ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–8_ июня–2025
7
2181-
3187
JISMONIY TARBIYA FANINI O’QITISHDA KICHIK GURUXLAR BILAN
ISHLASHNING ZAMONAVIY USULLARI
Farg’ona shahar 2-sonli politexnikum
jismoniy tarbiya fani o’qituvchisi
Umarov Umidjon Usvaliyevich.
Annotatsiya
: Ushbu maqolada jismoniy tarbiya fanini o’qitishning zamonaviy
usullaridan foydalanib, o’qitish jarayonini samarali tashkil etish, jismoniy tarbiya
fanini o’qitishda kichik guruhlar bilan ishlashning yutuqlari, kichik guruhlarn baholash
mezonlarini to’g’ri tashkillash.
Kalit so’zlar
: kichik guruhlar, noan’anaviy usullar, pedagogik texnologiyalar,
hamkorlik, samaradorlik, motivasiya, raqobat, jamoa, baholash mezoni.
Mamlakatimizda sog‘lom va barkamol avlodni tarbiyalash, yoshlarning o‘z ijodiy
va intellektual salohiyatini ro‘yobga chiqarishi, mamlakatimiz yigit-qizlarini har
tomonlama rivojlangan barkamol shaxslar etib, voyaga yetkazish uchun zarur shart-
sharoitlar va imkoniyatlar yaratilgan. Jismoniy tarbiyaning maqsad va vazifalari
bo‘lajak yosh avlodni turli nazariy bilimlarni, jismoniy tarbiya tizimining rivojlanish
tarixiy qonuniyatlari, metodlari, vositalarini o‘rgatish hamda jismoniy tarbiyaning
xususiyatlari haqida atroflicha va chuqur bilimlar berish bilan birga ularni kelajakdagi
ish faoliyatlarida amaliy ahamiyat kasb etuvchi bilim, ko‘nikma va malakalarni
shakllantirishdan iborat.
Hozirgi davrda ta’lim sohasining oldida turgan dolzarb vazifalardan biri,
o’qitishda ilg’or pedagogik texnologiyalar va noan’anaviy usullarning yutuqlaridan
unumli foydalanish, ularni o’quv jarayoniga tatbiq etish, hamda rivojlangan
mamlakatlarning
tajribalarini
milliy
mentalitetimiz
an’analari
bilan
mujassamlashtirgan holda mamlakatimiz ta’lim tizimida unumli foydalanish.
Ko’pchilikka ma’lumki dars mashg’ulotlarini quyidagi shakllarda amalga
oshirish mumkin:
a) yakka tartibda ishlash
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–8_ июня–2025
8
2181-
3187
b) juftlikda (hamkorlikda) ishlash
c) kichik guruhlarda ishlash
d) guruhiy ta’lim shakli
e) jamoaviy ta’lim shakli
f) ommaviy ta’lim shakli.
Dars jarayonida guruhni tez-tez kichik guruhlarga bo‘lib ishlash maqsadga
muvofiqdir. Bundan maqsad guruhning har bir ishtirokchisini faol ishtirok etishga
undashdir. Biror bir mavzu katta guruhlarda muhokama etilsa, butun guruhning
ishtirokini ta’minlab bo‘lmasligi aniq. Bu esa guruhdagi sust ishtirokchilarni umuman
chetda qolishiga sabab bo‘ladi. Kichik guruhlarda ishlanganda esa ularning faol
ishtiroki talab etiladi va bu har bir ishtirokchining qiziquvchanligini oshiradi. Bundan
tashqari kichik guruhlarda ishlash ishtirokchilar uchun tinch va ishonchli muxitni
yaratadi, ularning bir-birlari bilan tezroq tanishishi va bir-biri bilan kirishishiga imkon
yaratadi. Ayniqsa, oilaviy mavzularga doyr nozik savollar muhokama etilganda ba’zi
ishtirokchilarda noqulaylik, uyalish holatlari vujudga keladi. Kichik guruhlarda
ishlash esa ulardagi uyalish, noqulaylikni yo‘qotishi mumkin. Guruh soni qancha
kichik bo‘lsa, undagi ishtirokchilarda qo‘rquv, noqulaylik, uyalish hislari kamroq
namoyon bo‘ladi.
Bolalarga jismoniy ta’lim va tarbiya berish jarayonida quyidagi didaktikta’limiy
tamoyillar qo’llaniladi:
- tizimlilik va izchillik, - onglilik, mustaqillik va ijodiy faollik,
- ta’limning ko’rgazmali og’zaki va amaliy usullarini birga qo’shib olib borish;
- tushunarlilik va individuallashtirish tamoyili;
- ta’limning frontal, gruh va yakka tarzdagi shakllarini birligi;
- talablarni tobora oshirib borish tamoyili.
Jismoniy tarbiya fanini samarali o’qitish ta’lim muassasalarida malakali
mutaxassislar tayyorlashni belgilaydi. Jismoniy tarbiya fanini o’qitish o’zining
ko’pgina belgilari,ya’ni mazmuni, maqsad va vazifalari, uslublari, vositalari, tashkil
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–8_ июня–2025
9
2181-
3187
etilishi, o’tkazilish joyi, jixozlanishi, tuzilishi, ajratiladigan vaqti bilan ham boshqa
fanlardan keskin farq qiladi.
Mikroguruhlar bilan ishlashda vazifa bajaruvchi, kuzatuvchiyoki ekspert
rollarini jismoniy tarbiya o‘qituvchisining o‘zi taqsimlab berishi kerak.
