285
2025/№ 2
PEDAGOGIKA
O‘QUVCHILARDA IJODIY QOBILIYATLARINI TANQIDIY FIKRLASH
TEXNOLOGIYASI VOSITASIDA RIVOJLANTIRISH
ASHUROV NAZAR RAXMATULLAEVICH
International school of finance technology and science instituti
“Psixologiya va pedagogika” kafedrasi dotsenti
E-mail:
Tel:+ 998 77 374-19-63
UDK: 370.153
https://orcid.org/0009-0007-1256-6625
Kalit so‘zlar:
zamonaviy
boshlang‘ich,
fikrlashni
rivojlantirish,
qiyinchilik,
tanqidiy fikrlash,
chellenj bosqichi,
qobiliyat, refleksiya
bosqichi, mavhum
fikrlash, mahorat,
turli xil o‘rganish
strategiyalari.
Annotatsiya:
Mazkur maqolada o‘quvchilarda ijodiy
qobiliyatlarini tanqidiy fikrlash texnologiyasi vositasida
rivojlantirish bugungi murakkab va tez o‘zgaruvchan dunyo
juda muhimdir. Yangi ta’lim standartida ko‘rsatilgan. Ularni
hayotga tatbiq yetish uchun o‘quv faoliyatimizda yangi
texnika va zamonaviy umumta’lim texnologiyalaridan
foydalanish zarurati tug‘iladi. O‘quvchilarda har qanday
ijodiy fikrlash va muammo yoki vaziyatni ko‘rib chiqish
qobiliyati o‘sish va muvaffaqiyat uchun zarurdir. Maqolada
o‘quvchilarning ijodiy qobiliyatlarini tanqidiy fikrlash
texnologiyasi vositasida rivojlantirish keltirilgan. Ilmiy-ijodiy
faoliyatning san’at va pedagogika sohalaridagi o‘zaro aloqasi
o‘rganiladi. Asosan, san’at va ta’limning bir-birini
to‘ldiruvchi vositalar sifatida qanday birlashishini aniqlashga
qaratilgan. Maqolada quyidagi metodlar qo‘llaniladi: analitik
usul, komparativ tahlil, empirik tadqiqot, tarixiy-metodologik
tahlil, kvalitativ metodlar, teorik tahlil bo‘ladi
РАЗВИТИЕ ТВОРЧЕСКИХ СПОСОБНОСТЕЙ СТУДЕНТОВ ЧЕРЕЗ
ТЕХНОЛОГИИ КРИТИЧЕСКОГО МЫШЛЕНИЯ
Ключевые слова:
современный
новичок, развитие
мышления,
Аннотация:
В данной статье очень важно развивать
творческие способности учащихся с помощью технологии
критического мышления в современном сложном и быстро
меняющемся мире. Это предусмотрено в новом
286
2025/№ 2
сложность,
критическое
мышление,
стадия вызова,
способность,
стадия рефлексии,
абстрактное
мышление,
навык,
различные
стратегии
обучения.
образовательном
стандарте.
Для
их
реализации
необходимо использовать в нашей образовательной
деятельности
новые
методики
и
современные
общеобразовательные технологии. Способность учащихся
мыслить творчески и решать любую проблему или
ситуацию имеет важное значение для роста и успеха. В
статье описано развитие творческих способностей
студентов
средствами
технологии
критического
мышления. Исследуется взаимодействие научной и
творческой деятельности в сфере искусства и педагогики.
Прежде всего, он фокусируется на том, как искусство и
образование могут объединиться как взаимодополняющие
инструменты. В статье использованы следующие методы:
аналитический
метод,
сравнительный
анализ,
эмпирическое исследование, историко-методологический
анализ, качественные методы, теоретический анализ.
DEVELOPING STUDENTS’ CREATIVE ABILITIES THROUGH CRITICAL
THINKING TECHNOLOGIES
Keywords:
modern elementary
school, thinking
development,
difficulty, critical
thinking, challenge
stage, ability,
reflection stage,
abstract thinking,
skill, various
teaching strategies.
