CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
55
OZIQLANISH VA SURUNKALI KASALLIKLARNING OLDINI OLISH –
DIABET, YURAK-QON TOMIR KASALLIKLARI, SEMIRISH KABI
MUAMMOLARDA SOG‘LOM OVQATLANISHNING AHAMIYATI.
Doniyorova Zulayho
Alfraganus universitet Tibbiyot yoʻnalishi
Farmasevtika yoʻnalishi
2 - kurs talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.16791657
Anotatsiya:
Maqolada sog‘lom ovqatlanishning diabet, yurak-qon tomir kasalliklari va
semirishning oldini olishdagi ahamiyati yoritiladi. Ratsiondagi muvozanat,
shakar va yog‘larni cheklash, sabzavot-mevalarni ko‘paytirish bo‘yicha
tavsiyalar beriladi.
Аннотация:
В статье рассматривается значение здорового питания в
профилактике диабета, сердечно-сосудистых заболеваний и ожирения.
Даются рекомендации по балансировке рациона, ограничению сахара и
жиров, увеличению потребления овощей и фруктов.
Abstract:
The article highlights the importance of healthy nutrition in preventing
diabetes, cardiovascular diseases, and obesity. Recommendations include
balancing the diet, limiting sugar and fat, and increasing fruit and vegetable
intake.
Kalit so‘zlar:
sog‘lom ovqatlanish, diabet, yurak-qon tomir kasalliklari, semirish,
profilaktika.
Ключевые слова:
здоровое питание, диабет, сердечно-сосудистые заболевания,
ожирение, профилактика.
Keywords:
healthy nutrition, diabetes, cardiovascular diseases, obesity,
Surunkali kasalliklar — xususan, qandli diabet, yurak-qon tomir kasalliklari
va semirish — bugungi kunda global sog‘liqni saqlash tizimining eng dolzarb
muammolaridan biridir. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) ma’lumotlariga
ko‘ra, ushbu kasalliklarning katta qismi noto‘g‘ri ovqatlanish, kamharakat
turmush tarzi va zararli odatlar natijasida rivojlanadi. Sog‘lom ovqatlanish
ushbu kasalliklarning oldini olishda va ularning rivojlanish sur’atini
pasaytirishda asosiy omillardan biri hisoblanadi.
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
56
Asosiy qism.
Diabet va ovqatlanish.
Qandli diabetning rivojlanishida ovqatlanish omili —
tez hazm
bo‘ladigan uglevodlarni ortiqcha iste’mol qilish, shirin ichimliklar, oq un
mahsulotlari va yog‘li taomlar insulin qarshiligini kuchaytiradi.
Oldini olish tavsiyalari:
murakkab uglevodlarga boy (don mahsulotlari,
dukkaklilar), tolali sabzavot va mevalar, o‘rtacha miqdorda oqsillar, trans-
yog‘lardan voz kechish.
Yurak-qon tomir kasalliklari va ovqatlanish.
Me'yorli yurish bu shakl yurak-qon tomir sistemasi, nafas
organlari,tayanch-harakat apparati kasalliklarida, modda almashinuvi
buzilishlarida qo'llaniladi.Davolovchi shifokor yoki metodist tomonidan nazorat
qilinadi.
Masalan: miokardning o'tkir infarkti - bemorlar m e'yorli yurishni palatada.
so'ngra koridorda m a'lum masofalarni o'tish bilan amalga oshiradilar.
Asosiy xavf omillari:
xolesterin darajasining oshishi, qondagi yog‘lar
muvozanatining buzilishi, ortiqcha tuz iste’moli.
Oldini olish tavsiyalari:
baliq va dengiz mahsulotlarini haftada kamida 2
marta iste’mol qilish, to‘yintirilgan yog‘larni kamaytirish, o‘simlik yog‘laridan
(zaytun, zig‘ir, kungaboqar) foydalanish, kuniga 5 g dan ortiq tuz iste’mol
qilmaslik.
Semirish va ovqatlanish.
Muammo mohiyati:
energiya sarfi va iste’moli o‘rtasidagi nomutanosiblik
ortiqcha vazn to‘planishiga olib keladi.
Oldini olish tavsiyalari:
porsiyalar hajmini nazorat qilish, kaloriyasi
yuqori bo‘lgan tez tayyor taomlardan cheklanish, shakarlangan ichimliklar
o‘rniga suv ichish, jismoniy faollikni oshirish.
Sog‘lom ovqatlanishning umumiy tamoyillari.
•Ratsionda turli xil va muvozanatli mahsulotlardan foydalanish.
•Har kuni sabzavot va mevalar (kamida 400 g) iste’mol qilish.
•Yetarli miqdorda oqsil manbalari (go‘sht, sut mahsulotlari, baliq,
dukkaklilar) qo‘shish.
•Shakar, tuz va zararli yog‘larni cheklash.
•Suv balansini saqlash (kuniga 1,5–2 litr).
Xulosa.
Sog‘lom ovqatlanish — nafaqat hozirgi sog‘liqni, balki kelajakdagi hayot
sifatini ta’minlovchi eng muhim omillardan biridir. To‘g‘ri ovqatlanish odatlarini
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
57
shakllantirish orqali diabet, yurak-qon tomir kasalliklari va semirish kabi
surunkali xastaliklarning oldini olish, ularning oqibatlarini yengillashtirish va
umr davomiyligini uzaytirish mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Xolmatov, A. T. Sog‘lom ovqatlanish asoslari. – Toshkent: “O‘zbekiston”, 2021.
– 152 b.
2. Jo‘rayev, B. R. Profilaktik tibbiyot va ovqatlanish gigiyenasi. – Toshkent: “Fan
va texnologiya”, 2020. – 180 b.
3. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi. Sog‘lom turmush tarzi
bo‘yicha tavsiyalar. – Toshkent, 2023. – 28 b.
4.Sport tibbiyoti,Davolashda jismoniy madaniyati va jismoniy tarbiya
gigenikasi.Namangan-2015.S.A.Boltaboev.
