CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
185
XORIJDAGI MEHNAT MIGRATSIYASI: IQTISODIY RIVOJLANISH VA
IJTIMOIY MUVOZANAT OʻRTASIDAGI MUNOSABAT
Surayyo Eshmirzayeva Rahimjon qizi
Namangan Davlat Universiteti 5-kurs talabasi:
https://doi.org/10.5281/zenodo.16932371
Abstract ( Annotatsiya)
Ushbu maqolada xorijda mehnat qilayotgan Oʻzbekiston fuqarolarining
mamlakat iqtisodiyotiga qoʻshayotgan hissasi va ularning jamiyatdagi oʻrni
tahlil qilinadi.Shuningdek, chet ellarda ishlayotgan vatandoshlarni yurtga
qaytarish zarurati, bu jarayonning ijtimoiy va iqtisodiy oqibatlari muhokama
qilinadi.Tadqiqot davomida xorijdagi mehnat migratsiyasining foydali va salbiy
jihatlari aniqlanib, optimal yondashuv boʻyicha tavsiyalar beriladi.
Kalit soʻzlar:
mehnat migratsiyasi, iqtisodiy ta'sir, pul oʻtkazmalari, oila
birligi, xorijda ishlash, ijtimoiy muammolar
1.Introduction( Kirish)
Hozirgi global iqtisodiy sharoitda koʻplab oʻzbekistonliklar xorijiy
davlatlarda ishlash orqali oʻz hayoti va yaqinlarining farovonligini ta'minlashga
intilmoqda.Bu hodisa Oʻzbekiston uchun ham ijobiy, ham salbiy oqibatlarga
ega.Bir tomondan, chet ellarda ishlayotgan fuqarolar tomonidan yuborilayotgan
pul oʻtkazmalari milliy iqtisodiyot uchun muhim manbaga aylangan boʻlsa,
boshqa tomondan, ularning uzoq vaqt davomida oila va jamiyatdan ajralganligi
bir qator ijtimoiy muammolarni yuzaga keltirmoqda.
Tadqiqot maqsadi:
Xorijda ishlayotgan yurtdoshlarimizning mamlakatga boʻlgan iqtisodiy,
ijtimoiy ta'sirini oʻrganish, ularni yurtga qaytarish zarurati va bu boradagi
muvozanatli yondashuvni tahlil qilishdir.
Tadqiqot savoli
:
1.Chet elda ishlayotgan oʻzbekistonliklarning milliy iqtisodiyotga ta'siri
qanday?
2.Ularni yurtga qaytarishning ijtimoiy va iqtisodiy afzalliklari nimalardan
iborat?
3.Qanday yondashuv eng maqbul hisoblanadi: qoʻllab - quvvatlashmi yoki
qaytarishmi?
2.Methods ( Metodologiya)
Tadqiqot dizayni:
Tadqiqot sifatli ( qualitative) tahlil metodiga asoslanib olib borildi.Yozma
manbalarni tahlil qilish va mavjud statistik ma'lumotlarni oʻrganish asosida
xulosa chiqarildi.
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
186
Namunalar:
Tahlil uchun 2020 - 2024 - yillar oraligʻida Oʻzbekiston Respublikasi
Markaziy banki va Jahon banki tomonidan e'lon qilingan rasmiy ma'lumotlar
shuningdek, ijtimoiy tarmoqlardagi ochiq suhbatlar va ekspert fikrlari oʻrganildi.
Usul va vositalar:
• Kontent tahlili: Mavjud rasmiy hisobotlar va maqolalar tahlil qilindi.
•Tematik tahlil: Migratsiya bilan bogʻliq ijtimoiy holatlarni aks ettiruvchi
mavzular ajratib olindi.
Tahlil usullari:
Ma'lumotlar mantiqiy va tematik guruhlarga ajratildi.Ularning oʻzaro
bogʻliqligi aniqlanib, taqqoslash tahliliy usuli bilan baholandi.
3.Results ( Natijalar
)
• 2020 - 2024 - yillar davomida Oʻzbekiston fuqarolari tomonidan xorijdan
yuborilgan pul oʻtkazmalari yillik oʻrtacha 8 - 10 milliard AQSh dollarini tashkil
etgan.Bu mablagʻlar milliy valyuta barqarorligiga va ichki iste'mol bozorining
jonlanishiga sezilarli hissa qoʻshmoqda.
• Xorijda mehnat qilayotgan yurtdoshlar oʻz tajribalari va texnologik
bilimlarini orttirib, vatanga qaytganlarida
oʻz bizneslarini yoʻlga qoʻyish orqali iqtisodiy faollikni oshirmoqda.