Abstract:
In this article, it is very important to develop the
creative abilities of students using critical thinking
technology in today’s complex and rapidly changing world.
This is provided for in the new educational standard. To
implement them, it is necessary to use new methods and
modern general educational technologies in our educational
activities. Students’ ability to think creatively and solve any
problem or situation is essential to growth and success. The
article describes the development of students’ creative
abilities using the technology of critical thinking. The
interaction of scientific and creative activities in the field of
art and pedagogy is explored. Above all, it focuses on how art
and education can come together as complementary tools.
The following methods are used in the article: analytical
method, comparative analysis, empirical research, historical
and methodological analysis, qualitative methods, theoretical
analysis.
287
2025/№ 2
KIRISH
Mamnuniyat bilan ta’kidlash joizki, bugungi kunda “Yangi O‘zbekiston –
maktab ostonasidan boshlanadi” degan shior asosida o‘rta ta’lim tizimini
rivojlantirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan ishlar xalqimiz tomonidan to‘la qo‘llab-
quvvatlanib, umumxalq harakatiga aylanib bormoqda [1].
“Tanqidiy fikrlashni rivojlantirish uchun o‘qish va yozish” dasturining faol
ko‘ngillaridan biri Donna Ogl 1992 yilda shunday deb yozgan edi: “Bizning ta’lim
tizimimizning vazifalaridan biri – jamoatchilik uchun eng muhim masalalarni
yechishda ongli hissasini qo‘sha oladigan tanqidiy fikrlovchi va mahalliy, davlat va
xalqaro darajadagi turli muammolarni yechishga yordam beruvchi fuqarolarni
tarbiyalashdir” [3].
Demak, maktabning ushbu maqsadini amalga oshirish uchun biz shunday muhit
yaratishimiz kerakki, u fikrlash jarayoniga yordam berib, ongli bahslarni, nuqtai
nazarlarning ifodalanishini, g‘oyalar almashinuvini va falsafiy tushunchalarning
shakllanishini rag‘batlantirsin. Boshqacha aytganda, maktablar tafakkurni o‘stirish,
fikrlash va bilish markazlariga aylanishi kerak. Bu yerda axborot (o‘qitishning
mazmuniy qismi) yakuniy natija emas, balki fikrlash jarayonini jadallashtiruvchi
vosita bo‘lishi lozim.
Zamonaviy ta’limning asosiy vazifasi o‘quvchiga shunchaki fundamental bilim
berish emas, balki unga keyingi ijtimoiy moslanish, o‘z-o‘zini tarbiyalash
tendensiyasini rivojlantirish uchun barcha shart-sharoitlarni ta’minlashdir. Hozirgi
kunda demokratik fuqarolik jamiyatini barpo etish, yuksak iqtisodiy taraqqiyotga
erishish va aholi farovonligini ta’minlash kabi maqsadlarga ta’lim sohasini tubdan
o‘zgartirmasdan va zamonaviy asosda qayta qurmasdan turib erishib bo‘lmaydi.
Ma’naviyatni shakllantirishga bevosita ta’sir qiladigan yana bir muhim hayotiy
omil – ta’lim-tarbiya tizimi bilan chambarchas bog‘liqdir. Binobarin, har bir ota-ona,
ustoz va murabbiy har bir bola timsolida avvalo shaxsni ko‘rishi zarur. Ana shu oddiy
haqiqatdan kelib chiqqan holda, farzandlarimizni mustaqil va keng fikrlash
qobiliyatiga ega bo‘lgan, ongli yashaydigan komil insonlar etib voyaga yetkazish –
ta’lim-tarbiya sohasining asosiy maqsadi va vazifasi bo‘lishi lozim, deb qabul
qilishimiz kerak. Bu esa ta’lim-tarbiyani uyg‘un holda olib borishni talab etadi.