Mikroguruhlar bilan ishlashga haddan tashqari berilib ketishkerak emas, bu narsa
treningni samaradorligi va rivojlanishigahalakit berishi xam mumkin. O‘qituvchi
mikroguruhlar bilan ishlayotganda ularning faolligini oshirish uchun quyidagi
qoidalarga qat’iy rioya qilishi kerak.
Guruhdagi muammoli holatni hal qilish
Ba’zida kichik guruhlarda berilayotgan topshiriqlarni hamma ishtirokchilar ham
bir xilda bajarishni istayvermaydilar. O‘qituvchi kichik guruhlarda ba’zi ishtirokchilar
tomonidan yuzaga keltirilishi mumkin bo‘lgan quyidagi ko‘rinishdagi muammolarni
hal qilishga tayyor turishi kerak:
-ishtirokchi suhbatga aralashaverib, qolganlarning jig‘igategishi mumkin;
- ishtirokchi o‘zini ko‘rsatish uchun boshqalarni tanqid qilishi,noo‘rin kamsitishi
mumkin;
- ishtirokchi birovlarga nima qilishi kerakligini aytib, aqlo‘rgatishga harakat
qilishi mumkin;
- ishtirokchi gapirayotgan ishtirokchining gapini bo‘lishgaharakat qilishi
mumkin;
-ishtirokchi guruh ishida qatnashishdan bosh tortishi mumkin;
- ishtirokchi topshiriqda tegishli bo‘lmagan narsalar haqidagapirib vaqt
o‘tkazishga harakat qilishi mumkin.
Guruxda bunday muammolarni hal etish uchun quyidagicha yo‘l tutish mumkin:
•
Agar guruh ishida og‘ishlar ro‘y bersa, guruhga muloyimlik bilan vaqt behuda
ketayotganligini va berilgan topshiriqni bajarish yokimuammoni muhokama qilish
lozimligini eslatish lozim.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–8_ июня–2025
10
2181-
3187
•
Muammo tug‘dirayotgan ishtirokchi bilanalohida gaplashishkerak. Guruh qabul
qilgan qoidalarga to‘xtalib, keyin bir kishiningxulk-atvori qolganlarga ham salbiy
ta’sir qilishini tushuntirishlozim va undan keyingi mashg‘ulotlarda guruh bilan
hamkorlikda ishlashini so‘rash kerak.
•
Boshqalarning so‘zini bo‘layotgan ishtirokchiga shundayogohlantirish berish
mumkin: "Meni kechirasiz-u lekin sizga shunieslatib qo‘ymokchiman — guruhning
har bir a’zosi gapirish huquqiga ega va uning so‘zini bo‘lish kerakmas".
•
Agar biror ishtirokchining xulk-atvori va xatti-harakatiishlashga halaqit
berayotgan bo‘lsa, uni guruhning o‘zida ochiqchasigamuhokama qilish kerak. Qilingan
harakat yoki aytilgan gapni tanqidqilinadi, uning salbiy tomonini va guruh ishiga
halaqit berganligini ko‘rsatib beriladi, lekin hech qachon shu ishni qilgan yoki gapirgan
ishtirokchining o‘zini tanqid qilinmaydi.
•
Mashg‘ulot so‘ngida guruhning o‘zlashtirish darajasini muhokama qilish va
bunda kimningdir hissiyotlariga tegib ketmaslikka harakat qilish lozim. Guruhda
ishlash Quyida kichik guruhlarda mashg‘ulot o‘tkazishda nimalarga e’tibor berish
lozimligi haqida ayrim tavsiyalarni havola etamiz: Ishni 3 yoki 4 kishidan iborat
bo‘lgan guruhlar bilan ishlashdanboshlash maqsadga muvofiq. Shu usul bilan
ishtirokchilardagiqurquvni yo‘qotish osonroq kechadi.
Kichik guruhlar bilan ishlash jarayonida ularga beriladigan topshiriqlar,
guruhning barcha a’zolariga umumiy topshiriqlar yoki guruhning har bir a’zosiga
individual beriladigan topshiriqlar asosida tanlanishi kerak. Kichik guruhlar bilan
ishlashda yangi interfaol usullardan foydalanish mumkin. Umuman olganda har
bir o’qituvchining o’zi kashf qilgan dars o’tish metodlari bo’ladi. Qaysi metoddan
foydalanishimizdan qat’iy nazar eng asosiysi yuqori natijaga erishishdir.
Adabiyotlar:
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–8_ июня–2025
11
2181-
3187
1. Z.G Gapparov. “Sport psixologiyasi”. Darslik. – Toshkent, OOO “Mexridaryo”,
2011.
2. X.Tulenova, P.Xo‘jaev, M.Xo‘jaeva, H.Meliev “Jismoniy tarbiya nazariyasi va
metodikasi”– T.: Iqtisod-moliya nashriyoti, 2012 270 b.
3. Z.G Gapparov. “Futbolchilarni psixologik tayyorlash”– T.: “Futbol” (darslik)
R.A.Akramov um.tax.os. TDJTI.
4. X.F.Rashidov, A.A.Zokirov, O.U.Avlaev “Rahbarlik psixologiya” Toshkent.2008
O‘MKHTTKMO va UQTI. Uslubiy qo‘llanma 68 b
5. E.E.G‘oziev “Psixologiya” darslik –T. Noshir nashriyoti 2010 357.b 15. E.E.G‘oziev
“Ontogenez psixologiyasi” darslik –T. Noshir nashriyoti 2010 267.b 6.Mamatov M.M.
Sport psixologiyasi kursidan ma’ruza mavzulari va uning matni. T.: Universitet. 1999
17. F.Xo‘jaev; Futbol o‘quv qo‘llanma-T: Respublika ta’lim markazi. 2010.127 b.
