ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–8_ июня–2025
313
2181-
3187
IKKINCHI JAHON URUSHI YO‘LLARIDA QAHRAMONLIK
KO‘RSATGAN O‘ZBEK O‘G‘LONLARI.
Andijon tumani 2- son politexnikumi
Tarix fani o‘qituvchisi
Abazova Xiromon Toxirjonovna
Annotatsiya.
Mazkur maqolada Ikkinchi jahon urushi davrida g‘animga qarshi mardonavor
jang qilgan, jasorat va matonat namunalarini ko‘rsatgan o‘zbek o‘g‘lonlarining hayoti,
harbiy xizmat yo‘li va qahramonligi yoritilgan. Jumladan, G‘afur G‘ulom, Sobir
Rahimov, Turg‘unboy Abdullayev, Zebo G‘anieva kabi Vatan himoyachilarining
fidokorona xizmatlari, xalqimiz xotirasida o‘chmas iz qoldirgan jasoratlari haqida
ma’lumotlar berilgan. Ishda tarixiy manbalar, hujjatlar va zamonaviy tahlillarga
asoslanilgan holda, o‘zbek xalqining urush yillaridagi mardlik va sadoqat ruhidagi
qatnashuvi aks ettirilgan.
Kalit so‘zlar:
Ikkinchi jahon urushi, o‘zbek qahramonlari, Sobir Rahimov, Zebo
G‘anieva, G‘afur G‘ulom, jasorat, front, vatanparvarlik, tarixiy xotira, harbiy xizmat,
mardlik.
Ikkinchi jahon urushi insoniyat tarixidagi eng dahshatli va qonli urushlardan biri
bo‘lib, millionlab insonlarning hayotiga zomin bo‘lgan, butun dunyoda katta ijtimoiy,
siyosiy va iqtisodiy o‘zgarishlarga sabab bo‘lgan. Bu urushda nafaqat Sovet
Ittifoqining, balki undagi turli millat va elat vakillarining ham hissasi beqiyos bo‘lgan.
Ayniqsa, o‘zbek xalqi vakillari, ya'ni o‘zbek o‘g‘lonlari frontning old qatorida turib,
Vatan himoyasida o‘z jonini ayamagan, cheksiz jasorat va matonat namunalarini
ko‘rsatgan.
Urush yillarida yuz minglab o‘zbekistonliklar safarbar etilib, jang maydonida
yurtdoshlarimiz jasorat ko‘rsatgan. Ularning orasida Sobir Rahimov, Turg‘unboy
Abdullayev, Zebo G‘anieva kabi o‘zbek farzandlari nomi urush tarixiga oltin harflar
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–8_ июня–2025
314
2181-
3187
bilan bitilgan. Ular nafaqat jang maydonida, balki orqa frontda ham mashaqqatli
mehnat bilan g‘alabaga hissa qo‘shganlar. Mazkur mavzuning dolzarbligi shundaki,
bugungi tinch hayotimizni ta'minlagan qahramonlarimizning jasoratini yodda tutish,
ularni yosh avlodga tanitish, tarixiy haqiqatni unutmaslik har birimizning muqaddas
burchimizdir.
Ikkinchi jahon urushi (1939–1945) XX asrda insoniyat boshidan kechirgan eng
halokatli urushlardan biri bo‘lib, unda 60 dan ortiq davlat ishtirok etgan, harbiy
harakatlar besh qit’aga yoyilgan. 1941-yil 22-iyun kuni fashistlar Germaniyasining
Sovet Ittifoqiga bostirib kirishi bilan urush yanada keng ko‘lamli tus oldi. Shu sanadan
boshlab Sovet Ittifoqining barcha xalqlari, jumladan, o‘zbek xalqi ham fashizmga
qarshi kurashga safarbar etildi.
Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, urush yillarida O‘zbekiston SSRdan 1,5 milliondan
ortiq kishi frontga jo‘natilgan, shulardan 500 mingdan ortig‘i urushdan qaytmagan.
O‘zbekistonliklar nafaqat askar sifatida, balki harbiy qo‘mondon, razvedkachi,
snayper, tibbiyot xodimi va boshqa lavozimlarda ham faol qatnashgan. Ularning
ko‘plab jasoratlari xalqimiz xotirasida muqaddas bir sahifa sifatida saqlanmoqda.
