ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–4_ июня–2025
105
2181-
3187
BUYRAK YETISHMOVCHILIGINING KELIB CHIQISHI .
Siyob Abu Ali ibn Sino nomidagi
Jamoat salomatligi texnikumi
ABDULLAYEVA SHOHSANAM NASRULLOYEVNA
Anotatsiya :
Ushbu maqola
bugungi kunda dolzarb bo’lgan buyrak
yetishmovchiligi kelib chiqish sabablari , klinikasi davolash, bu kasallikda zamonaviy
davolash usullarini qo’llash , zamonaviy texnikalardan foydalanishga muljallangan.
Buyrak etishmovchiligi - bu buyraklaringizdan biri yoki ikkalasi o'z-o'zidan
ishlamaydigan holat. Sabablari diabet, yuqori qon bosimi va o'tkir buyrak
shikastlanishlari. Alomatlar orasida charchoq, ko'ngil aynishi va qusish, shishish,
hojatxonaga qanchalik tez-tez boradigan o'zgarishlar va miya tumanligi kiradi.
Davolash dializ yoki buyrak transplantatsiyasini o'z ichiga oladi.
Kalit so’zlar
:
O’tkir buyrak yetishmovchiligi, surunkali buyrak yetishmovchiligi.
Abstract:
This article is about the causes, clinical manifestations, treatment, and
modern treatment methods for this disease, and the use of modern techniques. Kidney
failure is a condition in which one or both of your kidneys no longer function properly.
Causes include diabetes, high blood pressure, and acute kidney injury. Symptoms
include fatigue, nausea and vomiting, swelling, changes in how often you go to the
bathroom, and brain fog. Treatment includes dialysis or a kidney transplant..
Key words: Acute kidney failure, chronic kidney failure.
Kirish .
Buyrak yetishmovchiligi - bu buyrak faoliyati asta-sekin yoki to'satdan
buzilishi bilan paydo bo'ladigan alomatlar majmuasidir. U o'tkir va surunkali shaklda
davom etishi mumkin, ular alomatlari va malakali tibbiy yordam ko'rsatishga
yondashuvlari bilan farq qiladi. Buyrak yetishmovchiligini o'tkir shakli faqatgina
tibbiy muassasada davolanadi va quyidagi belgilar bilan tavsiflanadi: siydik
chiqarishning buzilishi - u umuman bo'lmasligi yoki oz miqdorda bo'lishi mumkin;
ovqat hazm qilish tizimining buzilishi - ko'ngil aynish, qusish, , ishtaha buzilishi; oyoq
va qo’llar shishishi; qon bosimi ortishi; taxikardiya; uyquchanlik;
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–4_ июня–2025
106
2181-
3187
Asosiy qism
. Buyrak yetishmovchiligini o'tkir shaklini davolash patologik holat
rivojlanishining sababini aniqlashdan boshlanadi - bu mustaqil kasallik emas, balki
mavjud kasalliklarning asoratidir. O'tkir buyrak yetishmovchiligini qo'zg'atadigan
omillardan tezda xalos bo'lish uchun shifokorlar kasallikka qarab turli choralarni
ko'rishlari mumkin: qon yo'qotilishini yo'q qilish, yurakning normal faoliyatini tiklash
va qon o'rnini bosuvchi moddalarni tomir ichiga yuborish. Agar siydik oqishi uchun
mexanik to'siqlar mavjud bo'lsa, ular faqat jarrohlik yo'li bilan olib tashlanadi -
masalan, ureteral kateterizatsiya, nefrostomiya.
Davolash jarayonida birinchi navbatda siydik ishlab chiqarishni tiklash kerak;
buning uchun diuretiklar va maxsus eritmalar qat'iy belgilangan dozada kapelnitsa
orqali qo'llaniladi. Buyrak yetishmovchiligini o'tkir shaklini davolash, shuningdek,
buyraklardagi mikrosirkulyatsiyani yaxshilaydigan, metabolizmni faollashtiradigan va
ularning faoliyatini tiklaydigan dorilarni qo'llashni nazarda tutadi.
O'tkir buyrak yetishmovchiligida shoshilinch tibbiy yordam o'tkir hodisalarni
bartaraf etishdan iborat bo'lib, bu holat zaharlanish yoki ba'zi dorilar natijasida ham
yuzaga kelishi mumkin. Bunday holda, detoksifikatsiya choralarini tezda amalga
oshirish muhimdir - oshqozonni yuvish, ovqat hazm qilish tizimiga ko'p miqdorda
sorbentlar kiritish, antidotlardan foydalanish kerak. Shuningdek, shifokorlar bemorga
gemodializ yoki gemosorbsiya berishlari mumkin - aksariyat hollarda shoshilinch
yordam ko'rsatishning ushbu usullari bemorning omon qolish uchun yagona
imkoniyatidir.
Yaxshiyamki, bolalar ham, kattalar ham davolanishi mumkin. O'tkir buyrak
yetishmovchiligi ko'pincha tiklanadi va har bir bemorda omon qolish imkoniyati
mavjud.
