ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–5_ июня–2025
248
2181-
3187
SUN’IY NAFAS OLDIRISH APPARATLARINING ZAMONAVIY
TIBBIYOTDA TUTGAN O‘RNI
Andijon davlat texnika insitituti
Yengil sanoat
va kimyo muhandisligi fakulteti
Diplom rahbari: Metrologiya v
a yengil sanoat kafedrasi assistenti
Abduvoxidov Xalilillo Shukrullo o`g`li
+998937874466
Biotibbiyot muxandisligi yo'nalish
i 4 bosqich 77-21guruh talabasi
Ochilov Jamshid Sobirboy o'g'li
ochilovj262@gmail.com
889994001
Kalit so‘zlar:
sun’iy nafas oldirish, ventilyatsiya, ARDS, reanimatsiya,
ventilyator
Annotatsiya.
Ushbu maqolada sun’iy nafas oldirish apparatlarining zamonaviy
tibbiyotdagi o‘rni, ularning asosiy turlari, ishlash prinsiplari hamda qo‘llanilish
holatlari yoritilgan. Ayniqsa, og‘ir nafas yetishmovchiligi, COVID-19 pandemiyasi va
reanimatsiya bo‘limlarida bu texnologiyaning ahamiyati keng tahlil qilingan.
Kirish.
Sun’iy nafas oldirish apparatlari (SNOA) zamonaviy reanimatsiya va
intensiv terapiya amaliyotining ajralmas qismi hisoblanadi. Nafas olish faoliyati
buzilgan bemorlarda gaz almashinuvini ta’minlash, kislorod yetkazib berish va
karbonat angidridni chiqarish — bu qurilmalarning asosiy vazifasidir. 2020–2022
yillardagi COVID-19 pandemiyasi vaqtida ushbu texnologiyalarning dolzarbligi
yanada ortdi.
Sun’iy nafas oldirish apparatlarining tasnifi
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–5_ июня–2025
249
2181-
3187
SNOAlar ikkita asosiy guruhga bo‘linadi:
Invaziv ventilyatorlar – endotrakeal nay yoki traxeyostomiya orqali amalga
oshiriladi.
Non-invaziv ventilyatorlar (NIV) – burun/maska orqali bosim berib, bemorning
mustaqil nafasini qo‘llab-quvvatlaydi.
Shuningdek, portativ, statsionar, transport (ambulansda) va neonatologik
ventilyatorlar turlari ham mavjud.
Ishlash mexanizmlari va ventilyatsiya rejimlari.
SNOA turli ish rejimlari
asosida ishlaydi. Ularning asosiylari quyidagilardir:
CMV (Continuous Mandatory Ventilation) — bemorning nafas olish
harakatlarisiz ventilyatsiya.
SIMV (Synchronized Intermittent Mandatory Ventilation) — bemorning nafas
harakatlariga moslashgan yordamchi nafaslar.
PSV (Pressure Support Ventilation) — bemorning har bir nafasiga bosim bilan
yordam.
CPAP/BiPAP — nafas chiqarish bosimini ushlab turadi (ayniqsa non-invaziv
rejimlarda).
Klinik qo‘llanilishi.
Sun’iy ventilyatsiya quyidagi klinik holatlarda qo‘llaniladi:
O‘tkir respirator distress sindromi
Katta jarrohlik amaliyotlaridan so‘ng
O‘tkir nafas yetishmovchiligi (astma)
Neyrojarrohlik holatlari
COVID-19 pnevmoniyasi
Asoratlar.
Uzoq muddatli mexanik ventilyatsiya bir qancha asoratlar bilan
kechishi mumkin [3]:
Barotravma – alveolalarning bosim ta’sirida yorilishi.
Ventilyator-assotsiatsiyalangan pnevmoniya (VAP)
O‘pkaning volumtravmasi
Ventilyatorga bog‘liqlik
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–5_ июня–2025
250
2181-
3187
Shuning uchun bemorga individual yondashuv asosida ventilyatsiya rejimi
tanlanadi.