Hozirgi kunda uzluksiz ta’lim tizimida maktabgacha ta’lim pedagogikasi fanini
o‘qitish sifati va samaradorligini oshirishga juda katta ehtiyoj sezilmoqda. Chunki
maktabgacha ta’lim pedagogikasining bugungi yutuqlari o‘zining ko‘lami va hajmi,
ilmiy va amaliy ahamiyati jihatidan nihoyatda keng qamrovli bo‘lib, uni bevosita yoki
bilvosita o‘qitish jarayonlarida o‘zlashtirish murakkablik kasb etmoqda. Bunday
288
2025/№ 2
sharoitda texnologik bilimlarni o‘qitishning zamonaviy usul va vositalaridan samarali
foydalanish muhim ahamiyat kasb etadi.
TADQIQOT METODOLOGIYASI
Ushbu tadqiqotda ilmiy-ijodiy faoliyatning san’at va pedagogika sohalaridagi
o‘zaro aloqasi o‘rganiladi. Tadqiqot metodologiyasi, asosan, san’at va ta’limning bir-
birini to‘ldiruvchi vositalar sifatida qanday birlashishini aniqlashga qaratilgan.
Tadqiqotda quyidagi metodlar qo‘llaniladi: analitik usul, komparativ tahlil, empirik
tadqiqot, tarixiy-metodologik tahlil, kvalitativ metodlar, teorik tahlil.
MAVZUGA OID ADABIYOTLARNING TAHLILI
Zamonaviy boshlang‘ich maktab o‘quvchi uchun nimani anglatadi?
Avvalo, bu uning hayotidagi yangi bosqich va keyingi barcha o‘rganishlar uchun
asosdir. Eng muhimi, bu – o‘rganish qobiliyatini shakllantirishdir. Olimlarning
ta’kidlashicha, axborotning tez o‘sishi bilan bog‘liq bo‘lgan, doimiy o‘zgarib
borayotgan zamonamizda inson tafakkuri tarkibida bilim hajmi yuqori sur’atlarda
ortib bormoqda.
Ko‘pincha bitiruvchilar maktabda o‘qish yillari davomida xotirasini barcha
fanlar bo‘yicha keng bilimlar bilan boyitadilar, biroq hayotiy muammolarga duch
kelganlarida, amaliy va nazariy masalalarni hal qilishda ojiz qoladilar. Chunki bunday
muammolarni hal qilish xotira omboridan kerakli bilimlarni tanlashni, taxmin qilishni
hamda mustaqil va ijodiy fikrlash qobiliyatini talab etadi.
Bizning vazifamiz:
–
barcha o‘quvchilarda ijodiy fikrlashni rivojlantirish;
–
hayotda tez-tez uchrab turadigan nostandart nazariy va amaliy muammolarni
mustaqil ravishda hal qilishga tayyorlash.
Lekin barcha o‘quvchilarga ijodkorlikni o‘rgatish mumkinmi?
Ijodkorlikni standart harakatlar va operatsiyalar kabi o‘rgatish mumkin emas.
Biroq har bir o‘quvchida ijodiy qobiliyatlarni maqsadli ravishda rivojlantirish
mumkin. Ba’zi o‘quvchilarda bu qobiliyatlar ko‘proq rivojlangan bo‘lsa, boshqalarida
kamroq rivojlangan bo‘lishi mumkin (bu tabiiy moyilliklarning farqlari bilan bog‘liq).
Shunga qaramay, har bir o‘quvchi o‘z faoliyatida ijodiy yondashuvni shakllantirishi
mumkin. Masalan, chizish, yozish, matematik muammolarni hal qilish,
hunarmandchilik bilan shug‘ullanish va hokazo.
Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining aqliy ijodiy rivojlanishi L.S. Vygotskiy,
P.Ya. Galperin, V.V. Davydov, D.B. Yelkonin, L.V. Zankov g‘oyalari asosida
shakllanadi. “Tanqidiy fikrlashni rivojlantirish” texnologiyasi esa samarali ijodiy
fikrlashni shakllantiruvchi, intellektual ko‘nikmalarni rivojlantiruvchi, axborot bilan
289
2025/№ 2
ishlash malakalarini mustahkamlaydigan, shuningdek, o‘rganishga, “tinglash va
eshitishga” o‘rgatuvchi yaxlit tizimdir. Bu interfaol texnologiya bo‘lib, o‘quv jarayoni
o‘quvchilarning bir-biri bilan hamda o‘qituvchi bilan o‘zaro munosabatiga asoslangan
holda tashkil etiladi [6].