• Shu bilan birga xorijga chiqib ketayotgan mehnatga layoqatli yoshlarning
koʻpligi ichki bozor uchun malakali ishchi kuchi tanqisligini yuzaga keltirmoqda
• Oilaviy ajralishlar, ruhiy tramvalar, farzandlarning yaxshi tarbiya
olmasligi kabi ijtimoiy muammolar koʻzga tashlanmoqda.
4.Discussion ( Muhokama)
Olingan natijalar shuni koʻrsatmoqdaki, mehnat migratsiyasi Oʻzbekiston
iqtisodiyoti uchun muhim daromad manbaidir.Pul oʻtkazmalari bank tizimi
orqali moliyaviy muammolarni faollashtiradi, bu esa ichki investitsiyalar va
biznes rivojiga imkoniyat yaratadi.Biroq, bu ijobiy holatlarning yonida muhim
salbiy oqibatlar ham mavjud.
Oldingi tadqiqotlar ( ILO, World Bank) ham xorijdagi mehnat
migrantlarining uzoq muddatli ajralishlariga, ruhiy tushkunlik va oilaviy
buzilishlariga olib kelishini ta'kidlagan.Tadqiqotimiz bu fikrlarni qoʻllab -
quvvatlaydi.
Shuningdek, xorijdagi vatandoshlarni yurtga qaytarish harakati faqat hissiy
yoki mafkuraviy asosda emas, balki real ijtimoiy reabilitatsiya dasturlari bilan
birga olib borilishi kerak.Aks holda, bu fuqarolarning iqtisodiy ahvoliga va
jamiyatga salbiy ta'sir koʻrsatishi mumkin.
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
187
Amaliy ahamiyat
• Mazkur tadqiqot mehnat migratsiyasi boʻyicha davlat siyosatini
shakllantirishda amaliy asos boʻlib xizmat qilishi mumkin.
• Hukumat tomonidan xorijdagi fuqarolar bilan muntazam aloqa oʻrnatish,
ularni himoya qilish, oʻz yurtiga foydali tarzda qaytishini ta'minlash
mexanizmlari ishlab chiqilishi lozim.
• Migrantlarning moliyaviy resurslarini mamlakatdagi investitsion
loyihalarga yoʻnaltirish uchun qulay bank va soliq sharoitlarini yaratish
maqsadga muvofiq.
• Mahalliy darajada ish oʻrinlari yaratish orqali fuqarolarning tashqi
mehnatga qaramligini kamaytirish mumkin.
Cheklovlar
• Tadqiqot faqat mavjud ochiq manbalarga tayangan boʻlib, toʻgʻridan -
toʻgʻri migrantlar bilan intervyu yoki soʻrovnoma asosida olib borilmagan.
• Statistik ma'lumotlar koʻp hollarda umumiy hisob - kitoblar asosida
taqdim etiladi va barcha holatlarni aks ettira olmaydi.
• Migratsiyaning ruhiy va psixologik oqibatlariga chuqur baho berilmagan,
bu esa tadqiqotning ijtimoiy sohalar bilan bogʻliqligini cheklaydi.
Xulosa va tavsiyalar
Tadqiqotdan quyidagi xulosalar chiqarildi:
1.Xorijdagi yurtdoshlarimizning iqtisodiyotga qoʻshayotgan hissasi beqiyos,
ularni qoʻllab - quvvatlash zarur.
2.Shu bilan birga, ularning huquqiy himoyasini kuchaytirish, ogʻir
sharoitlarda ishlayotganlarini aniqlab, qaytarish mexanizmlarini ishlab chiqish
lozim.
3.Ularni Vatanga qaytarish faqat shior emas, balki real ijtimoiy - iqtisodiy
imkoniyatlar bilan ta'minlangan boʻlishi kerak.
4.Eng maqbul yechim - ikki tomonlama yondashuv: xorijdagi faoliyatni
ragʻbatlantirish va shu bilan birga yurtga qaytish uchun shart - sharoit yaratish.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki - Pul oʻtkazmalari statistikasi ( 2020
- 2024).
2.Jahon banki - "Remittances Data", www.worldbank.org.
3.International Labour Organization ( ILO) - "Labour Migration Trends in
Central Asia", 2023.
4.Xalqaro Migratsiya Tashkiloti ( IOM) - "Global Migration Report", 2024.
5.Oʻzbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi - rasmiy
sayt ma'lumotlari.
CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
188
6.Tursunov, A.( 2022)."Mehnat migratsiyasi va uning ijtimoiy oqibatlari".
Iqtisodiy tahlil jurnali, 1 (2), 45 - 52.