Texnologik
taraqqiyot
va
aqlli
tizimlar
Bugungi kunda SNOA’lar nafaqat mexanik yordam vositalari, balki sun’iy intellekt
(AI) va ilg‘or sensor texnologiyalar bilan ham jihozlanmoqda. Masalan,
Adaptive
Support Ventilation (ASV)
va
IntelliVent-ASV
kabi algoritmlar bemorning nafas olish
dinamikasini real vaqtda kuzatib, avtomatik tarzda ventilyatsiya parametrlarini
moslashtiradi. Bu esa o‘pka shikastlanishining oldini olishga va bemorning
ventilyatordan tezroq chiqarilishiga yordam beradi.
COVID-19
davridagi
innovatsiyalar
2020–2022 yillarda COVID-19 pandemiyasi sababli ko‘plab portativ va arzon
variantdagi SNOA’lar ishlab chiqildi. Xususan, ochiq manba (open-source) ventilyator
loyihalari rivojlanib, kam resursli davlatlarda ham keng qo‘llanildi. Bu jarayon global
sog‘liqni saqlash tizimida ventilyatorlarning taqchilligi muammosini birmuncha
yumshatdi.
Biotibbiy
muhandislarning
o‘rni
Sun’iy nafas oldirish apparatlarining uzluksiz va ishonchli ishlashi uchun biotibbiyot
muhandislarining roli beqiyosdir. Ular texnik xizmat ko‘rsatish, favqulodda ta’mirlash
va kalibrlash ishlarini olib borib, bemor xavfsizligini ta’minlaydi. So‘nggi yillarda
predictive maintenance
(oldindan texnik xizmat) metodlari ham joriy etilmoqda, bu esa
avariya holatlarini minimal darajaga tushiradi.
Xulosa
Sun’iy nafas oldirish apparatlari og‘ir ahvoldagi bemorlarning hayotini saqlab
qolish uchun zarur tibbiy vosita hisoblanadi. Zamonaviy ventilyatorlar nafaqat
bemorning hayotiy ko‘rsatkichlarini qo‘llab-quvvatlaydi, balki shikastlanish xavfini
kamaytiradigan aqlli algoritmlar bilan ham jihozlangan. Har bir mutaxassis bu
apparatlarning
ishlash
prinsiplarini
mukammal
bilishi
zarur.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
https://scientific-jl.org/obr
Выпуск журнала №-70
Часть–5_ июня–2025
251
2181-
3187
Bugungi kunda texnologik taraqqiyot natijasida ventilyatorlar yanada aqlli, energiya
tejamkor va bemorga moslashuvchan bo‘lib bormoqda. COVID-19 pandemiyasi
davridagi tajriba ushbu apparatlarning global sog‘liqni saqlash tizimida tutgan o‘rni
naqadar muhim ekanini ko‘rsatdi. Kelajakda miniaturizatsiya, telemonitoring va sun’iy
intellekt asosidagi boshqaruv tizimlari yordamida sun’iy nafas oldirish apparatlari
yanada samarali va bemor uchun xavfsizroq bo‘lib boradi.
Adabiyotlar ro‘yxati
1. Phua J., Weng L., Ling L., et al. Intensive care management of coronavirus disease
2019 (COVID-19): challenges and recommendations. The Lancet Respiratory
Medicine. 2020.
2. Marino, P.L. The ICU Book. 4th Edition. Lippincott Williams & Wilkins, 2014.
3. Tobin, M.J. Principles and Practice of Mechanical Ventilation. 3rd Edition.
McGraw-Hill Education,
4. Sadra Y., Mosadeghrad A.M. The Impact of Emergency Maintenance on Patient
Safety and Clinical Efficiency. Iranian Journal of Health Management, 2022; 25(1):
123–129.
5. AAMI (Association for the Advancement of Medical Instrumentation). Emergency
Medical Equipment Failure Response Planning. AAMI Technical Bulletin, 2018.
6. Cheng I.Y., Wu C.C. Risk Management in Emergency Maintenance of Medical
Equipment. Journal of Medical Systems, 2017; 41(5): 76.
7. Iadanza E. Clinical Engineering Handbook. 2nd edition. Academic Press, 2020.
8. Park C., Kim H.J., Lee S. Evaluating Emergency Repair Interventions for Critical
Care Equipment. Journal ofClinical Engineering, 2019; 44(1): 35–42.
