ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–1_ июня–2025
3
2181-
3187
MILLIY KURASH – SPORT VA MA’NAVIYATNING BIRLIGI
O‘zbekiston respublikasi
mudofaa vazirligi axborot kommunikatsiya
texnologiyalari va aloqa harbiy instituti
Madaminov R.
Annotatsiya: Ayni paytda yuqori malakali sportchilar va kurashchilarni
tayyorlash har bir murabbiyning sharafli burchidir. Jahon sport maydonlarida
xalqaro musobaqalarda O‘zbekiston bayrog‘ini baland ko‘tarib yurishda yurtimiz
polvonlarining xizmatlari beqiyos. Maqolada umumta’lim maktablarida milliy kurash
bo‘yicha sport musobaqalarini tashkil etish haqida so‘z boradi..
Kalit so’zlar: sport turlari, milliy kurash, rivojlanish, tarbiya, kurash usullari
Abstract: At present, the task of preparing highly qualified athletes and wrestlers
is the honorable duty of every coach. The merits of the wrestlers of our country in
waving the flag of Uzbekistan at international competitions over world sports arenas
are incomparable. The article refers to the organization of sports competitions in
national wrestling in secondary schools.
Keywords: sport, national wrestling, development, education, wrestling
techniques.
Bugungi kunda jismoniy tarbiya va sportni ommalashtirish O'zbekistonning
ijtimoiy hayotining ajralmas qismiga aylangan. Milliy kurash, O'zbekistonning
madaniyati va an'analarining ajralmas qismi sifatida, yosh avlodni tarbiyalashda
muhim rol o'ynaydi. Uch maqolada milliy kurashning ahamiyati, uning tarixi va
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–1_ июня–2025
4
2181-
3187
yo'nalishlari haqida so'z yuritiladi.
Yangi O‘zbekistonda jismoniy tarbiya va sportni
ommalashtirish, aholi o‘rtasida sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilish, jismoniy
tarbiya va sport sohasida aholi sog‘lig‘ini mustahkamlashga ko‘maklashadigan aniq
dasturlarni amaliyotga joriy etish, yoshlarni sportga keng jalb qilish va ular orasidan
iqtidorli sportchilarni saralab olish, sport turlari bo‘yicha yuqori natijalarni
ta’minlaydigan mahoratli sportchilar bilan milliy terma jamoalarni shakllantirish
hamda mamlakatning xalqaro sport maydonlarida munosib ishtirok etishini
ta’minlash borasida izchil chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda
O‘zbek xalqi o‘zining milliy sport turlari bilan faxrlansa arziydi. Mamlakatimiz
rahbariyatining jismoniy tarbiya va sportni rivojlantirishda qilayotgan g‘amxo‘rligi
natijasida milliy sport turlarimiz yanada rivojlanib ommaviylashib bormoqda.
O‘zbek milliy kurash usullari qadimgi tarixga ega bo‘lib, bugungi kunda bu
kurash usullari Osiyoni barcha mamlakatlarida hamda bir qator Yevropa xalqlari
orasida keng tarqalgan. Kurash usullari, ularni shakllanishi, turlari hamda moxir
kurashchilar haqida Sharq mutafakkirlari o‘z asarlarida yozib qoldirgan.
Milliy kurash turlari jismoniy barkamol, ma’naviy etuk inson qilib tarbiyalash
vositalaridan biri hisoblanadi. Hozirgi kunda mamlakatimizda milliy kurash turlari
keng ommaviylashib rivojlanib kelmoqda. Respublikamiz sportchilarmimiz esa
Osiyo, Yevropa va jahon birinchiliklarida muvaffaqiyatli ishtirok etib kelmoqdalar.
O‘zbekiston milliy kurashi hisoblangan Buxorocha kurash usuli yetuk
mutaxassislarni harakatlari ilmiy va uslubiy va amaliy izlanishlari natijasida Xalqaro
o‘zbek kurash usuliga aylandi. Bu bilan
kurash yanada jozibali va zavqli ko‘rinishga
ega bo‘ldi.