Ushbu texnologiyaning o‘ziga xosligi shundaki, u darslarni optimal rejimda
o‘tkazish imkonini beradi:
–
o‘quvchilarning ishlash darajasi oshadi;
–
dars davomida bilimlarni o‘zlashtirish doimiy izlanish jarayonida sodir bo‘ladi.
O‘qituvchi dars davomida o‘z e’tiborini ikki yoki uchta sinfga bo‘lishi kerak
bo‘lganda, ushbu texnologiya uch bosqichdan iborat asosiy modelga asoslanadi:
–
Qiyinchilik
–
Tushunish
–
Mulohaza yuritish
Tadqiqotchilarning ta’kidlashicha, ushbu dars tuzilishi o‘quvchi idrokining
bosqichlariga mos keladi:
–
birinchi navbatda, o‘quvchi so‘zlaydi;
–
bu masala bo‘yicha allaqachon bilganlarini eslab qoladi;
–
keyin yangi ma’lumotlar bilan tanishadi;
–
so‘ngra bu bilim nima uchun va qayerda qo‘llanishi mumkinligini tushunadi.
An’anaviy dars nuqtai nazaridan ushbu uch bosqichni tahlil qilsak, ular
o‘qituvchi uchun yangilik emasligi ayon bo‘ladi. Ular deyarli har doim mavjud bo‘lib,
faqat boshqacha nomlanadi.
“Qiyinchilik” bosqichi
o‘rniga o‘qituvchi darsni muammoga kirish yoki
o‘quvchining mavjud tajribasi va bilimlarini yangilash orqali boshlashi mumkin.
“Tushunish”
– bu yangi materialni o‘rganishga bag‘ishlangan darsning asosiy
qismidir.
“Mulohaza yuritish”
bosqichi esa an’anaviy darsda materialni mustahkamlash
va o‘zlashtirishni tekshirish shaklida namoyon bo‘ladi.
Qanday farqlar bor? Tanqidiy fikrlash texnologiyasi tubdan nimani olib keldi?
Har bir o‘quvchining erkin rivojlanishi uchun sharoit yaratishga yo‘naltirilgan
uslubiy texnikada yangilik elementlari mavjud. Darsning har bir bosqichida o‘ziga
xos metodik usullar qo‘llaniladi, ularning soni juda ko‘p.
O‘quvchilar faoliyatini shakllantirishda ijobiy natijalarga erishishga imkon
beradigan innovatsion usullardan biri – bu tanqidiy fikrlashni rivojlantirish
texnologiyasidir.
Bu Amerika texnologiyasi bo‘lib, u 1997 yilda Rossiyada rivojlana boshlagan. U
jahon tajribasini umumlashtirish va rus pedagogikasi hamda psixologiyasi yutuqlariga
290
2025/№ 2
asoslanadi.
Challenj bosqichi
“Bo‘sh varaq”ni yo‘q qilish. Bola o‘ziga “Men nimani bilaman?” degan savolni
beradi. Bu muammo bo‘yicha u bilmagan narsalar haqida fikr shakllanadi. Keyin esa
“Men nimani bilishni xohlayman?” degan savolga javob izlaydi.
1-jadval
O‘quvchi faoliyati
(“Challenj” bosqichi )
Tavsiya etilgan ba’zi usullardan darsning turli bosqichlarida foydalanish
mumkin. Ulardan foydalanish ko‘zlangan maqsadga bog‘liq bo‘ladi.
“Ko‘zgi” bosqichi
Tushunish bosqichi o‘rganilayotgan materialni idrok etishga va “eski bilimdan”
yangiga o‘tishga yordam beradi.
2-jadval
O‘quvchi faoliyati
(
“Ko‘zgi” bosqichi
)
№
O‘qituvchi faoliyati.
