ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–3_ июня–2025
194
2181-
3187
MUSTAQILLIK VA MILLIY MAFKURA OLDIDAGI MAQSAD VA
VAZIFALAR
Termiz Davlat Pedagogika instituti, Pedagogika
va ijtimoiy fanlar fakulteti, Milliy g‘oya, ma’naviyat
asoslari va huquq ta’limi yo‘nalishi, talabasi
Abdurasulov Muxtorbek Bo‘ri o‘g‘li
Annotatsiya:
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasi mustaqillikni qo‘lga
kiritgandan so‘ng milliy mafkuraning jamiyatdagi o‘rni va ahamiyati haqida fikr
yuritiladi. Milliy mafkura orqali fuqarolarda vatanparvarlik, tarixiy xotira, ma'naviy
barkamollik, ijtimoiy birdamlik va yuksak ma’suliyat tuyg‘ularini shakllantirish
zarurligi asoslab beriladi. Shuningdek, mustaqillikni mustahkamlash, ijtimoiy-siyosiy
barqarorlikni ta’minlash, yosh avlodni milliy g‘oya ruhida tarbiyalash kabi vazifalar
milliy mafkuraning asosiy maqsadlaridan biri sifatida tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar:
Milliy mafkura, mustaqillik, g‘oyaviy tarbiya, ma’naviyat,
vatanparvarlik, tarixiy xotira, mafkuraviy immunitet, yoshlar tarbiyasi, ijtimoiy ong,
mafkuraviy tahdidlar.
Mustaqillik — millatning siyosiy, iqtisodiy va ma’naviy o‘zligini
mustahkamlashning eng muhim davri hisoblanadi. XX asr oxiri va XXI asr boshlarida,
ayniqsa post-sovet makonida, mustaqil davlat sifatida o‘z yo‘lini topayotgan
O‘zbekiston uchun milliy mafkura shakllantirish jarayoni katta ahamiyat kasb etdi.
Mustaqillik va milliy mafkura o‘rtasida uzviy bog‘liqlik mavjud bo‘lib, ular o‘zaro
mustahkamlanib, millat taraqqiyotining asosi sifatida xizmat qiladi. Shu bois,
mustaqillikning g‘oyaviy-pedagogik asoslari, milliy mafkuraning shakllanishi va
rivojlanishi mamlakatimizda ijtimoiy-siyosiy va madaniy jarayonlarni boshqarishda
hal qiluvchi omil bo‘lmoqda.
Mustaqillik tushunchasi nazariy jihatdan davlatning o‘z siyosatini va
iqtisodiyotini mustaqil belgilash huquqi bilan bog‘liq bo‘lsa-da, uning asosiy maqsadi
millatning o‘zligini saqlab qolishdir. Milliy mafkura esa bu o‘zlikni g‘oyaviy va
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–3_ июня–2025
195
2181-
3187
madaniy jihatdan ifoda etuvchi tizimdir. Milliy mafkura o‘zining ildizlarini uzoq
tarixdan oladi, u xalqning ma’naviy merosi, qadriyatlari, urf-odatlari, til va
adabiyotining majmuasidir.
O‘zbekiston tarixida milliy mafkuraning shakllanishi ko‘plab davrlar va
bosqichlarni o‘z ichiga oladi. Turkiy xalqlarning qadimiy davridan boshlab,
Movarounnahr hududida yashagan turli etnik guruhlarning tarixiy tajribalari orqali
bugungi milliy mafkura shakllandi. Bu jarayon so‘nggi asrlarda, xususan, XIX-XX
asrlarda milliy uyg‘onish va istiqlol harakatlari bilan jadallashdi.
Sovet davrida esa milliy mafkura ko‘pincha siyosiy repressiyalar va
markazlashgan ideologik bosim ostida bo‘lib, xalqning o‘zligini ifodalash qiyinlashdi.