General-mayor Sobir Rahimov (1902–1945) Ikkinchi jahon urushi yillarida eng
mashhur o‘zbek harbiy arboblaridan biri bo‘lib, Berlindagi janglarda qahramonlarcha
halok bo‘lgan. U Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoniga sazovor bo‘lgan ilk o‘zbeklardan
biridir. Uning harbiy strategiya, boshqaruvdagi qat’iyligi, jangchilarga bo‘lgan
g‘amxo‘rligi xalq orasida katta hurmat uyg‘otgan.
Zebo G‘anieva (1917–2001) — urush yillarida razvedkachi sifatida faoliyat
yuritgan ilk o‘zbek ayollaridan biridir. U front ortida olib borgan jasoratli razvedka
ishlari, bir necha marta og‘ir vaziyatlardan muvaffaqiyatli chiqib ketgani, frontdagi
fidokorona mehnati uchun ko‘plab orden va medallar bilan taqdirlangan. Uning jasorati
zamonaviy o‘zbek ayollari uchun o‘rnakdir.
Turg‘unboy Abdullayev esa o‘zining mardlik va sadoqat bilan bajarilgan harbiy
burchi uchun Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoniga sazovor bo‘lgan yana bir o‘zbek
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–8_ июня–2025
315
2181-
3187
jangchisidir. U ko‘plab janglarda qatnashib, dushman kuchlariga zarba berishda katta
hissa qo‘shgan.
O‘zbekistonlik yozuvchi va shoirlar — G‘afur G‘ulom, Hamid Olimjon singari
ijodkorlar ham urush mavzusini badiiy jihatdan ochib bergan. Ularning asarlari frontda
va orqa frontda xizmat qilgan xalqimizning ruhiy ko‘tarinkiligi va bardoshini
mustahkamlashga xizmat qilgan.
Urush yillarida O‘zbekiston orqa front sifatida ham muhim rol o‘ynagan. Yuzlab
zavod va fabrikalar O‘zbekistonga ko‘chirilib, ayollar va bolalar og‘ir mehnat orqali
frontni zaruriy mahsulotlar bilan ta’minlaganlar. Evakuatsiya qilingan millionlab
kishilarga boshpana va yordam ko‘rsatildi. Bu esa o‘zbek xalqining insonparvarligi,
bag‘rikengligi va hamjihatligidan dalolat beradi.
Ikkinchi jahon urushi yillarida o‘zbek xalqining harbiy va fuqarolik jasorati,
frontdagi qahramonligi, orqa frontdagi mehnatkashligi urushda erishilgan G‘alabaning
ajralmas qismi bo‘lib qoladi.
Xulosa
Ikkinchi jahon urushi yillarida o‘zbek xalqining ko‘rsatgan jasorati, fidoyiligi va
mardligi tarix sahifalarida faxr bilan tilga olinadi. Frontda jonini fido qilgan minglab
o‘zbek o‘g‘lonlari — Sobir Rahimov, Turg‘unboy Abdullayev, Zebo G‘anieva kabi
qahramonlar misolida xalqimizning g‘animga qarshi kurashdagi qat’iyati, Vatanga
sadoqati yaqqol namoyon bo‘lgan. Ular nafaqat harbiy maydonda, balki ma’naviy-
ma’rifiy sohalarda ham xalqning ruhini ko‘targan, yosh avlod uchun ibrat maktabiga
aylangan.
Orqa frontda ishlagan mehnatkash xalqimizning sabr-toqati, mehr-oqibati va
hamjihatligi G‘alabaga erishishda hal qiluvchi omillardan biri bo‘ldi. Bugun biz tinch
hayotda yashayotgan ekanmiz, bu avvalo o‘sha jasur insonlarning fidoiyligi
samarasidir. Shunday ekan, o‘zbek xalqining urushdagi qahramonligini o‘rganish,
yodga olish va yosh avlodga yetkazish nafaqat tarixiy haqiqatni tiklash, balki
vatanparvarlik tarbiyasining muhim omilidir.
REFERENCES
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–8_ июня–2025
316
2181-
3187
1. Usmonov K. O„zbekiston tarixi (1917-1991). - T., Shark. 2008y
2. I.A.Karimov. Vatan sajdagox kabi mukaddasdir. - T., O„zbekiston, 1996. 81 bet
3. Jurayev. M. va boshqalar Yangi O„zbekiston tarixi. 2 kitob. T.: Shark. 2000.
4. Usmonov.K. i dr. O„zbekiston tarixi (1917-1991). - T., Shark. 2008y.
5. Ziyoyev X. O„zbekiston mutaqlligi uchun kurash tarixi. - T., 2001y
6. Mustaqil O„zbekiston ensiklopediyasi. 2001-2004 y.