Hozirgi
kunda
milliy
kurash
usullariga o‘rta maktablar, kasb hunar
kollejlari, oliy ta’lim tizimi jismoniy
tarbiya jarayonida o‘rgatilmoqda. Sport
maktablarining kurash to‘garaklarida mutaxassis
sportchilar
tayyorlashning
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–1_ июня–2025
5
2181-
3187
pedagogik jarayoni davr talabiga muvofiq takomillashib bormoqda. Malakali
sportchi kurashchilar tayyorlash jarayoni ko‘p bosqichli va kurashchilardan
muntazam jismoniy,
texniktaktik va nazariy hamda ma’naviy iroda
tayyorgarligi, mashaqqatli mexnat talab etadigan pedagogik jarayon hisoblanadi.
Istiqlol tufayli o‘zbek kurashi yer kurrasining barcha qit’alariga kirib borishi,
barcha millat va elatlarning o‘zbek tilidagi
kurash, halol, to‘xta
va boshqa
so‘zlarining jaranglashi O‘zbekiston Respublikasini, o‘zbek xalqini butun dunyo
hamjamiyati tomonidan tan olinganligining yaqqol na’munasidir. O‘zbek
kurashining yoshlar tarbiyasidagi
ahamiyatidan kelib chiqib, yoshlarimizning har
tomonlama barkamol, sog‘lom, ma’naviy Yetuk insonlar qilib tarbiyalash
maqsadida quyidagi tadbirlarni amalga oshirilishi maqsadga muvofiqdir.
1.
Ta’lim muassasalarida kurash mashg‘ulotlari darslari soatini
ko‘paytirish.
2.
O‘zbek kurashi bo‘yicha darslik, o‘quv-uslubiy qo‘llanma va kerakli
adabiyotlarni chop ettirilishini jadallashtirish.
3.
O‘zbek kurashi bo‘yicha yoshlar o‘rtasida viloyatlar tumanlarida
musobaqalarni tashkil etishni ko‘paytirish.
4.
O‘zbek milliy kurash turlari bo‘yicha yagona o‘quv trenirovka
mashg‘ulotlari va musobaqalar o‘tkazish uchun yagona dastur, nizom va darsliklar,
qo‘llanmalar yaratish.
5.
O‘zbek milliy kurashi turlarini yoshlar va aholi o‘rtasida
ommaviylashtirish uchun muntazam mintaqaviy va xalqaro musobaqalar tashkil etish,
televideniya va radiodagi ko‘rsatuv, eshittirishlar olib borish, ommaviy matbuotda
chiqishlar uyushtirish, gazeta va jurnallarda ilmiy-ommabop maqolalar nashr ettirib
borish maqsadga muvofiq.
Kurash bo‘yicha oliy toifali murabbiylar, yuqori malakali sportchilar tayyorlash
tizimi shakllanib kelmoqda. Kurash sporti bilan olimlarning ta’kidlashicha
10-12 yoshdan shug‘ullanish mumkin. Bu yoshda bolalarning ruhiy, axloqiy
fazilatlari shakllangan xarakter ko‘rinishlari vujudga kelgan bo‘ladi. Ularning kurash
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–1_ июня–2025
6
2181-
3187
bo‘yicha bellashish, malaka va ko‘nikmalarini egallashda muhim rol o‘ynaydi.
Axloqiy fazilatlardan qo‘rqmaslik, botirlik,
mardlik, o‘z imkoniyatlarini baholash,
rahim-shavqat,
izzat
va
hurmat,
qo‘rqinchlarni enga olish qobiliyati va
fazilatlari kurash sportida etakchi o‘rinda
tutadi. Shunga qaramay boshqa sport turlari
kabi
kurash
ancha
yosharib
ketgan.