Surunkali buyrak yetishmovchiligi . Ushbu sindrom hech qachon "o'z-o'zidan"
paydo bo'lmaydi, bu deyarli barcha buyrak kasalliklarining asoratidir. O'tkir va
surunkali нetishmovchilikda alomatlar farqlanadi. Masalan, surunkali shaklda bel
mintaqasida joylashgan shish va og'riq sindromi bilan ajralib turadi. alomatlar kuchli
bo'lmaydi, shuning uchun ular ko'pincha bemorlar tomonidan e'tiborga olinmaydi.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–4_ июня–2025
107
2181-
3187
Bolalarda surunkali buyrak yetishmovchiligini tashxislashda asosiy muammo - ota-
onalar siydikning pasayishi va yengil og'riqni sezmasligi mumkin. Ushbu alomatlar
umumiy zaiflik, charchoqning kuchayishi, uyqusizlik bilan kechishi mumkin - bu
belgilar o'ziga xos emas, shuning uchun faqatgina ularga asoslanib to'g'ri tashxis
qo'yish mumkin emas; to'liq tekshiruv talab qilinadi.
Davolashni shifokorlar nazorati ostida amalga oshirish kerak. Surunkali buyrak
yetishmovchiligida, quyidagi alomatlar rivojlanishi mumkin: siydik chiqarishni
to'xtatishi sababli keng shish; yoki ichakdan qon ketish; yuqori qon bosimi; asab
tizimining shikastlanishi; depressiya; atsidoz; nafas olish faoliyatini buzish;
Buyrak yetishmovchiligini terminal bosqichida davolash oldindan aytib
bo'lmaydigan natijaga olib keladi, bunday bemorlarning hayoti soatlab hisoblab
chiqiladi.
Surunkali buyrak yetishmovchiligini davolashning aniq algoritmi mavjud: asosiy
kasallik terapiyasi; kunlik rejimga rioya qilish va tibbiy ovqatlanish; suv
muvozanatining buzilishini tuzatish; arterial gipertenziyani davolash; anemiyani
davolash; yuqumli kasalliklar asoratlarini davolash.
Surunkali buyrak yetishmovchiligini har bir holatda qanday davolashni shifokor
hal qiladi - bemorning ahvolini tahlil qilish, barcha aniq va yashirin kasalliklarni
aniqlash, OIVni istisno qilish va chuqur tekshiruvdan o'tkazish kerak. Ayniqsa og'ir
holatlarda bemorga gemodializ buyurilishi mumkin - bu ba'zida omon qolish
imkoniyatini oshiradi.
Ushbu kasallik xavfli deb hisoblanadi, shuning uchun tashxis qo'yilgandan so'ng
bemorlar darhol ro'yxatga olinadi - ular muntazam ravishda mutaxassislar ko'rigidan
o'tishlari kerak, vaqti-vaqti bilan davolanish uchun kasalxonada bo'lishlari kerak.
Surunkali buyrak yetishmovchiligining patogenezi shuki, dorilarni davolash
masalasiga qanday javob berishni aniq bilishning iloji yo'q - barchasi juda
individualdir. Natija va davolash ushbu holatga qaysi patologiya turi sabab
bo'lganligiga bog'liq bo'ladi. Og'ir buyrak yetishmovchiligida bemorlar organ
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-71
Часть–4_ июня–2025
108
2181-
3187
transplantatsiyasini o'tkazishlari mumkin. Ba'zida transplantatsiya omon qolish uchun
yagona imkoniyat, operatsiyadan keyin bemorlar 10 yildan ortiq umr ko'rishadi.
Sizning buyraklaringiz tanangizda chiqindilar va ortiqcha suyuqlikdan xalos
bo'lish orqali muhim vazifani bajaradi. Agar sizda buyrak etishmovchiligi bo'lsa,
buyraklaringiz endi samarali ishlamaydi. Davolashsiz, o'limga olib kelishi mumkin.
Dializ yoki buyrak transplantatsiyasi uzoq umr ko'rishga yordam beradi. Sizning
davolanish rejangiz dori-darmonlarni qabul qilishni va maxsus parhezga rioya qilishni
ham o'z ichiga olishi mumkin. Barcha uchrashuvlaringizga borishingizga ishonch hosil
qiling. Muolajalaringiz, dori-darmonlaringiz, turmush tarzingizni o'zgartirish yoki
davolanish rejangizning boshqa qismi haqida savollaringiz yoki xavotirlaringiz bo'lsa,
shifokor bilan gaplashing.
Foydalanilgan adabiyotlar :
1. Bindroo S, Quintanilla Rodriguez BS, Challa HJ. Buyrak etishmovchiligi
(https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK519012/). 2023 yil 24-sentabr. In:
StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 yil yanvar.
17.01.2025 dan foydalanilgan.
2. Qandli diabet va ovqat hazm qilish va buyrak kasalliklari milliy instituti (AQSh).
Buyrak etishmovchiligi nima? (https://www.niddk.nih.gov/health-information/kidney-
disease/kidney-failure/what-is-kidney-failure) Oxirgi ko‘rib chiqilgan 1/2018.
17.01.2025 dan foydalanilgan.
3.
Milliy
buyrak
jamg'armasi
(AQSh).
Buyrak
etishmovchiligi
(https://www.kidney.org/atoz/content/KidneyFailure). 17.01.2025 dan foydalanilgan.