Ushbu bosqichning
maqsadlari
O‘quvchi faoliyati
Mumkin texnika usullari
1
O‘rganilayotgan
masala bo‘yicha
mavjud bilimlarni
sinovdan o‘tkazish;
o‘quvchini
faollashtirish;
Keyingi ish
uchun motivatsiya.
O‘quvchi
o‘rganilayotgan
masala bo‘yicha
bilganlarini eslab
qoladi (taxminlar
qiladi);
uni o‘rganishdan oldin
ma’lumotlarni
tizimlashtiradi;
o‘zi javob olmoqchi
bo‘lgan savollarni
beradi.
Ma’lum ma’lumotlar
ro‘yxatini tuzish:
hikoya;
kalit so‘zlar haqida taxmin
qilish:
to‘g‘ri va noto‘g‘ri
bayonotlar;
materialni tizimlashtirish
grafik;
chalkash mantiqiy
zanjirlar va boshqalar.
№ O‘qituvchi faoliyati.
Ushbu bosqichning
maqsadlari
O‘quvchi faoliyati
Mumkin texnika
usullari
1
Yangi ma’lumotlar
bilan bevosita
ishlashda mavzuga
O‘quvchi o‘qituvchi
tomonidan tavsiya
yetilgan faol o‘qish
Matnni belgilash
tizimi:
qiyosiy jadval;
291
2025/№ 2
Refleksiya bosqichi
Fikrlash bosqichida nafaqat mantiqiy xulosalar, balki hissiy kechinmalar ham
mavjud. Yakuniy fikrlash yangi bilimlar uchun chiqish manbai bo‘lishi mumkin:
tadqiqot, insho (yozma aks ettirish) yoki sinxronlash texnikasi orqali yozma aks
ettirish.
3-jadval
O‘quvchi faoliyati
(
“Refleksiya” bosqichi
)
NATIJA VA MUHOKAMALAR
J. Still, K. Meredis va Ch. Temil tomonidan ishlab chiqilgan “O‘qish va yozish
asosida tanqidiy fikrlashni rivojlantirish dasturi”da har bir o‘quvchi guruhining
fikrlash faolligini oshirish hamda ularda tanqidiy fikrlash qobiliyatini rivojlantirish
uchun “Sinkveyn” metodini qo‘llash samarali ekani ta’kidlanadi.
Sinkveyn (fransuzcha “besh qator” ma’nosini anglatadi) ma’lumotlarni sintez
qilish (alohida ma’lumotlar asosida yaxlit g‘oyalarni shakllantirish)ga yordam
beradigan qofiyasiz she’r bo‘lib, u asosida o‘rganilayotgan mavzuga (tushuncha,
qiziqishni saqlab
qolish;
“eski” bilimdan
“yangi”ga
bosqichma-bosqich
o‘tish
usullarini qo‘llagan
holda matnni o‘qiydi
(tinglaydi);
yangi ma’lumotni
anglagan holda chetiga
yozib oladi yoki qayd
qiladi.
to‘xtash bilan o‘qish;
tengdoshlarni o‘qitish;
so‘roq qilish.
№
O‘qituvchi faoliyati.
Ushbu bosqichning
maqsadlari
O‘quvchi faoliyati
Mumkin texnika usullari
1
O‘quvchini dastlabki
eslatmalarga
qaytarish – taxminlar,
o‘zgartirishlar,
qo‘shimchalar
kiritish, o‘rganilgan
ma’lumotlarga
asoslangan ijodiy
tadqiqot yoki amaliy
topshiriqlar berish.
O‘quvchi tushunish
bosqichida olingan
bilimlardan
foydalangan holda
“yangi” ma’lumotni
“eski” ma’lumotlar
bilan bog‘laydilar.
-
Klaster va jadvallarni
to‘ldirish:
-
kalit so‘zlarga, rost va yolg‘on
bayonotlarga qaytish;
-
berilgan savollarga javoblar;
-
har xil turdagi muhokamalarni
tashkil qilish;
-
ijodiy ishlar yozish
(pentamentlar, sinkvinlar,
insholar)
292
2025/№ 2
hodisa yoki voqealarga) oid ma’lumotlar tahlil qilinadi. Har bir o‘quvchi mazkur
ma’lumotlar yig‘indisini (qofiyasiz she’rni) o‘z so‘zlari bilan turli variantlar yoki
nuqtai nazarlar orqali ifodalash imkoniyatiga ega.