Bolalarning jismoniy qobiliyatlari, shaxsiy qiziqishlari hamda ruhiy tayyorgarliklari
va shaxsiy xarakterlarining xususiyatlariga muvofiq 6-7 yoshdan xam shug‘ullanish
mumkin. Bu yoshdagi bolalarning sport mashg‘ulotlari, kurash sporti xarakatlarini
egallashga hamda jismoniy fazilatlarni rivojlantirishga qaratilgan bo‘lishi kerak. Bu
yoshdagi
kurashchilarni
bellashish
harakatlari,
manikenlarni
uloqtirishlar
shakllantirilib va rivojlantiriladi. Kurashchilarning asosiy harakatlari uloqtirish
mashqlarini egallashga qaratilgan bo‘ladi.
Kurash mashg‘uloti – yosh sportchilarni kurash turlariga xos bo‘lgan mashqlar
va harakatlarga o‘rgatishga qaratilgan pedagogik jarayon bo‘lib hisoblanadi. Kurash
mashg‘ulotining maqsadi yosh kurashchilarni yuqori malakali sportchi qilib
tarbiyalash va kurash turlarida sportdagi eng yuksak natijalarga erishish bilan birga
ma’naviy etuk hamda jismonan barkamol inson qilib tarbiyalash hisoblanadi. Kurash
mashg‘ulotlarda shug‘ullanuvchilarning sog‘ligini mustahkamlash, jismoniy
fazilatlarini rivojlantirish jarayonlari ham muhim vazifalar bo‘lib belgilanadi.
XULOSA
Milliy kurash, yoshlarni jismonan barkamol, ma'naviy etuk insonlar qilib
tarbiyalashda muhim vosita. Yoshlar bo'yicha kurashning o'quv jarayoni, axloqiy
fazilatlarini
nazorat
qilishda,
jismoniy
xususiyatlarini
yaxshilashda
ahamiyatlidir.Kurash mashg'ulotlari, yosh sportchilarni kurash turlariga xos bo'lgan
mashqlar va mashg'ulotlarga o'rgatishga tayyorgarlik ko'rish pedagogik jarayon bo'lib
o'tadi. Mashg'ulotlarning maqsadi – yosh kurashchilarni yuqori malakali sportchi
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–1_ июня–2025
7
2181-
3187
qilib tarbiyalash va ma'naviy etuk insonlar sifatida qarabdir.Milliy kurash,
O'zbekistonning madaniyati, tarixi va qadriyatlari bilan chambarchas bog'liq. Ush
sport turi, jismoniy jismoniy kuchni, balki ma'naviy barkamollikni ham tarbiyalaydi.
Yoshlarni milliy kurashga jalb qilish, tekshirish sog'lom turmush tarzini ta'minlash va
jismoniy tarbiyani kuchaytirish orqali amalga oshirilayotgan ishlab chiqarish,
O'zbekistonning sport imkoniyatlarini yanada yaxshilashga xizmat qiladi.
TAKLIFLAR:
1.
Ta'lim darslarida kurash mashg'ulotlari soatini ko'paytirish.
2.
O'zbek kurashi bo'yicha darslik va o'quv-uslubiy qo'llanma tayyorlash.
3.
Yoshlar o'rtasidagi viloyatlar tumanlarida musobaqalarni ko'paytirish.
4.
O'zbek milliy madaniyatini oshirish uchun kurash va xalqaro musobaqalar
tashkil etish.
Uch, milliy kurashning ahamiyatini va uning rivojlanishi yo'nalishlarini yoritadi.
O'zbekistonning sport yutuqlari, milliy resurslarimizni saqlash va rivojlantirish muhim
rol o'ynaydi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Ф.С. Фазлиддинов ВИДЫ СОРЕВНОВАТЕЛЬНЫХ НАГРУЗОК В
ФУТБОЛЕ- Web of Scientist: International Scientific Research…, 2022
2.
FS Fazliddinov PSYCHOLOGICAL TRAINING OF ATHLETES- E-
Conference Globe, 2021
3.
Ф.С. Фазлиддинов ОСОБЕННОСТИ МОЛОДЕЖНОЙ ПОЛИТИКИ В
РЕСПУБЛИКЕ УЗБЕКИСТАН- Научный редактор, 2021
4.
