DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
53
FUNKSIYA HOSILALARINING TATBIQLARI MAVZUSINI
O‘QITISHNING ZAMONAVIY USULLARINI TAKOMILLASHTIRISH.
K.M.Niyazaliyeva
Aniq va ijtimoiy fanlar universiteti magistri
https://doi.org/10.5281/zenodo.13767779
Ushbu maqolada funksiya hosilalarining tatbiqlari mavzusidan amaliy
mashg‘ulotlar o‘tkazishda ba’zi asosiy zamonaviy usullar, ularning tatbiqiga oid
misollarda o’rganilgan.
Tayanch so‘zlar:
nazariya, amaliyot, metod, amaliy mashg‘ulotlar,
tekshirish, o‘rgatish, bilim, bilim xarakteri.
In this article we will use them as examples to explore some of the basic
modern methods of conducting practical lessons on some applications of the
derivative function.
Key words:
theory, practice, method, practical exercises, inspection,
training, knowledge, nature of science
В этой статье мы будем использовать их в качестве примеров для
изучения некоторых основных современных методов проведения
практических занятий на тему некоторых применений производной
функции.
Ключевые слова:
теория, практика, метод, практические занятия,
осмотр, обучение, знание, характер науки.
O‘quv jarayoniga talabalarda ijodiy fikrlash va faoliyat ko‘rsatishga
yo‘naltiruvchi o‘qitish usul va uslublarini tadbiq etish muhim masala bo‘lib
qolaveradi. Bu masalani hal etishning asosiy prinsiplaridan biri nazariya va
amaliyotning birligidan iborat. Nazariya va amaliyotning birligi prinsipi
talabalarda ilmiy nazariyalarning ob’ektivligi, ularning ishga oid bilim, ko‘nikma
va malakalar, ya’ni kompetentligi bilan o‘z hayotiy tajribalarida qo‘llay olishlari
darajasida ilmga ega bo‘lishlarini ta’minlaydi. Matematika fanining nazariy va
amaliy mashg‘ulotlarida ishlab chiqarish sohalari rivojlanishiga doir
materiallardan foydalanish, ta’lim jarayoni bilan ishlab chiqarish o‘rtasidagi
integratsiyalashuvini, aloqadorlikni mustahkamlash, predmetlarga bo‘lgan
qiziqish va intilishlarini oshirish, kasb-hunarga yo‘naltirishi borasida ta’lim-
tarbiyaviy ahamiyatga ega bo‘lishi mumkin.[1]
Matematika fani bo‘yicha amaliy mashg‘ulotlarni didaktik nuqtai
nazardan uchta turga ajratish mumkin: tekshirish, o‘rgatish, bilim
harakteridagi mashg‘ulotlar.
Amaliy mashg‘ulotlarda yuqoridagi mavzularni amalda tajriba, kuzatish,
abstraktsiyalash, amaliy mashqlar kabi uslub va usullardan foydalanish yaxshi
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
54
samara beradi. Matematika fanidan amaliy va laboratoriya mashg‘ulotlarini
o‘tkazishda an’anaviy ta’lim uslublaridan, ya’ni tajriba, kuzatish, taqqoslash,
mustaqil ta’lim, takrorlash va umumlashtirish darslari, isbotlash, mashqlar
yechish, bilimlarni mustahkamlash, sistemalashtirish, bilimlarni nazorat qilish va
hakozo uslublaridan foydalanish va tadbiq etish ham asosiy bosh masala
hisoblanadi. Buni quyidagi misollarda ko‘rish mumkin: Misol tariqasida, funksiya
hosilalarining ba’zi bir tatbiqlari mavzusi o‘rganilgandan so‘ng berilgan
funktsiyani tekshirib va grafigini tuzamiz:[2]
у = 2х³+3х² -1
Aniqlanish sohasi:
D(у)= (-∞; +∞),
juftligi aniqlanmagan
Statsioanar nuqtalarini topamiz:
у΄=6х²+6х=6х(х+1) => 6х(х+1)=0
u holda
х=0
va
х=-1
statsioanar nuqtalari
Ekstrimum nuqtalarini aniqlaymiz:
х=-1
– maksimum nuqtasi,
х= 0
– minimum nuqtasi
Monotonlikka tekshiramiz:
x ϵ (-∞; -1]
va
[0; + ∞) -
funktsiya monoton o’suvchi
x ϵ [-1; 0] -
funktsiya monoton kamayuvchi
Grafikni koordinata o’qlari bilan kesishish nuqtalarini topamiz:
agar х=0, u holda у=-1 =>
(0;-1)
agar у=0, u holda х= -1 =>
(-1; 0)
•
х=-1
– maksimum nuqtasi bo’lsa, u holda
у
max
=0 => (-1; 0)
– lokal maksimum
nuqtasi
•
х= 0
– minimum nuqtasi bo’lsa, u holda
у
min
=-1 => (0;-1)
- lokal minimum nuqtasi
•
agar
х=1
, u holda
у=4 => (1;4)
•
agar
х=-2,
u holda у=-5 => (-2;-5)
Bularning hammasini jadval ko’rinishda berish qulaydir.
DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN
MODERN SCIENCES
International scientific-online conference
55
Ikkinchi tartibli hosilani topamiz
: f ΄΄(х).
f΄΄(х) =(6х(х+1))΄=12х+6 = 6(2х+1)
f΄΄(х)=0 => 6(2х+1)=0 => х = -0,5 –
burilish nuqtasi
х=-1
(chapdan
х=-0,5) f΄΄(х) <0,
х=-0,1
(o’ngdan
х=-0,5
)
f΄΄(х) >0
Funktsiya grafigini chizamiz:
Xuddi shunday texnologik ta’lim uslublaridan, ya’ni mediali o‘qitish, axborot
almashish, internet-forum, elektronli-prezentatsiya, video-muloqat, elektron-
multimediali kabi amaliy mashg‘ulotlarni tashkil etish maqsadga muvofiq
hisoblanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati:
1.
Н.Боймуродов. “Амалий психология” Тошкент, «Янги аср авлоди»,
2008 й.
2.
Yo.U. Soatov. Oliy matematika. II tom. - T.,«O’qituvchi», 1992