Sinkveyn o‘qituvchiga bir vaqtning o‘zida bir nechta muammoni hal qilish
imkonini beradi. Bir tomondan, bu usul sinfdagi muhitni ijodiylashtiradi; boshqa
tomondan esa, o‘qituvchiga mavzuning eng muhim tushunchalarini qanday eslab
qolishlarini tekshirishga imkon beradi. Sinkveynlar yakka, juft yoki guruh bo‘lib
yozilishi mumkin. Guruhlarda yozilgan sinkveynlar ko‘pincha qiziqarliroq bo‘ladi,
chunki o‘quvchilar eng qimmatli g‘oyalarni tanlashga harakat qilishadi.
O‘quvchilar bilan ishlash!
Tanqidiy fikrlashni rivojlantirish uchun zarur bo‘lgan omillar. O‘quvchilarning
ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirish murakkab va ko‘p qirrali jarayon bo‘lib, u, avvalo,
o‘qituvchining ijodiy salohiyatini rivojlantirish, uning ijodiy faoliyati tajribasini
takomillashtirish, shuningdek, o‘qituvchining ijodiy qobiliyatlarini shakllantirish
orqali amalga oshiriladi. O‘quvchilarning ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirish shaxsiy
hissiyotlarga ham bog‘liqdir.
Sizga ham kerak:
–
Tanqidiy fikrlashni rivojlantirish uchun vaqt va imkoniyatlarni taqdim eting.
–
O‘quvchilarga fikr yuritish imkoniyatini yarating.
–
O‘quvchilarni har qanday fikrni erkin bildirishga ishontiring.
–
Savollar berishga yordam bering.
–
Faol bo‘lgan o‘quvchini rag‘batlantiring.
–
Fikrlashni rag‘batlantiring.
–
Har bir o‘quvchi tanqidiy mulohaza yuritish qobiliyatiga ega ekanligiga
ishonch bildiring.
–
Tanqidiy fikrlash mashqlarini qadrlang va o‘quvchilarning o‘ziga bo‘lgan
ishonchini rivojlantiring.
Boshqalar fikrini hurmat bilan tinglashni o‘rgating.
Tanqidiy fikrlash texnologiyasining mohiyati va asosiy tarkibiy qismlari:
-
savol berish va muammolarni aniqlash:
-
o‘quvchilarni turli masalalar yuzasidan savollar berishga undash;
-
dalillarni tahlil qilish:
-
mavjud axborotni sinchkovlik bilan o‘rganish va undan samarali xulosa
chiqarish.
-
alternativlarni o‘rganish:
-
muqobil yechimlarni tahlil qilish va ularni taqqoslash, munosabat bildirish:
-
o‘z fikrini asosli va mantiqiy tarzda himoya qilish qobiliyatini shakllantirish.
293
2025/№ 2
Ijodiy qobiliyatlarni rivojlantirishda tanqidiy fikrlashda, ijodiy qobiliyatlarning
yangi g‘oyalarni yaratish, nostandart yondashuvlardan qo‘llash va original fikrlarni
amalga oshirish qobiliyatidir.
Tanqidiy fikrlash quyidagi yo‘llar bilan ijodiy qobiliyatlarni rivojlantiradi:
-
muammolarni hal qilishda kreativ yondashuv:
-
o‘quvchilar turli vaziyatlarda yangi yechimlarni topishga o‘rganadilar;
-
g‘oyalarni tanqidiy baholash;
Ijodiy fikrlarni rivojlantirishda ularning kuchli va zaif tomonlarini aniqlash
imkonini beradi. Mustaqil qaror qabul qilish: Tanqidiy fikrlash jarayonida
o‘quvchilar o‘z tanlovlarini mustaqil amalga oshiradilar.