Mustaqillikka erishgandan keyin milliy mafkurani qayta tiklash, uning asosiy
tamoyillarini yangicha shakllantirish zarurati yuzaga keldi. Bu esa davlat siyosatining
ajralmas qismiga aylandi [1.53].
Milliy mafkura — nafaqat tarixiy, balki zamonaviy g‘oya sifatida ham qaraladi.
U millatning o‘zligini anglash, ichki birdamlik va ijtimoiy barqarorlikni ta’minlashga
xizmat qiladi. Shu bois, uni shakllantirishda tarixiy haqiqatlarni saqlab qolish, ilmiy
asoslangan yondashuvlar va madaniy an’analarni uyg‘unlashtirish zarur. Bu jarayonda
ta’lim, madaniyat va siyosat muhim vositalardir [4.93].
Mustaqillik va milliy mafkura oldidagi asosiy maqsadlar va vazifalar
mamlakatning barcha sohalarida o‘z aksini topadi va kompleks yondashuvni talab
qiladi.
Milliy o‘zlikni mustahkamlashda eng muhim vazifa milliy til va madaniyatni
himoya qilishdir. O‘zbekiston mustaqillikka erishganidan so‘ng, davlat tomonidan ona
tilini rivojlantirishga katta e’tibor qaratildi. Milliy adabiyot, san’at va tarixni o‘rganish
va targ‘ib qilish kengaytirildi. Bu borada, xususan, maktablarda milliy qadriyatlar
asosida ta’lim berish tizimi joriy etildi [5.124]. Milliy qadriyatlarning tiklanishi
millatning ma’naviy barkamolligini ta’minlashda asosiy shartdir.
Milliy mafkurani mustahkamlash uchun uni ilmiy yondashuv bilan boyitish zarur.
Bu borada akademik tadqiqotlar, milliy tarix, etnografiya va madaniyatshunoslik
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–3_ июня–2025
196
2181-
3187
asosida yangi konsepsiyalar ishlab chiqildi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining
2019-yilgi “Milliy g‘oya va ma’naviyatni rivojlantirish konsepsiyasi” bu yo‘nalishdagi
eng muhim hujjatlardan biridir. Bu konsepsiya orqali milliy mafkura zamonaviy
talablarga moslashtirilib, ta’lim tizimiga va jamiyat hayotiga keng integratsiya qilindi.
Mustaqil davlatning tashqi va ichki siyosati milliy mafkura asosida shakllanadi.
O‘zbekiston o‘zining mustaqil siyosiy kursini belgilab, hududiy xavfsizlik, iqtisodiy
taraqqiyot va xalq farovonligini ta’minlashga yo‘naltirilgan siyosat yuritmoqda. Bu
davlatning suverenitetini mustahkamlash va xalqaro maydondagi o‘rnini oshirish
uchun zarurdir [2.47].
Yoshlar milliy mafkurani kelajak avlodga yetkazish, mustaqil davlatning
davomiyligini ta’minlash uchun eng asosiy kuch hisoblanadi. Ta’lim muassasalarida
milliy tarix, ona tili, ma’naviyat asoslari o‘qitilishi, shuningdek, yoshlar orasida milliy
g‘oya va mafkurani targ‘ib qiluvchi madaniy tadbirlar ko‘paytirildi. Bu jarayon
yoshlarning milliy o‘zlikni anglashida muhim o‘rin tutadi [4.73].
Milliy mafkura turli etnik guruhlar va madaniyatlar birligida milliy birdamlikni
kuchaytirishga xizmat qiladi. Bu esa mamlakat ichidagi ijtimoiy barqarorlikni
mustahkamlashga yordam beradi. Milliy mafkura orqali umumxalq manfaatlari va
hamjihatlik konsepsiyasi mustahkamlanadi, shu bilan birga ijtimoiy-siyosiy
konfliktlarning oldi olinadi.
