyo miqyosida keng yoyish – bizning muqaddas
burchimizdir.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ–4851-sonli qarori. “Raqamli
O‘zbekiston – 2030” strategiyasi.
2.
www.talim.uz – O‘zbekiston Respublikasi Ta’lim portali.
3.
www.edu.uz – O‘zbekiston Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi
portali.
4.
www.ziyonet.uz – O‘zbekiston ta’lim va madaniyat portali.
