ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–5_ июня–2025
62
2181-
3187
"TA'LIM TIZIMIDA KREATIV YONDASHUV"
Andijon viloyati Ulug'nor tumani
13- umumiy o'rta ta'lim
maktabining
rus tili fani o'qitivchisi
Tursunova
Zuhra Hakimjon qizi
z8426731@gmail.com
Annotatsiya :
Ushbu maqolada"Ta'lim tizimida kreativ yondashuv " Rus tilini
yangi grammatik model orqali oson o'rgatish haqida mulohazalar yuritilgan va aniq
takliflar berilgan .
Bugungi kundan kunga rivojlanib borayotgan zamonamizga kelib , kreativlik
nafaqat psixologlarning , balki pedagog xodimlarning ham diqqat - e'tiborini tortmoqda
.
Xo'sh, kreativlik nima o'zi? Qanday jarayonlarda kreativlik namoyon bo'ladi?
Kreativlik-
shaxsni
rivojlantiruvchi
kategoriya
sifatida
inson
ma'naviyatining ajralmas qismi bo'lib , shaxsni o'z -o'zini rivojlantirish omili , shaxsiy
jonbozlikning asosi, pedagog yoki shaxs o'zi ega bo'lgan bilimlarni ko'p qirrali
ekanligida emas, balki yangi g'oyalarga intilishga , yangiliklar yaratish jarayonini isloh
qilish va o'zgartirishda , dars jarayonida yuzaga kelayotgan qator muammolarni
yechishda , noan'anaviy tarzda yondashishda namoyon bo'ladi.
Pedagog xodimlar o'rtasida kreativlik nima uchun kerak?
Misol tariqasida aytadigan bo'lsak, maktablarda(asosan , ta'lim o'zbek tilida
olib boriladigan ) tillarni o'rganish bilan yuzaga kelayotgan qiyinchiliklarni olib
qaraydigan bo'lsak , o'qituvchi (pedagog) an'anaviy ta'lim tizimi bilan o'quvchilarga
bilim berishdan to'xtamaydigan bo'lsa , o'quvchilar orasida ushbu fanga bo'lgan
qiziqishlari kamayib borishi mumkin. Qachonki, pedagog bitta qolipga asoslangan dars
mashg'ulotlarini o'tishni to'xtatib , o'z yo'nalishi bo'yicha o'quvchilarga yangiliklar ,
ixtirolar va yangi metodlar olib kirmas ekan , ta'lim tizimida o'zgarishlar bo'lmaydi .
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–5_ июня–2025
63
2181-
3187
Albatta, bugungi kunga qadar tillar (asosan rus tili) ni o'rganish yoxud
o'rgatish uchun ko'plab o'quv qo'llanmalar , audio kitoblar , video darslar va boshqa
materiallar mavjud . Biroq, bu materiallarda rus tilini o'qitish hali ham an'anaviy tarzda
qolmoqda , ya'ni qanday? O'quvchilar tilni an'anaviy grammatik qoidalarga qat'iy rioya
qilgan holda o'rganadilar . Bundan tashqari , ushbu materiallarning deyarli barchasida
o'rganilayotgan va ona tillarning lingvomadaniy , lingvodidaktik va qiyosiy jihatlari
hisobga olinmaydi .
Xo'sh, bu borada kimlar bilan hamkorlikda ish olib borish kerak?
Albatta, o'quvchi yoshlar bilan .
Qanday qilib?
degan savol yuzaga kelishi mumkin.
Biz yaxshi bilamizki , hozirgi sharoitda yoshlarni hatto kichik matnlar
o'qishga , boshqa tildagi ayrim so'zlarni o'rganishga majburlash qiyin. Shu sababli ,
mohir pedagog o'z sohasiga an'anaviylikdan qochgan holda zamonaviy metodologiya
ona tili bo'lmagan tillarni , ya'ni rus tilini o'qitishda optimal va qisqa muddatli
variantlar talab qilinadi .
Muammoni yechim nimada?
Rus
tilini ona tili bo'lmagan til sifatida o'rgatishda birinchi navbatda nutqqa
e'tibor berishi lozim. Nutqni o'rganishda ikkita narsani hisobga olish kerak deb
o'ylayman.
-har bir o'quvchiga individual nutq so'zlash uchun mashg'ulotlar o'tkazish;
-dialogik yoki monologik nutqiy ko'nikmalarni shakllantirish;
Pedagog o'quvchilarga o'zga tilda so'zlashishni o'rgatish uchun eng avvalo o'z ona
tilini yaxshi bo'lishi va o'rgatayotgan til bilan solishtira bilishi kerak. Agar pedagog
taqqoslashni o'rgatish jarayonida tanqidiy fikr yuritishni o'rgatsa o'quvchilar uchun
ushbu tilni o'rganish osonroq bo'ladi . Pedagog o'z sohasiga kreativ yondashib , dars
jarayonlarini osonroq , tushunarliroq bo'lishini ta'minlash uchun har bir darsga
taqqoslash grammatik modelini ishlab chiqishi zarur . Bu qanday bo'ladi? Har bitta
mavzu uchun o'rgatayotgan til va ona tili bilan solishtirilgan grammatik model tuzib
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–5_ июня–2025
64
2181-
3187
chiqiladi. Bu jarayonda o'quvchilarning fikrlash va eslab qolish qobiliyati ham ko'proq
ishlaydi.
Yuqoridagi taklif va mulohazalar o'z yo'nalishim bo'yicha yondashilgan
fikrlar edi . Umuman olganda ta'lim va dars jarayonlariga kreativ yondashishlik ,
an'anaviy tafakkur yuritishdan farqli ravishda , tafakkurning tezkorligi , yangi
g'oyalarni yaratish qobiliyati, shuningdek , shaxs xarakteriga xos jihatlar - bir qolipda
fikrlamaslikda , o'ziga xoslikda , tashabbuskorlikda , zakovatli bo'lishda aks etadi.
