ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–5_ июня–2025
65
2181-
3187
SHAXSNI O‘RGANISHDA PROFAYLING VA NOVERBAL
PSIXOLOGIYA
University of Business and Science
Pedagogika va
Psixologiya yo‘nalishi 3-bosqich talabasi
G’iyosova SHaxnoza G’anijon qizi
Ilmiy raxbar:
Jurayev Xaydarjon Odilboyevich
https://orcid.org/0000-0002-2585-8439
Annotatsiya:
Ushbu maqolada shaxsni o‘rganishda profayling va noverbal
psixologiya yondashuvlarining nazariy va amaliy asoslari ko‘rib chiqiladi. Maqolada
tana tili, mimika, pozitsiya va boshqa noverbal belgilar asosida shaxs xususiyatlarini
aniqlashning ilmiy metodlari tahlil qilinadi. Shuningdek, jinoyatchilikni aniqlash,
xavfsizlikni ta'minlash va psixologik diagnostika sohalarida bu metodlarning
ahamiyati yoritiladi.
Kalit so‘zlar:
profayling, noverbal psixologiya, tana tili, psixologik portret,
mimika, kommunikatsiya.
Аннотация:
В этой статье рассматриваются теоретические и практические
основы подходов профилирования и невербальной психологии к изучению
личности. В статье анализируются научные методы определения черт личности
на основе языка тела, мимики, позы и других невербальных признаков. Также
будет освещена важность этих методов в области выявления преступлений,
обеспечения безопасности и психологической диагностики.
Ключевые слова:
профилирование, невербальная психология, язык тела,
психологический портрет, мимика, общение.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–5_ июня–2025
66
2181-
3187
Kirish
Zamonaviy jamiyatda insonni chuqur anglash va tahlil qilish ehtiyoji ortib
bormoqda. Shu bilan birga, shaxsning ichki holatini, ehtimoliy xatti-harakatlarini,
niyatlarini oldindan baholash imkonini beruvchi usullar ham rivojlanmoqda.
Psixologiya fanining profayling va noverbal muloqotga oid yondashuvlari shaxsni
o‘rganishda yangi bosqichni boshlab berdi. Ayniqsa, jinoyatchilikni aniqlash,
xavfsizlikni ta'minlash, ishga qabul qilishda xodimni tanlash, psixoterapiya va boshqa
sohalarda bu usullar katta ahamiyatga ega. Profayling bu insonning psixologik
portretini tuzish orqali uning ehtimoliy xatti-harakatlarini oldindan taxmin qilish
usulidir. Noverbal psixologiya esa
insonning tana harakatlari, mimikasi,
intonatsiyasi, holati kabi og‘zaki
bo‘lmagan signallarni tahlil qilishga
asoslanadi. Ushbu maqolada ushbu ikki
metodning nazariy asoslari va amaliy
ahamiyati yoritiladi.
Adabiyotlar tahlil qilish
Profayling va noverbal psixologiya
yuzasidan
ilmiy
adabiyotlarda
turli
yondashuvlar mavjud. G. N. Kucherov
(2019) profaylingni "insonning psixotipi va
xulq-atvorining individual xususiyatlariga
asoslangan tahlil" deb ta'riflaydi. R. Bandler va J. Grinder esa noverbal signallarni
inson ongsiz holatda yuboradigan va qabul qiladigan axborot shakli sifatida ko‘radilar.
Noverbal kommunikatsiya bo‘yicha A. Pease, P. Ekman, D. Morris kabi
olimlarning tadqiqotlari katta ahamiyatga ega. Jumladan, P. Ekman inson mimikasi
orqali hissiyotlarni aniqlashga oid "Yuzdagi ifodalar orqali yolg‘onni aniqlash"
nazariyasini ilgari surgan. Kriminalistika va xavfsizlik sohalarida profayling va tana
tili signallarining ahamiyati oshib bormoqda.
Ayniqsa, hibsga olingan shaxslar bilan
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–5_ июня–2025
67
2181-
3187
suhbat jarayonida ularning tana tili va mimikasi orqali yolg‘on gapirayotganini
aniqlash, ichki holatini baholash muhim ahamiyatga ega.