Mustaqillikni iqtisodiy mustahkamlash uchun mamlakat milliy iqtisodiyotini
diversifikatsiya qilish, yangi sanoat tarmoqlarini rivojlantirish, eksport salohiyatini
oshirish kabi vazifalarni hal qilmoqda. Milliy mafkura iqtisodiyotning mustaqil
rivojlanishi uchun g‘oyaviy poydevor sifatida xizmat qiladi [3.49].
Milliy mafkura davlat va jamiyat o‘rtasidagi munosabatlarni demokratlashtirish,
inson huquqlarini himoya qilish, qonun ustuvorligini ta’minlash tamoyillarini o‘z
ichiga oladi. Bu esa jamiyat taraqqiyotining barqarorligi va mustahkam davlat qurish
uchun zarurdir.
Bu vazifalar o‘zaro bog‘liq va o‘zaro to‘ldiruvchi xususiyatga ega bo‘lib, ularni
amalga oshirish uchun uzviy, tizimli va doimiy siyosat yuritilishi kerak. Shu bois,
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–3_ июня–2025
197
2181-
3187
milliy mafkura mustaqillikni ta’minlovchi asosiy kuch bo‘lib, har bir sohada ijtimoiy
va siyosiy jarayonlarni boshqarishda qo‘llanilmoqda.
Mustaqillik va milliy mafkura o‘rtasidagi munosabatlar o‘zbek millatining davlat
mustaqilligi va ma’naviy taraqqiyotining asosiy omilidir. Mustaqillik millatning
siyosiy va iqtisodiy erkinligi, milliy mafkura esa uning ma’naviy o‘zligini ifoda etadi.
Bugungi kunda O‘zbekiston mustaqillikning g‘oyaviy asoslarini mustahkamlash,
milliy mafkurani yanada rivojlantirish orqali barqaror davlat qurishga intilmoqda.
Milliy qadriyatlarni tiklash, yosh avlodni milliy ruhda tarbiyalash, mustaqil
siyosat olib borish, ijtimoiy barqarorlikni ta’minlash kabi vazifalar bugungi kunning
dolzarb muammolari hisoblanadi. Shu bilan birga, milliy mafkura sohasida ilmiy
izlanishlar va amaliy ishlarni davom ettirish, davlat va jamiyatni yanada
demokratlashtirish, iqtisodiyotni modernizatsiya qilish kelajak uchun muhim
yo‘nalishlardir. Bu jarayonlar mamlakatning mustaqillik va milliy o‘zligini
mustahkamlashga xizmat qiladigan muhim poydevor hisoblanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
A.M.Alimov. Globallashuv va mintaqaviy iqtisodiy integratsiya jarayonlari. Т.:
«Fan va tcxnologiya». 2016 .– 53 b.
2.
O‘zbekistonning eng yangi tarixi. Darslik. Yu.A.Ergasheva umumiy tahriri
ostida. Qarshi.: «Intellekt». 2021. – 47 b.
3.
Tarix fanlari doktori, professor R.Sangirovning umum tahriri ostida. MILLIY
G’OYA fanini o’qitishda O’zbekiston Respublikasi Prezidenti I.A.Karimov
asarlaridan foydalanish bo’yicha. Мetodik qo’llanma. ТOSHKENТ – 2010.- 49 b.
4.
Bobir Namozov. MILLIY G‘OYA TARG‘IBOT TEXNOLOGIYALARI. o‘quv
qo‘llanma. B.: Durdona. 2022. – 73 b.
5.
И.КАРИМОВ.
ЮКСАК
МАЪНАВИЯТ
–
ЕНГИЛМАС
КУЧ.
Т.:«Маънавият».2008.- 124 b.
6.
MA’NAVIY-MA’RIFIY
ISHLAR
TIZIMINI
TUBDAN
TAKOMILLASHTIRISH CHORA-TADBIRLARI TO‘G‘RISIDA.
O‘zbekiston
Respubliki Prezidentining qarori, 26.03.2021 yildagi PQ-5040-son. Lex.uz