DZ Safarov, BX Xamroev, MM Mavlonov. Ispolzovanie pedagogicheskix
texnologiy v protsesse obucheniya gimnastike - Voprosы nauki i obrazovaniya
№ 14 (139), 2021
5.
Xamroyev B. X, Safarov D. Z. BELBOG ‘LI KURASHCHINING
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–1_ июня–2025
8
2181-
3187
FUNKSIONAL QOBILIYATI OSHIRISH YO‘LLARI. «SCIENTIFIC
PROGRESS» Scientific Journal ISSN: 2181-1601 ///// \\\\\ Volume: 1, ISSUE: 6
6.
Xamroyev Behruz Xalimovich. DEVELOPING STUDENT’S READINESS TO
USE ADAPTIVE PHYSICAL CULTURE. International Journal of Advanced
Research in Management and Social Sciences. Vol. 11 | No. 2 | February 2022
Xamroyev Behruz Xalimovich Talabalarining adaptiv jismoniy madaniyat
vositalaridan foydalanish tayyorgarligini rivojlantirish."Boshlang‘ich va
maktabgacha ta’lim sifati va samaradorligini oshirish muammolari: innovatsiya,
raqamli texnologiyalar va xalqaro tajribalar". 13.05.2022
7.
Sabirova Nasiba Rasulovna. THE MECHANISM OF IMPROVING THE
PRIMARY TRAINING METHODS OF BASKETBALL SPORTS, TRAINING
SKILLED BASKETBALL PLAYERS. Web of Scientist: International Scientific
Research Journal. DOI: https://doi.org/10.17605/OSF.IO/YMRTH Published: Feb
28, 2022
8.
SN Rasulovna. TOOLS FOR DEVELOPING SPECIAL PHYSICAL TRAINING
AND PHYSICAL QUALITIES IN SPORTS GAMES. E-
Conference Globe, 2021
9.
SN Rasulovna - Web of Scientist: International Scientific Research …, 2021.
STAGES OF MODELING AND AGE INDICATORS IN THE OPTIMIZATION OF
THE PROCESS OF SPORTS ACTIVITIES
10.
The Importance of Three-Stage Model in Developing the Functional Status of
Athletes. SN Rasulovna - International Journal on Economics, Finance and
…, 2021
11.
Rasulovna S. N. THE MECHANISM OF IMPROVING THE PRIMARY
TRAINING METHODS OF BASKETBALL SPORTS, TRAINING SKILLED
BASKETBALL PLAYERS //Web of Scientist: International Scientific Research
Journal. – 2022. – Т. 3. – №. 02. – С. 1085-1091.
12.
Abdullaev M. J. Fizkulturno-ozdorovitelnye podkhody v protsesse fizicheskogo
vospitaniya studentov vuzov // Sistema menedjmenta kachestva v vuze: zdorove,
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-72
Часть–1_ июня–2025
9
2181-
3187
obrazovannost, konkurentosposobnost. Sb. nauch. tr. VII Mejdunar. nauch.-practice.
konf. - 2018. - S. 10-14.
13.
Abdullaev M. J. O nekotoryx osobennostyax kinematiki metaniya diska s mesta
//
Sistema
menedjmenta
kachestva
v
vuze:
zdorove,
obrazovannost,
konkurentosposobnost. Sb. nauch. tr. VII Mejdunar. nauch.-practice. konf. - 2018. -
S. 7-10.
14.
Abdullaev M. J. Characteristics, forms and methods of extracurricular activities
with athletes of different ages // European Journal of Research and Reflection in
Educational Sciences Vol. - 2020. - Т. 8. - №. 11.
15.
Национальные переживания, связанные с ходом спортивной борьбы НМ
Мухитдинова, МЗ Джураева Вестник интегративной психологии, 49- 50
16.
Healthy lifestyle in perfect generation's upbrining МЗ Джураева Scientific
researches for development future, 75-77
Xarakteristika emotsionalno-volevoy gotovnosti lichnosti k sportivnoy deyatelnosti