Ushbu maqola sifatli tahlil usulida yozilgan bo‘lib, adabiyotlar tahlili, amaliy
misollar va ekspert intervyulariga asoslanadi. Shuningdek, mimika, holat va tana
harakatlari asosida shaxsni tahlil qilishga oid amaliy kuzatuvlar keltirilgan. Profayling
asosida shaxsning yoshi, jinsi, kasbi, ta’lim darajasi, ijtimoiy mavqei, ehtimoliy xulq-
atvori kabi belgilar aniqlanadi. Bu
yondashuv
jinoyatchilik,
ekstremistik
faoliyat yoki xavfli holatlarni aniqlashda
samarali vosita hisoblanadi. Noverbal
psixologiyada esa insonning ko‘z harakati,
yuz ifodasi, tana holati, qo‘l harakatlari,
tovush ohangi va tana masofasi singari
belgilar asosida analiz amalga oshiriladi.
Ular
shaxsning
ichki
ruhiy
holati,
ishonchliligi, stress darajasi va niyatini
ochib berishga yordam beradi.
Natijalar taxlili
Tahlil natijalariga ko‘ra, profayling va
noverbal psixologiya shaxsni tushunishda va tahlil qilishda samarali vosita bo‘lib
xizmat
qiladi.
Jumladan:
1. Profayling jinoyatchining ehtimoliy portretini tuzish, xavfli shaxslarni
aniqlashda,foydalaniladi.
2. Noverbal tahlil insonning ichki holatini, yolg‘on gapirayotganini, stressda
ekanligini,aniqlashga
imkon
beradi.
3. Ishga qabul qilish jarayonlarida nomzodning tana tili orqali u haqidagi ko‘plab
yashirin
belgilar
aniqlanishi
mumkin.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–5_ июня–2025
68
2181-
3187
4. Psixoterapiyada esa bemorning noverbal signallariga asoslanib, uning real holati
aniqlanadi.
Shaxsni o‘rganishda faqat an'anaviy testlar, so‘rovnomalar va suhbatlar yetarli
emas. Inson ongsiz holatda tana orqali ko‘plab muhim signallar yuboradi. Profiling va
noverbal psixologiya metodlari shaxsning ko‘zga ko‘rinmas tomonlarini aniqlashda
psixologga, huquq-tartibot organlariga yoki ish beruvchilarga katta yordam beradi.
Biroq, bu metodlarni noto‘g‘ri yoki noto‘liq qo‘llash xatoliklarga olib kelishi mumkin.
Shuning uchun ushbu soha mutaxassislari maxsus tayyorgarlikdan o‘tishi, uzluksiz
o‘rganish va amaliyotga ega bo‘lishi zarur. Bundan tashqari, madaniy farqlar, shaxsiy
temperament va ijtimoiy sharoitlar tana tilini noto‘g‘ri talqin qilishga olib kelishi
mumkin. Shu sababli, bu metodlar kompleks tahlil bilan birgalikda qo‘llanilishi lozim.
Xulosa va tafsiyalar
Profayling va noverbal psixologiya shaxsni chuqur o‘rganishda samarali usullar
sifatida shakllanmoqda. Ular nafaqat jinoyatchilikni aniqlash, balki insonlararo
munosabatlarni yaxshilash, sog‘lom muloqotni tashkil etishda ham muhim ahamiyat
kasb etadi. Kelajakda ushbu metodlar asosida milliy ilmiy-amaliy markazlar, treninglar
va diagnostik dasturlar ishlab chiqilishi maqsadga muvofiq.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Ekman, P. (2003). Emotions Revealed: Recognizing Faces and Feelings to Improve
Communication.
2. Bandler, R., & Grinder, J. (1975). The Structure of Magic.
3. Kucherov, G.N. (2019). Psikhologicheskiy profiling v kriminalistike.
4. Pease, A. (2004). The Definitive Book of Body Language.
5. Morris, D. (1994). Body Talk: The Meaning of Human Gestures.
6. Mehrabian, A. (1981). Silent Messages: Implicit Communication of Emotions and
Attitudes.
7. Jurayev, X. O. (2024). Shaxsning ijtimoiylashuv jarayonida o ‘z men
konsepsiyasining psixologik mexanizmlari.
Science and Education
,
5
(9), 237-242.