Pedagogik amaliyotda qo‘llanishi tanqidiy fikrlash texnologiyasini ta’lim jarayonida
samarali qo‘llash uchun quyidagi usullar taklif etiladi:
"Fikrlash xaritasi" usuli: Bu usul mavzuga oid asosiy tushunchalar va ularning o‘zaro
bog‘liqligini aniqlashga yordam beradi.
"Blum taksonomiyasi"dan foydalanish:
- bilish darajalarini rivojlantirish uchun savollar va topshiriqlarni tizimlashtirish;
Muammoli o‘yinlar va vaziyatli topshiriqlarda o‘quvchilarning ijodiy va
tanqidiy fikrlash qobiliyatlarini bir vaqtda rivojlantirish. Debatlar va munozaralar
tashkil etish: Har bir o‘quvchi o‘z fikrini asosli bayon qilishga undaydi.
XULOSA
O‘quvchilarning darsga bo‘lgan munosabati o‘zgaradi. O‘quvchilar o‘z
xatolariga nisbatan ijobiy munosabatda bo‘lishni o‘rganadilar; ular xatolardan
qo‘rqishni to‘xtatib, faqat hech narsa qilmaganlargina xato qilmasligini tushunadilar.
O‘quvchilar juftlikda va guruhda ishlashni o‘rganadilar.
Mazkur texnologiyadan foydalangan holda mashg‘ulotlar o‘tkazish natijasida
o‘quvchilar savol berishni, o‘z fikrlarini mantiqiy ifodalashni o‘rganadilar. Nihoyat,
ularning har bir yangilikni o‘rganishga bo‘lgan qiziqishi yana jonlanadi.
O‘quvchilarda tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirishning eng yaxshi
usuli – ularga mantiqiy xatolarni tan olish, muammoning barcha tomonlarini
o‘rganish va o‘z g‘oyalariga qarshi chiqishga yordam berishdir. Shuningdek, siz
sinfda yoki uyda rivojlantirishni xohlagan ko‘nikmalaringizni mustahkamlash uchun
topshiriqlar, testlar va fikr bildirish jarayonlarini muntazam tashkil etishingiz
mumkin.
Tanqidiy
fikrlash
texnologiyasi
o‘quvchilarda
ijodiy
qobiliyatlarni
rivojlantirishning samarali vositasidir. Ushbu yondashuv orqali o‘quvchilar nafaqat
o‘quv jarayonida muvaffaqiyatga erishadilar, balki kelgusida murakkab muammolarni
294
2025/№ 2
hal qilishga qodir bo‘ladigan shaxs sifatida shakllanadilar. Kelgusidagi tadqiqotlar
tanqidiy fikrlash va ijodiy qobiliyatlarni rivojlantirishning yanada chuqurroq
pedagogik modellarini ishlab chiqishga qaratilishi zarur
ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Mirziyoev Sh.M. Hozirgi zamon va yangi O‘zbekiston. – Toshkent:
“O‘zbekiston” nashriyoti, 2024. – B. 512.
2.
Абишев А., Хамидов А.А., Туманова Т.М. Категории мышления и
индивидуальное развитие. – Алма-Ата: 1991. – C. 215.
3.
Ashurov N.R. Malakaviy pedagogika amaliyot. O‘quv qo‘llanma. – Toshkent:
2020. – B. 223.
4.
Боно Э. Д. Серёзное творческое мышление. – М: Попурри. 2005.
5.
Musaev. J. O‘quvchilarning mustaqil fiklash salohiyatini rivojlantirish
Monografiya. Toshkent: “Sharq” nashriyoti, 2010. – B. 254.
6.
Ro‘zieva D, Usmaonboeva M, Xoliqova Z. Interfaol metodlar: mohiyati va
qo‘llanishi. Metodik qo’llanma – Toshkent: “TDPU” nashriyoti, 2013 – B. 136.
7.
Панина Т. С., Вавилова Л. Н. Современные способы активизации
обучения / Учеб.пособие. Под ред. Т.С.Паниной. – 4-е изд. – М:
Изд.тсентр “Академия”, 2008.
